Nation Story
23 มิ.ย. 2569 | TEERAWAT
คุณเคยเอะใจไหมว่า... บิลค่าไฟที่บ้านโผล่ค่าอะไรแปลก ๆ หรือทำไมจ่ายภาษีท้องถิ่นไปแล้ว แต่ยังรู้สึกเหมือนต้องหารค่าไฟส่องสว่างบนถนนสาธารณะซ้ำซ้อนอีกรอบ?
กลายเป็นประเด็นร้อนฉ่าทันทีเมื่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานเปิดหน้าชน แฉโครงสร้างค่าไฟไทยที่แอบ "หมกเม็ด" ค่าไฟทางหลวงและไฟสาธารณะแฝงไปในบิลบ้านของประชาชนมานานกว่า 10 ปี คิดเป็นมูลค่าสูงถึงปีละกว่า 10,000 ล้านบาท! ทว่าเรื่องนี้กลับไม่ง่าย เมื่อกระทรวงคมนาคมออกมายอมรับตรง ๆ ว่า "ไม่มีปัญญาแบกรับ" งบส่วนนี้แทนได้ แล้วสุดท้ายคนรับกรรมจะยังคงเป็นผู้บริโภคเหมือนเดิมหรือไม่?
ประเด็นนี้ร้อนแรงขึ้นเมื่อ นายเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ออกมาเปิดเผยแบบไม่มีกั๊กว่า หนึ่งในต้นทุนแฝงที่ทำให้ค่าไฟของคนไทยแพงอย่างไร้เหตุผลก็คือ "ค่าไฟฟ้าสาธารณะของภาครัฐ" ที่ถูกซ่อนหลบตาประชาชนอยู่ในโครงสร้างค่าไฟมานานกว่าทศวรรษ
"เรื่องนี้ผมตั้งใจพูด เปิดเผยให้ประชาชนได้รับทราบ เพราะว่าเป็นสิ่งที่ประชาชนควรจะรู้ เรากำลังจัดการติดมิเตอร์แยกบัญชีกำหนดประเภทผู้ใช้ไฟ ให้หน่วยงานที่ใช้ไฟเป็นผู้รับผิดชอบ จะได้เห็นให้ชัดว่าตกลงแล้วมันเป็นเท่าไหร่ ไม่ใช่มาแทรกหลบหูหลบตาประชาชนแบบนี้ ไม่ถูกต้อง" — รมว.พลังงาน กล่าวอย่างเด็ดขาด
จากการเจาะลึกข้อมูลของนักวิเคราะห์ยุทธศาสตร์สังคมและ TDRI พบว่า ไฟส่องสว่างสาธารณะที่ถูกนำมาแชร์ในบิลบ้านนั้น ไม่ใช่ไฟทางหลวงสายหลัก แต่เป็น "ไฟส่องสว่างในท้องถิ่น" (อปท.) เช่น ตามตรอก ซอย และถนนชุมชน ซึ่งได้รับโควตายกเว้นค่าไฟไม่เกิน 10% ของหน่วยใช้ไฟในพื้นที่ โดยต้นทุนที่ยกเว้นนี้ไม่ได้หายไปไหน แต่ถูกเฉลี่ยกลับมาเป็นต้นทุนแฝงใน "ค่าไฟฟ้าฐาน" (ไม่ใช่ค่า Ft) ประมาณ 10-15 สตางค์ต่อหน่วย
ลองคำนวณง่าย ๆ ให้เห็นภาพ
หากเดือนนี้บ้านคุณใช้ไฟไป 400 หน่วย (ค่าไฟประมาณ 1,600-1,800 บาท)
เงินที่คุณช่วยจ่ายค่าไฟทางส่องสว่างในเดือนนั้นจะซ่อนอยู่ถึง 40-60 บาท โดยที่คุณไม่รู้ตัว!
ในมุมของฝั่งผู้ควบคุมดูแลเส้นทางอย่างกระทรวงคมนาคม นายพิพัฒน์ รัชกิจประการ รองนายกรัฐมนตรี และ รมว.คมนาคม ได้ออกมายอมรับในข้อเท็จจริงนี้ พร้อมระบุว่านี่เป็นปัญหาเรื้อรังที่ทำกันมาเป็น 10 ปีแล้ว โดยทาง นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้สั่งการเร่งด่วนให้หาวิธีลดภาระประชาชน
อย่างไรก็ตาม รมว.คมนาคม ได้สะท้อนข้อจำกัดที่ทำเอาหลายคนต้องคิดหนักว่า หากจะให้กระทรวงคมนาคมควักงบประมาณจ่ายค่าไฟทางหลวงชนบทเองทั้งหมด 100% ทันที คงเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้
"กระทรวงคมนาคมเราก็ไม่มีปัญญาที่จะไปรับผิดชอบหรือจ่ายค่าใช้จ่ายในส่วนนั้นได้ เนื่องจากตกปีละประมาณ 10,000 กว่าล้านบาท ซึ่งถือว่าเยอะมากพอสมควร... หากไปขอจากสำนักงบประมาณก็จะมีคำถามต่อไปว่า เงินที่กระทรวงการคลังเก็บรวบรวมมาได้เป็นของใคร เงินมาจากไหน ในที่สุดเราก็ต้องหาวิธีที่ตัวเองรับผิดชอบตัวเองให้ได้" — รมว.คมนาคม ชี้แจงถึงข้อจำกัดงบประมาณ
กลายเป็นคำถามสำคัญตามมาว่า เมื่อฝั่งพลังงานต้องการตัดภาระออกจากตัวประชาชน แต่ฝั่งคมนาคมที่เป็นเจ้าของพื้นที่กลับไม่มีงบประมาณสำรองรองรับ "ศึกโยนกลองงบประมาณหมื่นล้าน" ครั้งนี้ จะมีทางออกอย่างไรที่ไม่จบลงด้วยการปล่อยให้โครงสร้างแบบเดิมดำเนินต่อไป?
ด้าน ดร.อารีพร อัศวินพงศ์พันธ์ นักวิชาการนโยบายพลังงาน จากสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ได้วิเคราะห์ปัญหานี้ไว้อย่างน่าสนใจว่า ในเมื่อประชาชนจ่ายภาษีท้องถิ่นและภาษีที่ดินเพื่อบริการสาธารณะไปแล้ว การเอาค่าไฟทางมาบวกเพิ่มในบิลบ้านอีกชั้นจึงเป็นเรื่อง "ซ้ำซ้อน" และขาดความโปร่งใส
"ในโลกนี้ไม่มีไฟฟ้าฟรี ต้นทุนส่วนนี้ไม่ได้หายไปไหน แต่ถูกเฉลี่ยรวมอยู่ในค่าไฟฟ้าฐานที่ประชาชนทุกคนต้องร่วมกันจ่าย" — ดร.อารีพร ย้ำเตือนสติสังคม
TDRI และนักวิเคราะห์จึงได้เสนอแนวทางแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้างแบบแยกกระเป๋าชัดเจนตามมาตรฐานสากล ดังนี้
ยกเลิกสิทธิ์ยกเว้นค่าไฟ 10% ของ อปท.: เปลี่ยนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรับผิดชอบค่าไฟในพื้นที่ตัวเองโดยตรง 100% จากงบประมาณหรือรายได้ภาษีที่จัดเก็บไป เพื่อสร้างความตระหนักในการใช้พลังงานและลดภาระแฝงของประชาชน
ติดตั้งมิเตอร์แยกให้ครบถ้วน: เลิกใช้วิธีคำนวณแบบเหมารวมลอย ๆ เพื่อให้สามารถตรวจสอบปริมาณการใช้ไฟฟ้าจริงได้อย่างแม่นยำและโปร่งใส
หากหันไปมองกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว พวกเขาจัดการกับ "ภาพลวงตาทางการคลัง" (Fiscal Illusion) นี้อย่างเป็นระบบ
นอกจากความโปร่งใสเรื่องบัญชีแล้ว "เทคโนโลยีประหยัดพลังงาน" คือหัวใจสำคัญในการลดต้นทุนระยะยาว ซึ่งกระทรวงคมนาคมเองก็ตั้งเป้าที่จะเปลี่ยนหลอดไฟทางที่หมดอายุให้เป็นระบบประหยัดพลังงาน เช่น หลอด LED ซึ่งจะช่วยประหยัดพลังงานลงได้ถึง 40-50% รวมถึงการนำ โซลาร์เซลล์ (Solar Street Light) มาติดตั้งในจุดยุทธศาสตร์ที่เหมาะสม เพื่อลดความต้องการพลังงานรวมของประเทศอย่างยั่งยืน
เพราะทุกสตางค์ในบิลค่าไฟคือหยาดเหงื่อแรงงานของประชาชน การเปิดเผยโครงสร้างที่แท้จริงจึงไม่ใช่แค่เรื่องของการบริหารจัดการทางเศรษฐศาสตร์... แต่มันคือรากฐานของ "ความยุติธรรมทางสังคม"
คุณคิดว่าถึงเวลาแล้วหรือยังที่ประเทศไทยต้องแยกค่าไฟทางออกจากบิลค่าไฟบ้านอย่างเด็ดขาด? และคุณเชื่อมั่นหรือไม่ว่ารัฐบาลจะบูรณาการงบประมาณก้อนนี้ได้สำเร็จโดยไม่เป็นภาระของหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งจนต้องพับแผนนี้ไป?
