กรีนพีซแฉ ซีพีมีส่วนทางอ้อม ก่อให้เกิดฝุ่นพิษในภาคเหนือของไทย

ชาวบ้านในอำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย ยังคงมีชีวิตที่ลำบาก เพราะปัญหาฝุ่นพิษ  บางคนต้องใช้วิธีสวมหน้ากากอนามัยสองชั้น แต่ฝุ่นพิษก็ยังเล็ดรอดเข้าไปได้ จนทำให้แสบจมูก เจ็บคอ และแสบตา  เป็นเช่นนี้มาตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์แล้ว 

ในช่วงสองเดือนที่ผ่านมา  ชาวบ้านทั่วพื้นที่ภาคเหนือของไทย และลาว รวมถึงในรัฐฉานของเมียนมา เผชิญปัญหาหมอกควันเลวร้ายที่สุดในรอบหลายปี   หลายพันคนต้องไปโรงพยาบาลเพราะเกิดปัญหาที่ระบบทางเดินหายใจ  เชียงใหม่กลายเป็นเมืองที่ติดอันดับมลพิษเยอะที่สุดในโลกในช่วงไม่กี่สัปดาห์มานี้  หลายคนในเชียงใหม่ถูกบอกให้อยู่แต่ในบ้าน และทำงานจากที่บ้าน 

เว็บไซต์ เรดิโอ ฟรี เอเชีย รายงานว่า มีอยู่สองปัจจัยที่อยู่เบื้องหลังฝุ่นพิษ ซึ่งในบางพื้นที่ เกินขีดระดับความปลอดภัยไปถึง 16 เท่า  สองปัจจัยก็คือ เหตุไฟป่าที่คุมไม่ได้ และการเผาซังข้าวโพด หลังผ่านฤดูเก็บเกี่ยวในเดือนกุมภาพันธ์ เพื่อเคลียร์พื้นที่สำหรับฤดูเพาะปลูกในเดือนพฤษภาคม

ไฟป่าเกิดจากปีนี้ ที่อากาศแห้งผิดปกติ  ส่วนใหญ่เกิดตามเนินเขา พื้นที่ที่ไม่สามารถเข้าถึงได้  ส่วนความพยายามดับไฟป่าจากฝั่งไทย ก็ไม่ค่อยได้งบสนับสนุน 

ส่วนการที่เกษตรกรบุกแผ้วถางป่า เพื่อเพาะปลูกข้าวโพด ซึ่งส่วนใหญ่นำไปเลี้ยงสัตว์  ก็เป็นอีกปัจจัยก่อฝุ่นพิษ เพราะกระบวนการทั้งหมดจะจบลงตรงที่การเผาซังข้าวโพดในที่โล่งแจ้ง  สาเหตุที่การปลูกข้าวโพดมีเพิ่มขึ้น เพราะราคาดี เนื่องจากความต้องการนำไปทำเป็นอาหารสัตว์  สนองความต้องการบริโภคเนื้อที่เพิ่มขึ้น 

ผู้เชี่ยวชาญจากกรีนพีซ บอกว่า  การเพาะปลูกในลักษณะนี้ ดำเนินมานานหลายปีแล้ว  ก่อให้เกิดหมอกควันปกคลุมไปทั่ว แต่ครั้งนี้ สถานการณ์เลวร้ายสุดในรอบกว่า 10 ปี

ไร่ข้าวโพดกระจายไปทั่วพื้นที่ในแถบอินโดจีน       ระหว่างปี 2015 ถึง 2019 มีพื้นที่มากกว่า 10 ล้านไร่ ถูกเปลี่ยนจากผืนป่าไปเป็นไร่ข้าวโพด   แม้รัฐบาลไทยประกาศนโยบายเกษตรปลอดการเผาเมื่อเดือนมีนาคม  แต่ก็ไม่ได้มีผลบังคับใช้  

แต่เกษตรกรไทยบางรายในจังหวัดเชียงราย กลับมองว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การเผาซังข้าวโพด เพราะพวกเขาก็ทำอย่างนี้มานานหลายปีแล้ว  พอเก็บเกี่ยวผลผลิตมาแล้ว เศษซากที่เหลือก็ต้องเผาทิ้ง 

สมัยก่อน  ชาวบ้านมักปลูกผัก มันสำปะหลัง สับปะรด และพืชดอกที่กินได้เป็นหลัก  แต่ในช่วงไม่กี่ปีมานี้  พวกเขาหันมาปลูกข้าวโพด หลังมีเกษตรกรรายหนึ่งที่ผันตัวมาเป็นพ่อค้าคนกลาง รับซื้อข้าวโพดแล้วส่งไปให้บริษัททำอาหารสัตว์อีกที  ชาวบ้านบอกว่า  แทบไม่ต้องทำอะไรเลย  เพราะพ่อค้าคนกลางรายนี้ จะนำเมล็ดพันธุ์และปุ๋ยมาส่งให้  โดยที่ยังไม่เรียกเก็บเงิน  พอถึงฤดูเก็บเกี่ยว เขาก็จะมารับซื้อผลผลิตจากชาวบ้านแล้วนำไปส่งที่ตัวเมือง

ผู้เชี่ยวชาญจากกรีนพีซ บอกว่า ไฟป่าที่เกิดมากขึ้น สาเหตุหนึ่งยังมาจากการแผ้วถางป่า เพื่อนำพื้นที่ไปปลูกข้าวโพดมากขึ้นด้วย  ความต้องการข้าวโพดมีมากขึ้น เชื่อมโยงกับปัจจัยการขยายตัวของอุตสาหกรรมเนื้อโดยตรง    ข้อมูลจากรัฐบาลไทย ระบุว่า  ประเทศไทยจำเป็นต้องใช้ข้าวโพดอย่างน้อย 8 ล้านตัน เพื่อนำมาเลี้ยงสัตว์  แต่ไทยผลิตเองได้แค่ 5 ล้านตัน ที่เหลือจึงต้องนำเข้า 

เป็นเวลา 20 ปีมาแล้ว ที่ไทยจัดตั้งโครงการขนส่งสินค้าเกษตรข้ามพรมแดน กับฟาร์มในลาว เมียนมา และกัมพูชา โดยนำเข้าข้าวโพดในอัตราภาษี 0%  นับจากนั้น การเผาซังข้าวโพดในที่โล่งแจ้งก็มีมากขึ้นในภูมิภาคนี้   

ผู้เชี่ยวชาญจากกรีนพีซ และกลุ่มนักเคลื่อนไหวอื่นๆ ต่างระบุเป็นเสียงเดียวกันว่า ความต้องการข้าวโพดมีมากขึ้น โดยมีบริษัทเจริญโภคภัณฑ์ หรือ ซีพี ของไทย เป็นตัวขับเคลื่อน  เพราะเป็นผู้ผลิตอาหารสัตว์รายใหญ่สุดในโลก โดยมีกำลังการผลิตมากถึง 27,650 ตันต่อปี  

ซีพี บอกว่า เพื่อจูงใจให้ชาวนาหันมาปลูกข้าวโพด  พวกเขาได้จัดหาเงินทุนสนับสนุนแบบไม่มีดอกเบี้ยให้ และคำมั่นจะรับซื้อผลผลิตในราคาที่รับประกันไว้  ภายใต้โครงการนำร่องที่สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระประกาศไว้เมื่อเดือนธันวาคม  เป็นโครงการมุ่งส่งเสริมการเกษตรแบบยั่งยืนในพื้นที่แถบชนบท   และในเมื่อเกษตรกรไม่มีทางเลือกอื่น ก็ต้องเข้าร่วมโครงการนี้  จากการเปิดเผยของผู้เชี่ยวชาญในกรีนพีซ  ซึ่งเป็นโครงการที่ยังขาดการวิเคราะห์เรื่องผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

แต่ผู้บริหารของซีพี ก็ออกมาโต้แย้งว่า ได้มีการตรวจสอบโครงการนี้ว่า ข้าวโพดต้องมาจากการเพาะปลูกในแนวทางที่ยั่งยืนเท่านั้น  เช่น ไม่ได้มาจากพื้นที่ที่ถูกตัดไม้ทำลายป่า หรือพื้นที่ที่เกิดการเผาซังข้าวโพดในที่โล่งแจ้ง  แต่ทางซีพี ไม่ได้ตอบคำถามของ เรดิโอ ฟรี เอเชีย ว่า จะทำอย่างไร หากเกษตรกรไม่ปฏิบัติตามนี้ 

มลพิษทางอากาศเป็น 1 ใน 10 ปัจจัยของการเสียชีวิตในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จากการสำรวจในปี 2019 กว่าครึ่งล้านที่เสียชีวิตก่อนวัยอันควร เป็นผลมาจากการได้รับมลพิษทางอากาศมากเกินไป จากการเปิดเผยของฝ่ายประสานงานด้านเคมีและมลพิษประจำภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ