"รัฐบาลผสมพันธ์ุใหม่!" โดย"ศ.กิตติคุณ ดร. สุรชาติ บำรุงสุข"

คงต้องยอมรับว่า การเมืองไทยปัจจุบันกำลังเดินเข้า “มุมอับ” อีกครั้งหนึ่ง และอาจนำไปสู่ “วิกฤตใหญ่” ในอนาคตได้ไม่ยาก ดังที่เราเริ่มเห็นถึง “ความพุ่งพล่าน” ของอารมณ์ทางการเมืองของผู้คนในสังคมไทย โดยมีจุดเริ่มต้นจากปัญหาเรื่องของการจัดตั้งรัฐบาลของพรรคฝ่ายค้าน และการเลือกนายกรัฐมนตรีในรัฐสภา

ว่าที่จริงแล้ว นักวิเคราะห์การเมืองไทยทุกคนรู้ดีว่า หากพรรคฝ่ายค้านก่อนการเลือกตั้ง 2566 เป็นผู้ชนะแล้ว การจัดตั้งรัฐบาลจะเป็นปัญหาในตัวเองอย่างมาก และอาจจะต้องสะดุดลงจนสามารถกลายเป็น “วิกฤตใหญ่” ได้ไม่ยาก เนื่องจาก รัฐธรรมนูญ 2560 นั้น ถือกำเนิดขึ้นเพื่อการสืบทอดอำนาจของคณะรัฐประหาร 2557 และปูทางไปสู่การจัดตั้ง “รัฐบาลทหารแปลงรูป” หรือ “ระบอบประยุทธ์” ในปี 2562

ขณะเดียวกัน รัฐธรรมนูญที่ถูกออกแบบโดยรัฐบาลทหาร ทำหน้าที่เป็นหลักประกันว่า ถ้ารัฐบาลสืบทอดอำนาจต้องพ่ายแพ้การเลือกตั้ง และฝ่ายค้านที่เป็นผู้ชนะแล้ว พวกเขาจะไม่มีทางที่จะสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ ด้วยการให้อำนาจแก่วุฒิสภาเป็นผู้ลงเสียงร่วมกับสภาล่างในการแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี ซึ่งโอกาสที่พรรคการเมืองจะ “ชนะขาด” ในสภาล่าง โดยไม่ต้องพึ่งเสียงของสภาสูงนั้น เป็นไปไม่ได้เลย

อย่างไรก็ตาม เป็นที่รู้กันโดยทั่วไปว่า วุฒิสภาก็คือ หนึ่งใน “แกนกลาง” ของการสืบทอดอำนาจของคณะรัฐประหารที่เห็นได้ชัดเจน ไม่ต่างจากรัฐธรรมนูญ ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี และการจัดตั้งพรรคทหาร

ฉะนั้นในภาพรวมแล้ว สิ่งเหล่านี้ล้วนถูกออกแบบเพื่อให้เกิดการ “ชลอตัว” ของการจัดตั้งรัฐบาลใหม่ ในสภาพเช่นนี้ ผลการเลือกตั้งที่เป็นชัยชนะของฝ่ายค้าน จึงเป็นดัง “จุดเริ่มต้น” ของวิกฤตการเมืองที่จะเกิดตามมา เพราะไม่เพียงพรรคที่ชนะอันดับ 1 ไม่สามารถจัดตั้งรัฐบาลได้ด้วยกลไกรัฐธรรมนูญที่ให้อำนาจวุฒิสภาในการลงเสียงเลือกนายกรัฐมนตรีเท่านั้น

หากยังเกิดคดีทางการเมืองที่จะให้ผู้นำพรรคฝ่ายค้านต้องหลุดออกไปจากกระบวนการเลือกนายกรัฐมนตรีในรัฐสภาด้วย อันส่งผลให้ “รัฐบาลผสมพรรคฝ่ายค้าน” ต้องเผชิญกับอุปสรรคใหญ่ และทำให้การจัดตั้งรัฐบาลเป็นไปได้ยาก และเปิดโอกาสให้ผู้นำเก่าอยู่ในอำนาจได้ต่อไปอีก

สภาวะที่เกิดขึ้นเช่นนี้ สะท้อนให้เห็นถึง “มรดกอำนาจนิยม” ที่เป็นผลสืบเนื่องจากการรัฐประหาร 2557 และเมื่อกลไกรัฐธรรมนูญและวุฒิสมาชิกได้ทำภารกิจในการจัดการกับฝ่ายค้าน ด้วยการทำให้ “รัฐบาลผสมของพรรคฝ่ายค้าน” ต้องประสบปัญหาอย่างมาก ดังเช่นที่ปรากฏเป็นข่าวไปแล้ว

ต่อจากนั้น กลไกอีกส่วนที่จะทำหน้าที่ต่อมาคือ “พรรคทหาร” ที่มีทั้งพรรคพลังประชารัฐ (พปชร.) และพรรครวมไทยสร้างชาติ (รทสช.) จะต้องก้าวเข้ามามีบทบาทเป็นส่วนหนึ่งของการจัดตั้งรัฐบาลใหม่ให้ได้ โดยอาจจะชักจูงให้วุฒิสภายอมรับการจัดตั้ง “รัฐบาลผสมฝ่ายค้าน/ฝ่ายรัฐบาล” หรือด้วยการบีบให้ต้องรวมเสียงในสภาล่างให้ได้มากด้วยการดึงพรรคทหารเข้าร่วม เพื่อที่จะก้าวข้าม “จำนวนมือ” ของวุฒิสมาชิกให้ได้

อย่างไรก็ตาม เมื่อพรรคฝ่ายค้านคือ พรรคเพื่อไทยที่เข้ามาเป็น “แกนนำ” ในการจัดตั้งรัฐบาล และมีท่าทีในแบบยอม “หลับตา” เอาพรรคทหารเข้าร่วม ทำให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์อย่างมาก และการ กระทำเช่นนี้อาจมีราคาแพงที่ต้องจ่ายอย่างมากด้วย เพราะการกำเนิดของ “รัฐบาลผสมพรรคฝ่ายค้าน/พรรคทหาร” จะกลายเป็นปัญหาในตัวเองกับพรรคเพื่อไทยในอีกแบบ และอาจเป็นปัจจัยที่ทำลายความน่าเชื่อถือของพรรคเพื่อไทยในการเป็นพรรคใน “สายประชาธิปไตย” ซึ่งเป็นจุดขายที่สำคัญประการหนึ่งของพรรคมาโดยตลอด

ในอีกด้านหนึ่งเราคงต้องยอมรับความจริงว่า การเมืองที่ถูกแบ่งฝ่ายในบริบทของสังคมไทยนั้น เห็นถึงความชัดเจนในการต่อสู้ระหว่าง “พรรคฝ่ายค้าน vs พรรคทหาร” และพรรคฝ่ายค้านหาเสียงบนความเชื่อมโยงกับการต่อสู้เรียกร้องประชาธิปไตย

ขณะเดียวกันก็ต่อต้านรัฐบาลทหารที่สืบทอดอำนาจ และการสืบทอดอำนาจเช่นนี้ มีพรรคทหารเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญ หรืออาจกล่าวได้ว่า พรรคทหารคือ “เสาค้ำ” ของ “ระบอบประยุทธ์” ที่ทำให้ผู้นำรัฐประหารเดิมยังคงมีอำนาจได้ต่อไปอีกหลังการเลือกตั้ง 2562 จนถึงปัจจุบันนั่นเอง

ดังนั้น 4 ปีของการต่อสู้ในระบบรัฐสภา จึงเป็นภาพของการต่อสู้ระหว่างพันธมิตรของพรรคที่ประกาศตัวอยู่ในสายของ “ปีกประชาธิปไตย” กับพรรคอีกส่วนที่รวมกัน โดยมี “พรรคทหาร” เป็นแกนกลาง ซึ่งการต่อสู้เช่นนี้ทำให้เกิด “พันธมิตรพรรคฝ่ายค้าน” ตั้งแต่ก่อน จนมาถึงหลังเลือกตั้ง และเป็นความคาดหวังของผู้คนในสังคมที่ไม่ตอบรับกับรัฐประหารและการสืบทอดอำนาจว่า พรรคในปีกนี้จะเป็นทางเลือกของการสร้าง “การเมืองใหม่”  ที่จะทำให้ “ระบอบทหารแปลงรูป” ที่ทำหน้าที่สืบทอดอำนาจจากคณะรัฐประหารนั้น ถึงจุดสิ้นสุด…

แน่นอนว่า ผู้คนที่ไม่ตอบรับกับ “ระบอบประยุทธ์” ไม่ว่าจะอยู่ใน “สีการเมือง” อะไรก็ตาม มีความหวังในเรื่องนี้อย่างมาก และผลการเลือกตั้งเป็นคำตอบที่ชัดเจนในตัวเองว่า คนไม่เอา “ระบอบ 3 ป.”… ไม่เอามรดกของ “ระบอบประยุทธ์” หรือโดยนัยสำคัญคือ คนในสังคมจำนวนมากอยาก “ล้าง” มรดกระบอบรัฐประหาร” นั่นเอง

ความพยายามในการจัดตั้งรัฐบาลครั้งที่ 2 ของทางพรรคเพื่อไทย ย่อมไม่ใช่เรื่องผิดที่พยายามจะดึงพรรคต่างๆ เพราะในเงื่อนไขของความเป็นรัฐบาลผสม จะต้องหาทางดึงพรรคการเมืองอื่นให้เข้ามาร่วมให้ได้ เพื่อเอาชนะอุปสรรคจากการออกเสียงของวุฒิสภา แต่เมื่อเกิด “ภาพสุดขั้ว” ที่เห็นการเปิดตัวของพรรครวมไทยสร้างชาติ และตามมาด้วยพรรคพลังประชารัฐ ทำให้ถูกตีความว่า ภาพนี้เป็นจุดเริ่มต้นของสูตร “รัฐบาลผสมพรรคฝ่ายค้าน/พรรคทหาร”

หลายฝ่ายที่ต่อสู้กับ “ระบอบประยุทธ์” มา ย่อมรู้สึกว่า ทางเลือกของการจัดตั้ง “รัฐบาลผสมใหม่” เช่นนี้ อาจเป็นสิ่งที่รับไม่ได้ โดยเฉพาะ ผู้นำพรรคทหาร โดยเฉพาะในกรณีของรวมไทยสร้างชาติคือ ผู้นำการทำรัฐประหารในการล้มรัฐบาลของพรรคเพื่อไทยในปี 2557 … การจัดตั้งรัฐบาลผสมครั้งนี้คือ “โจทย์ที่ยากที่สุด” ของพรรคนับตั้งแต่การกำเนิดของพรรคไทยรักไทย

อย่างน้อย หลายฝ่ายที่ร่วมในการต่อต้าน “ระบอบรัฐประหาร” ที่แปรรูปเป็น “ระบอบประยุทธ์” หลังการเลือกตั้ง 2562 นั้น ย่อมไม่ต้องการเห็นการ “ผสมพันธ์ุใหม่” ที่ทำให้ระบอบเดิมอยู่ต่อไปได้ แม้จะไม่มีการอยู่ของตัวบุคคลที่เป็นผู้นำรัฐประหารแล้ว แต่พรรคทหารก็คือ ตัวสัญลักษณ์ของความเป็นตัวแทนระบอบนี้ที่ชัดเจน

ถ้าคำตอบของ “รัฐบาลผสมพันธ์ุใหม่” คือ การเข้าร่วมของพรรคทหารแล้ว อาจทำให้ถูกตีความว่าเป็นเสมือนหนึ่ง “ระบอบประยุทธ์” ได้เชิญพรรคเพื่อไทยเข้าร่วมรัฐบาล ซึ่งหลายคนที่เคยร่วมต่อสู้กันมาย่อมอดเป็นห่วงไม่ได้ว่า การตัดสินใจเช่นนี้คือ การ “ทำลายความน่าเชื่อถือ” จนอาจกลายเป็น “วิกฤต” ของพรรคเพื่อไทยในอนาคตหรือไม่ เพราะสังคมยังต้องการเห็นพรรคเพื่อไทยเป็น “เสาหลักประชาธิปไตย” ที่แข็งแรงเสาหนึ่ง
     
การตั้งรัฐบาลผสมครั้งนี้ จึงเป็นความท้าทายต่ออนาคตของพรรคเพื่อไทยอย่างยิ่ง และท้าทายต่อการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองของไทยอย่างมากด้วย !