20 พฤษภาคม "วันผึ้งโลก" แมลงตัวจิ๋วต่อยเจ็บ ที่สำคัญต่อมนุษย์มากกว่าที่คิด

"ผึ้ง" แมลงตัวเล็ก ๆ ที่ใครหลายมักจะเข้าใจว่า เป็นเพียงแมลงตัวสีเหลืองสลับดำ ที่เก็บเอาน้ำหวานจากดอกไม้ไปไว้ที่รัง เพื่อเป็นนำผึ้งแสนหวาน หรือแมลงตัวจิ๋ว ที่สามารถต่อยเจ็บอย่างได้เจ็บปวด แม้จะมีขนาดตัวที่เล็กก็ตาม 

แต่ในความจริงแล้ว "ผึ้ง" กลับมีความสำคัญต่อมนุษย์มากกว่านั้น ถึงขนาดองค์การสหประชาชาติ กำหนดให้ทุกวันที่ 20 พฤษภาคมของทุกปีเป็น “วันผึ้งโลก” (World Bee Day) กันเลยทีเดียว แต่ก่อนจะไปดูถึงเหตุผลความเป็นของวันดังกล่าว เราควรไปทำความรู้จักแมลงชนิดนี้กันเสียก่อน 

สำหรับ "ผึ้ง" ถือเป็นแมลงสังคม มีอยู่หลากหลายสายพันธุ์ เป็นแมลง มีระบบสังคมมาเป็นเวลานานถึงกว่า 30 ล้านปี ผึ้งแต่ละรังเปรียบเสมือนหนึ่งครอบครัว มีวรรณะต่าง ๆ ที่เปรี่ยบเหมือนคนที่คอยทำหน้าที่ต่างๆ ภายในรังให้เป็นระบบ จะขาดวรรณะใดวรรณะหนึ่ง หรืออยู่เพียงโดดเดี่ยวไม่ได้ 

 

โดยส่วนมาก "ผึ้ง" สามารถแบ่งวรรณะตามหน้าที่ได้ 3 วรรณะ ดังนี้       

1. ผึ้งนางพญา (The Queen)

เป็นผึ้งที่มีลำตัวใหญ่ที่สุด มีอายุขัยมากกว่า 1 ปี มีปีกสั้นเพียงครึ่งลำตัว ท้องเรียวยาว ลำตัวสีดำออกหม่น ท้องมีสีน้ำตาล ก้นแหลม ขาหลังไม่มีที่เก็บเกสร ไม่มีต่อมผลิตไขผึ้ง มีหน้าที่ผสมพันธุ์ วางไข่ ควบคุมประชากรผึ้งวรรณะอื่นด้วยฟีโรโมนส์ไปทั่วรัง โดยใน 1 รังจะมีผึ้งนางพญา 1 ตัวเท่านั้น ยกเว้นบางรังที่มีขนาดใหญ่ อาจพบได้ 2-3 ตัว ในระยะเติบโต

แต่เมื่อถึงวัยผสมพันธุ์จะแยกออกเหลือเพียง 1 ตัวต่อรังเหมือนเดิม เมื่ออายุได้ 3-5 วัน จะผสมพันธุ์กับตัวผู้ โดยการผสมพันธุ์ 1 ครั้งสามารถผสมกับตัวผู้ได้ 7-10 ตัว หรืออาจมากถึง 20 ตัวก็ได้ หลังจากนั้นจะวางไข่ โดยจะได้ไข่ประมาณ 1,500-2,000 ฟอง และจะสามารถผสมพันธุ์ได้เพียงครั้งเดียวในช่วงชีวิต ผึ้งนางพญามีเหล็กไนใช้สำหรับต่อสู้กับผึ้งนางพญาตัวอื่น ผึ้งนางพญาจะอาศัยบนรัง ไม่ออกหาอาหาร และถูกห้อมล้อมด้วยผึ้งงาน โดยที่ผึ้งงานจะใช้หนวดแตะ หรือใช้ลิ้นเลียตามลำตัวผึ้งนางพญาเพื่อทำความสะอาด และนำของเสียจากนางพญาไปปล่อยทิ้ง

2. ผึ้งตัวผู้ (The Drone)

เป็นผึ้งที่มีขนาดใหญ่รองลงมาจากผึ้งนางพญา อ้วนสั้นกว่าผึ้งนางพญา มีอายุขัย 4-6 สัปดาห์ เป็นผึ้งที่ไม่มีเหล็กไน มีลิ้นสั้นสำหรับเลียรับอาหารจากผึ้งงาน ผึ้งตัวผู้จะอยู่บนรัง ไม่ออกหาอาหาร มีหน้าที่เพียงอย่างเดียว คือ คอยผสมพันธุ์กับผึ้งนางพญา ผึ้งตัวผู้ เป็นผึ้งที่เจริญมาจากไข่ที่ไม่ได้รับการผสม หลังฟักออกจากดักแด้ 16 วัน จะสามารถผสมพันธุ์ได้ 

3. ผึ้งงาน (The Worker)

เป็นผึ้งเพศเมีย มีขนาดเล็กที่สุด แต่มีปริมาณมากที่สุด 5,000-30,000 ตัว/รัง มีอายุขัย 6-8 สัปดาห์ เนื่องจากในระยะที่เป็นตัวอ่อน ได้รับอาหารพิเศษคือ นมผึ้ง หรือรอยัลเยลลี (royal jelly) เพียง 3 วัน หลังจากนั้น ตัวอ่อนผึ้งงานที่มีอายุมากขึ้น จะได้กินแต่เกสรและน้ำผึ้ง ทำให้ขบวนการพัฒนาแตกต่างไปจากผึ้งนางพญามาก ในขณะที่ผึ้งนางพญาได้กินนมผึ้งตั้งแต่เป็นตัวอ่อนอายุ 1 วัน และได้กินต่อไปจนตลอดชีวิต ผึ้งงานมีหน้าที่หลักในการทำงาน เช่น ทำความสะอาดรัง เลี้ยงดูป้อนอาหารให้ผึ้งตัวอ่อน สร้างและซ่อมแซมรัง เป็นทหารเฝ้ารัง ป้องกันศัตรู และหาอาหาร


ความเป็นมาของ "วันผึ้งโลก" (World Bee Day) 

สำหรับความเป็นมาของ "วันผึ้งโลก" (World Bee Day) นั้น มาจากการที่ สหประชาชาติต้องการส่งเสริมความตื่นตัวของประชากร เกี่ยวกับความสำคัญของผึ้งต่อโลกใบนี้ รวมถึงสร้างความตระหนักเกี่ยวกับปัญหาประชากรผึ้งที่ลดลง เนื่องจากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา มีผึ้งจำนวนมากต้องตายลง จากภาวะล่มสลายของอาณานิคมผึ้ง เนื่องมาจากภัยคุกคามจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ขณะเดียวกันเมื่อพื้นที่ป่าหดแคบลง ก็ทำให้ผึ้งกำลังตกอยู่ในความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ไปด้วย 


โดยผึ้งนั้นมีความสำคัญต่อมนุษย์ ถึงขนาดนักวิทยาศาสตร์ชื่อดังอย่าง อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์ เคยพูดไว้ว่า If the bee disappeared off the face of the Earth, man would only have four years left to live. หมายความว่า ถ้าผึ้งหายไปจากโลก มนุษย์จะมีชีวิตอยู่ได้เพียงอีกแค่ 4 ปี เนื่องจากผึ้งมีหน้าที่ในการช่วยผสมเกสรให้กับพืชพรรณหลายชนิด ซึ่งรวมถึงพืชที่มนุษย์กินเป็นอาหาร ผลการศึกษาชี้ว่า ในพืช 100 ชนิดที่มนุษย์กินเป็นอาหาร มี 70 ชนิดที่ต้องใช้ผึ้งเป็นตัวผสมละอองเกสร ดังนั้นหากผึ้งสูญพันธุ์ไปจากโลก พืชที่มนุษย์กินเป็นอาหาร คือผักและผลไม้จะหายตามไปด้วย


ดังนั้นเพื่อให้ทุกคนเกิดการตระหนักและเห็นคุณค่า ความสำคัญ ประโยชน์ของผึ้ง จึงกำหนดให้ทุกวันที่ 20 พฤษภาคม ซึ่งตรงกับวันคล้ายวันเกิดของศาสตราจารย์ ดร.อันตัน ฮัลซา (Anton Jansa) ผู้บุกเบิกการเลี้ยงผึ้งสมัยใหม่ ให้เป็นที่แพร่หลาย และได้รับการยอมรับถึงความรู้ความสามารถ ในการเลี้ยงผึ้งสมัยใหม่ ด้วยการจัดการฟาร์มผึ้งอย่างเป็นระบบและยั่งยืนเป็น "วันผึ้งโลก" ขึ้น 


โดยในส่วนของประเทศไทยนั้น ก็ให้ความสำคัญกับวันนี้เช่นกัน เนื่องจากในประเทศไทยเป็นอีกหนึ่งชาติที่มีการใช้ประโยชน์จากผึ้งสายพันธุ์ต่าง ๆ โดยเฉพาะการผลิตน้ำผึ้ง โดยที่ผ่านมาจนถึงปัจจุบัน หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้มีการจัดกิจกรรมในวันผึ้งโลกอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ห็นถึงความสำคัญของแมลงชนิดนี้ด้วยเช่นกัน


ขอบคุณแหล่งที่มาข้อมูล : http://www.beeproductsthai.com/
กลุ่มส่งเสริมแมลงเศรษฐกิจ สำนักส่งเสริมและจัดการสินค้าเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร