Nation Story
08 ส.ค. 2569 | ปิยวรรณ ประเมษฐะวนิช
ลองจินตนาการดูว่า ถ้าแทนที่จะมีผู้คุมเดินตรวจรอบเรือนจำ กลับมีจระเข้ตัวเป็นๆ ว่ายวนอยู่ในคูน้ำรอบกำแพง... ฟังดูเหมือนฉากในหนังใช่ไหมคะ แต่นี่คือแผนการจริงที่รัฐบาลอิสราเอลเพิ่งพยายามผลักดัน ก่อนที่ศาลจะยื่นมือเข้ามาสั่งระงับเอาไว้แบบหวุดหวิด
เจ้าของโครงการนี้คือ อิตามาร์ เบน-กวีร์ (Itamar Ben-Gvir) รัฐมนตรีความมั่นคงแห่งชาติ และ อิดิต ซิลแมน (Idit Silman) รัฐมนตรีคุ้มครองสิ่งแวดล้อม ที่จับมือกันเสนอว่า นี่คือ "ภารกิจด้านความมั่นคง" เพื่อป้องกันนักโทษแหกคุก
แผนคร่าวๆ คือการขุดคูน้ำยาวประมาณ 170 เมตร ล้อมรอบเรือนจำเคทซิโอท (Ketziot Prison) เรือนจำความปลอดภัยสูงที่คุมขังนักโทษด้านความมั่นคงชาวปาเลสไตน์เป็นหลัก ตั้งอยู่กลางทะเลทรายเนเกฟ ห่างจากเมืองเบียร์เชบาไปทางตะวันตกเฉียงใต้ราว 72 กิโลเมตร แล้วปล่อย "จระเข้ไนล์" (Nile crocodile) ลงไปในคูน้ำนั้น ด้วยความหวังว่าความน่ากลัวของสัตว์นักล่าจะช่วยสกัดการหลบหนี พร้อมลดค่าใช้จ่ายด้านการรักษาความปลอดภัยไปในตัว
แต่จะทำแบบนี้ได้ ต้องแก้กฎหมายก่อน แล้วเขาทำได้จริงหรือ?
เมื่อเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026) รัฐมนตรีซิลแมนได้สั่งเปลี่ยนสถานะทางกฎหมายของจระเข้ไนล์ จากเดิมที่เป็น "สัตว์ป่าคุ้มครอง" ให้กลายเป็น "สัตว์ป่าเพาะพันธุ์ในพื้นที่ควบคุม" เพื่อเปิดทางให้นำมาใช้ในภารกิจความมั่นคงได้
แต่แผนนี้ไปได้ไม่ไกล เพราะวันที่ 3 สิงหาคม ผู้พิพากษา อัฟราฮัม รูบิน (Avraham Rubin) แห่งศาลแขวงเยรูซาเล็ม มีคำสั่งชั่วคราวห้ามดำเนินการย้ายและนำจระเข้ไปเลี้ยงไว้ในเรือนจำ ตามคำร้องขององค์กรพิทักษ์สิทธิสัตว์ ทำให้แผนปล่อยจระเข้ลงคูน้ำต้องหยุดชะงักไปตามคำสั่งศาล สร้างความไม่พอใจให้นายเบน-กวีร์ไม่น้อย แม้เขาจะยืนยันว่ากระบวนการขุดคูน้ำรอบเรือนจำจะยังคงเดินหน้าต่อไปก็ตาม
แล้วทำไมศาลถึงตัดสินใจแบบนี้?
เมื่อพิจารณาให้ลึกลงไป จะเห็นว่ามีปัญหาหลายชั้นซ้อนกันอยู่
ประการแรก รัฐมนตรีซิลแมนถูกทักท้วงว่าไม่มีอำนาจแต่เพียงฝ่ายเดียวในการเปลี่ยนสถานะจระเข้ไนล์จาก "สัตว์ป่าคุ้มครอง" ไปเป็น "สัตว์ป่าที่ได้รับการจัดการ" เพื่อเอื้อให้นำมาเลี้ยงในเรือนจำได้
ประการที่สอง ที่ปรึกษาทางกฎหมายชี้ว่า ไม่มีหลักฐานทางวิชาชีพรองรับเพียงพอ และไม่เคยมีแบบอย่างการใช้จระเข้เป็นมาตรการรักษาความปลอดภัยในเรือนจำมาก่อนในโลกนี้
ประการสุดท้าย หน่วยงานด้านธรรมชาติและอุทยานแห่งชาติอิสราเอล ยืนยันว่ากฎหมายอนุญาตให้เลี้ยงสัตว์ป่าเพื่อการศึกษาและการวิจัยเท่านั้น พร้อมย้ำหลักการสำคัญว่า มนุษย์มีหน้าที่ต้องปกป้องจระเข้ ไม่ใช่ให้จระเข้มาทำหน้าที่ปกป้องเรือนจำแทนมนุษย์
ฟังดูแล้ว ไอเดียนี้ไม่ได้ผุดขึ้นมาลอยๆ นะคะ เพราะมันมีต้นแบบอยู่ฝั่งสหรัฐฯ ด้วย
หลายฝ่ายเชื่อว่าไอเดียนี้น่าจะได้แรงบันดาลใจมาจาก "Alligator Alcatraz" ศูนย์กักกันผู้อพยพในรัฐฟลอริดา ที่เพิ่งปิดตัวลงอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2569 (ค.ศ. 2026) หลังเปิดใช้งานภายใต้นโยบายของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และผู้ว่าการรัฐฟลอริดา รอน เดแซนติส ท่ามกลางเสียงวิจารณ์ทั้งเรื่องค่าใช้จ่าย ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ข้อพิพาททางกฎหมาย และการประท้วงด้านสิทธิมนุษยชน
ศูนย์กักกันแห่งนี้ตั้งอยู่ใจกลางบึงเอเวอร์เกลดส์ ที่รายล้อมด้วยอัลลิเกเตอร์และสัตว์ป่าดุร้าย จนกลายเป็นสัญลักษณ์ของ "นโยบายเนรเทศสุดโต่ง" ของทรัมป์ สร้างขึ้นบนพื้นที่สนามบินร้างเดด-คอลลิเออร์ (Dade-Collier Training and Transition Airport) ด้วยงบประมาณดำเนินการปีละ 450 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 14,600 ล้านบาท เพื่อรองรับผู้ถูกกักขังได้ตั้งแต่ 1,000-5,000 คน
แต่ทำไมต้องเป็น "อัลลิเกเตอร์" ตัวนี้กันแน่?
อัลลิเกเตอร์อเมริกันเป็นสัตว์เลื้อยคลานขนาดใหญ่ พบมากในพื้นที่ชุ่มน้ำทางตะวันออกเฉียงใต้ของสหรัฐฯ โดยเฉพาะรัฐฟลอริดา ตัวผู้สามารถยาวได้ถึง 3.6 เมตร หนักได้ถึง 450 กิโลกรัม เป็นนักล่าซุ่มโจมตีที่ใช้การพรางตัวในน้ำจับเหยื่ออย่างปลา นก เต่า และสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก
ที่น่าทึ่งคือ อัลลิเกเตอร์มีพลังกัดที่แข็งแกร่งมาก และสามารถเปลี่ยนฟันได้ถึง 3,000 ซี่ตลอดชีวิต แม้ปกติจะไม่โจมตีมนุษย์ก่อน แต่จะป้องกันตัวทันทีหากรู้สึกถูกคุกคาม โดยเฉพาะเมื่ออยู่ใกล้แหล่งน้ำ ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือ ควรอยู่ห่างจากขอบน้ำอย่างน้อย 3 เมตร และเว้นระยะห่างจากตัวอัลลิเกเตอร์อย่างน้อย 9 เมตร
แต่รู้หรือไม่ว่า ไอเดียใช้สัตว์นักล่าคุมนักโทษแบบนี้ ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นครั้งแรก เพราะเคยมีคนคิดไอเดียคล้ายกันนี้มาก่อนแล้วที่อินโดนีเซีย
เมื่อปี พ.ศ. 2558 (ค.ศ. 2015) นายบูดี วาเซโซ (Budi Waseso) อดีตหัวหน้าสำนักงานปราบปรามยาเสพติดแห่งชาติอินโดนีเซีย (BNN) เคยเสนอแนวคิดใช้จระเข้คุมเรือนจำมาแล้ว โดยตั้งเป้าไปที่นักโทษประหารในคดียาเสพติดโดยเฉพาะ
รูปแบบที่เสนอคือ สร้างคุกพิเศษบนเกาะห่างไกล ขุดบ่อน้ำล้อมรอบเรือนจำ แล้วนำจระเข้สายพันธุ์ดุร้ายที่สุดจากพื้นที่ต่างๆ มาปล่อยเป็นจำนวนมาก เพื่อทำหน้าที่แทนผู้คุมที่เป็นมนุษย์
เหตุผลของนายวาเซโซในตอนนั้นน่าสนใจไม่น้อย เขาระบุว่า ปัญหาใหญ่ของคุกอินโดนีเซียคือ ผู้คุมมนุษย์มักถูกเครือข่ายยาเสพติดติดสินบน เพื่อช่วยให้นักโทษแหกคุกหรือแอบส่งยาเสพติดเข้าไปในคุก แต่จระเข้นั้นไม่สามารถเจรจาต่อรองหรือรับสินบนได้ นอกจากนี้ยังหวังผลด้านการสร้างความหวาดกลัว เพื่อตัดใจนักโทษเดนตายไม่ให้คิดแหกคุกตั้งแต่ต้น
ที่น่าตกใจกว่านั้นคือ เขายังเคยเสนอให้ใช้ปลาปิรันยาและเสือมาร่วมภารกิจเฝ้าเรือนจำเพิ่มเติม หากจำนวนเจ้าหน้าที่ไม่เพียงพอ แต่แนวคิดทั้งหมดนี้ก็จุดกระแสวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวาง ทั้งในแง่สิทธิมนุษยชน ความเป็นไปได้ในทางปฏิบัติ และความปลอดภัย จนสุดท้ายโครงการนี้ถูกพับเก็บไป และไม่เคยเกิดขึ้นจริง
จากฟลอริดา สู่อินโดนีเซีย และล่าสุดที่อิสราเอล จะเห็นได้ว่าไอเดีย "ใช้สัตว์นักล่าคุมนักโทษ" ผุดขึ้นมาในหลายประเทศ ด้วยเหตุผลคล้ายกันคือ ต้องการความปลอดภัยสูงสุดในต้นทุนที่ต่ำที่สุด แต่ทุกครั้งก็เจอกำแพงเดียวกันคือ คำถามเรื่องสวัสดิภาคือ เมื่อไอเดียแบบนี้ยังคงถูกหยิบยกขึ้นมาซ้ำแล้วซ้ำเล่าในหลายมุมโลก มันสะท้อนอะไรเกี่ยวกับทิศทางนโยบายด้านความมั่นคงและการจัดการผู้ต้องขังในปัจจุบันบ้าง? และระหว่างความปลอดภัยของรัฐกับสวัสดิภาพของสัตว์และสิทธิมนุษยชน เราควรให้น้ำหนักกับด้านไหนมากกว่ากัน?
