Nation Story
23 ก.ค. 2569 | NATESAIY
การลงนามข้อตกลงความร่วมมือครั้งประวัติศาสตร์ด้านพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ ระหว่างสหรัฐฯ กับซาอุดีอาระเบีย อาจถูกมองว่าเป็นการสกัดอิทธิพลของจีนและรัสเซียในภูมิภาค... แต่ประเด็นที่ลึกและน่ากลัวไปกว่านั้น คือความเสี่ยงที่อาจนำไปสู่การแจ้งเกิดของ "มหาอำนาจนิวเคลียร์อุบัติใหม่" ในตะวันออกกลาง!
หนังสือพิมพ์ The New York Times รายงานว่า ซาอุดีอาระเบียสามารถบรรลุข้อตกลงกับสหรัฐฯ ซึ่งอาจเปิดทางให้ราชอาณาจักรที่มั่งคั่งแห่งนี้ มีสิทธิ์เสริมสมรรถนะเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ได้เองในอนาคต ซึ่งเป็นประเด็นที่สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของสหรัฐฯ บางส่วน รวมถึงอิสราเอล ออกมาแสดงท่าทีคัดค้านอย่างหนัก ด้วยความกังวลว่าโครงการนิวเคลียร์ภาคพลเรือนจะถูกนำไปใช้แอบแฝงเพื่อพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ และจุดชนวนการแข่งขันสะสมอาวุธครั้งใหม่
ฝ่ายสหรัฐฯ และซาอุดีอาระเบีย อ้างว่าการลงนามข้อตกลงภายใต้กรอบความร่วมมือ 30 ปี มีจุดประสงค์เพื่อกระชับความสัมพันธ์ให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น หลังจากต้องเผชิญภาวะตึงเครียดจากสงครามกับอิหร่าน ขณะเดียวกัน รัฐบาลทรัมป์ก็คาดหวังจะใช้ดีลนี้อัดฉีดเงินหลายพันล้านดอลลาร์เข้าสู่อุตสาหกรรมนิวเคลียร์ของสหรัฐฯ โดยเริ่มจากบริษัท "Westinghouse" ผู้ออกแบบเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ชั้นนำของโลก
แม้ข้อตกลงนี้จะได้รับการสนับสนุนจากพรรครีพับลิกันบางส่วน แต่ สส. จากทั้งพรรครีพับลิกันและเดโมแครต ตลอดจนเจ้าหน้าที่ความมั่นคงของอิสราเอล ต่างมองว่านี่คือความเสี่ยงขั้นรุนแรง การที่ซาอุดีอาระเบียได้รับอนุญาตให้เสริมสมรรถนะเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ โดยไม่ต้องอยู่ภายใต้เกณฑ์ตรวจสอบที่เข้มงวดในระดับ "มาตรฐานทองคำ" (Gold Standard) ของสำนักงานพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) อาจกลายเป็นช่องโหว่ให้เกิดการแปรรูปพลูโตเนียมและเบี่ยงเบนเชื้อเพลิงไปสู่โครงการสร้างระเบิดนิวเคลียร์ในที่สุด
เมื่อผู้สื่อข่าวถาม มาร์โค รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ ระหว่างการประชุม ASEAN Regional Forum (ARF) ที่กรุงมะนิลา ถึงข้อกังวลดังกล่าว รูบิโอได้ตอบอย่างบ่ายเบี่ยงว่า "เอาเป็นว่า สหรัฐฯ จะไม่ทำข้อตกลงใดๆ กับประเทศไหนก็ตามในโลกที่จะก่อให้เกิดความเสี่ยงต่อการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์"
อันที่จริง ข้อตกลงฉบับนี้ผ่านการเจรจาอย่างยาวนานแบบมาราธอนมาหลายปี ในสมัยรัฐบาล โจ ไบเดน ข้อตกลงนิวเคลียร์เคยถูกผูกไว้เป็นเงื่อนไขแลกเปลี่ยนกับการให้ซาอุดีอาระเบียยอมรับรองทางการทูตต่ออิสราเอล ทว่าหลังเหตุการณ์กลุ่มฮามาสบุกโจมตีอิสราเอลเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม 2566 โอกาสดังกล่าวก็ริบหรี่ลง จนกระทั่งในยุคของทรัมป์ เขาตัดสินใจแยกข้อเสนอนิวเคลียร์ออกจากข้อเรียกร้องเรื่องอิสราเอลอย่างเด็ดขาด
ทรัมป์และ มกุฎราชกุมารโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน เห็นชอบร่วมกันที่จะเดินหน้าความร่วมมือนี้ ตั้งแต่พระองค์เสด็จเยือนทำเนียบขาวเมื่อเดือนพฤศจิกายนปีที่แล้ว ก่อนที่ The New York Times จะรายงานว่าทั้งสองฝ่ายได้เร่งสรุปรายละเอียดเพื่อเตรียมเสนอต่อสภาคองเกรส โดยมีเอกสารแนบท้ายที่เป็นความลับ 2 ฉบับ ซึ่งคาดว่ารัฐบาลจะอ้างเหตุผลเรื่องความลับทางธุรกิจและความมั่นคงเพื่อปกปิดเนื้อหา ท่ามกลางเสียงต่อต้านจากสมาชิกรัฐสภาที่ไม่ยินยอมลงมติจนกว่าจะเปิดเผยข้อมูลทั้งหมด
ความน่ากังวลยิ่งเพิ่มขึ้น เมื่อย้อนกลับไปดูคำสัมภาษณ์ของ มกุฎราชกุมารแห่งซาอุดีอาระเบีย ที่เคยประกาศกร้าวไว้ว่า ซาอุฯ พร้อมจะสร้างอาวุธนิวเคลียร์ทันทีหากอิหร่านทำสำเร็จ โดยทรงย้ำว่า "จะทำเช่นนั้นอย่างแน่นอนโดยไม่มีข้อสงสัย" ขณะที่อิหร่านเองก็นำเครื่องหมุนเหวี่ยงไปเสริมสมรรถนะยูเรเนียมจนใกล้ระดับเกรดอาวุธ หลังทรัมป์ถอนตัวจากข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2018 และเปิดฉากโจมตีฐานนิวเคลียร์อิหร่านในเวลาต่อมา
ข้อตกลงนี้ถูกเรียกอย่างเป็นทางการว่า "ข้อตกลง 123" (123 Agreement) ตามพระราชบัญญัติพลังงานปรมาณู ซึ่งกำหนดกรอบความร่วมมือที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย โดยสหรัฐฯ เคยทำข้อตกลงลักษณะนี้กับ 51 ประเทศทั่วโลก
จุดที่ถูกจับตามากที่สุดคือ การที่ทรัมป์ยอมผ่อนปรนเงื่อนไขให้กับซาอุดีอาระเบีย ซึ่งแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับข้อตกลงที่สหรัฐฯ เคยทำไว้กับ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ในปี 2009 ในครั้งนั้น UAE ยอมรับ "มาตรฐานทองคำ" ด้วยการลงนามใน "พิธีสารเพิ่มเติม" (Additional Protocol) ยินยอมสละสิทธิ์ในการผลิตเชื้อเพลิงนิวเคลียร์เองทั้งหมด เพื่อแลกกับการตรวจสอบที่โปร่งใส แต่ในเคสของซาอุฯ ทรัมป์กลับยอมถอยห่างจากมาตรฐานความปลอดภัยเดิมที่เคยใช้ในยุคบุชและโอบามา
สำหรับขั้นตอนหลังจากนี้ กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ ได้ส่ง "ข้อตกลงความร่วมมือด้านนิวเคลียร์เพื่อสันติ" และ "ข้อตกลงพิทักษ์ความปลอดภัยทวิภาคี" ให้สภาคองเกรสทบทวนเป็นเวลา 90 วันทำการ หากสภาคองเกรสต้องการคว่ำข้อตกลงนี้ จำเป็นต้องลงมติด้วยเสียงข้างมากถึง 2 ใน 3 ของทั้งสองสภา เพื่อล้มล้างการใช้อำนาจวีโต้ (Veto) ของประธานาธิบดีทรัมป์ ซึ่งถือเป็นงานที่ยากลำบากอย่างยิ่งเนื่องจากพรรครีพับลิกันยังคงครองเสียงส่วนใหญ่ในสภา
การเดินเกมการเมืองโลกของ โดนัลด์ ทรัมป์ ในการอนุมัติดีลนิวเคลียร์ให้ซาอุดีอาระเบีย อาจช่วยสร้างเม็ดเงินมหาศาลให้อุตสาหกรรมนิวเคลียร์อเมริกันและดึงซาอุฯ ออกจากหมากล้อมของจีน-รัสเซีย แต่การยอมแลกด้วยการผ่อนปรน "มาตรฐานทองคำ" และเปิดทางให้ซาอุฯ เสริมสมรรถนะเชื้อเพลิงได้เอง อาจกลายเป็นชนวนเหตุสำคัญที่เร่งให้ตะวันออกกลางก้าวเข้าสู่ "ยุคการแข่งขันสะสมอาวุธนิวเคลียร์" อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้