สืบสวนความจริง! ชะตากรรม "ไทยพุทธ" ชายแดนใต้ เหลือไม่ถึง 5 หมื่นคน - วิถีเปลี่ยนพระงดบิณฑบาต โจทย์ใหญ่รัฐบาล

18 สิงหาคม 2569 ทีมข่าว "สืบสวนความจริง" NationTV22 เกาะติดสถานการณ์ "ไทยพุทธ" ในพื้นที่ "ชายแดนใต้" ที่กำลัง "เหลือน้อยลงทุกที"

จากอดีตที่เคยมีประชากรไทยพุทธอยู่ราว 3 แสนคน วันนี้แกนนำชาวพุทธในพื้นที่ระบุว่าเหลืออยู่ไม่ถึง 5 หมื่นคน

 

 

 

ตัวเลขนี้สะท้อนการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของโครงสร้างประชากรในพื้นที่ จากเหตุการณ์ความไม่สงบที่มีมายาวนาน

ครอบครัวไทยพุทธจำนวนหนึ่งเลือกย้ายออกจากพื้นที่ ทั้งเพื่อความปลอดภัย และเพื่อแสวงหาโอกาสทางเศรษฐกิจที่ดีกว่า ผลที่ตามมาไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับคน แต่กำลังเกิดขึ้นกับชุมชน วัด และวิถีชีวิต

 

 

 

 

สามจังหวัดชายแดนภาคใต้มี 33 อำเภอ หากรวม 4 อำเภอของจังหวัดสงขลาในพื้นที่ความมั่นคง จะเป็น 37 อำเภอ พื้นที่แห่งนี้ขึ้นชื่อว่าเป็นสังคมพหุวัฒนธรรม มีทั้งพี่น้องมุสลิม ไทยพุทธ ไทยเชื้อสายจีน และศาสนิกชนกลุ่มอื่น แต่สำหรับชุมชนไทยพุทธ การรักษา "คน" เอาไว้ กำลังกลายเป็นโจทย์ใหญ่

ข้อมูลที่เคยสำรวจร่วมกันระหว่างสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ และ ศอ.บต. พบว่า เฉพาะ 3 จังหวัดชายแดนใต้ มีวัด สำนักสงฆ์ และที่พักสงฆ์รวม 248 แห่ง แต่จำนวนวัดที่มีอยู่ ไม่ได้หมายความว่าทุกแห่งยังมีชุมชนพุทธที่เข้มแข็งเหมือนในอดีต บางพื้นที่มีพระสงฆ์จำพรรษาไม่เพียงพอ บางแห่งแทบไม่มีคนมาทำบุญ และบางชุมชนเหลือคนไทยพุทธอยู่เพียงไม่กี่ครอบครัว

 

แม้แต่กิจวัตรที่ดูเป็นเรื่องธรรมดาอย่าง "การออกบิณฑบาต" ก็ไม่เหมือนเดิม เพราะในบางพื้นที่ พระสงฆ์ต้องเผชิญกับความเสี่ยงด้านความปลอดภัย

ขณะที่ชาวบ้านเองก็ต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต เมื่อคนลดลง วัดก็เงียบลง เมื่อวัดไม่มีคน ประเพณีก็ค่อย ๆ หายไป และเมื่อชุมชนไม่สามารถรักษาคนรุ่นใหม่ไว้ได้

 

 

 

 

 

 

 

 

“วิถีชาวพุทธเปลี่ยนไป พระไม่บิณฑบาต”

สำหรับประธานสมาพันธ์ไทยพุทธจังหวัดชายแดนภาคใต้ ปัญหานี้ไม่ได้จบลงแค่การดูแลคนที่ยังอยู่ในพื้นที่ แต่จะทำอย่างไรให้คนที่ย้ายออกไปกล้ากลับมาใช้ชีวิตในบ้านเกิดอีกครั้ง

เพราะหากมองเฉพาะตัวเลขประชากร ไทยยังเป็นประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ แต่เมื่อเจาะข้อมูลลงมาเฉพาะพื้นที่ชายแดนใต้ ภาพกลับแตกต่างออกไปอย่างชัดเจน จาก "คนส่วนใหญ่" ในระดับประเทศ ไทยพุทธในบางชุมชนชายแดนใต้ กลับกลายเป็น "คนกลุ่มน้อยในพื้นที่ของตัวเอง"

 

 

“ไทยพุทธชนกลุ่มน้อย คำตอบสุดท้าย”

คำว่า "ไทยพุทธเหลือน้อย" จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของจำนวนประชากร แต่หมายถึงการสูญเสียกำลังคน ที่จะช่วยกันดูแลวัด สืบทอดประเพณี และรักษารากทางวัฒนธรรมของชุมชน และนี่คือสิ่งที่แกนนำไทยพุทธมองว่า รัฐต้องยอมรับปัญหาอย่างตรงไปตรงมา

 

เป้าหมายจึงไม่ใช่เพียงรักษาคนที่ยังอยู่ แต่คือการสร้างเงื่อนไขให้คนที่เคยออกจากพื้นที่ สามารถกลับมาได้ กลับมาทำมาหากิน กลับมาเลี้ยงครอบครัว และกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจ

 

แต่ในมุมของรัฐ การแก้ปัญหาไทยพุทธในชายแดนใต้อาจไม่ได้หมายถึงการ "พาคนกลับบ้าน" เพียงอย่างเดียว

เพราะโจทย์สำคัญกว่าคือ ทำอย่างไรให้คนที่อยู่ในพื้นที่สามารถมีชีวิตที่มั่นคงและมีรายได้ จนไม่จำเป็นต้องย้ายออก หนึ่งในพื้นที่ที่ถูกหยิบขึ้นมาเป็นตัวอย่าง คือ ตำบลบาโหย อำเภอสะบ้าย้อย จังหวัดสงขลา พื้นที่ห่างไกลที่ถูกมองว่าเป็นพื้นที่ความมั่นคง

แต่ในอีกด้านหนึ่งกลับมีทรัพยากรธรรมชาติ และศักยภาพด้านอาชีพอยู่ไม่น้อย

 

 

“โครงการพาคนกลับบ้าน – ไทยพุทธ”

"พื้นที่บาโหย" จึงถูกมองว่าหากสร้างความมั่นคงควบคู่กับการพัฒนาอาชีพ ก็อาจเป็นอีกหนึ่งคำตอบของการทำให้คน "อยู่ต่อ" ทั้งการท่องเที่ยวธรรมชาติ กาแฟโรบัสต้า และการสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน เพราะการรักษาประชากรไว้ในพื้นที่ อาจไม่ได้ใช้เพียงมาตรการด้านความมั่นคง แต่ต้องทำให้คนรู้สึกว่าอยู่ที่นี่ก็มีอนาคต

 

วิสาหกิจชุมชนแปรรูปกาแฟอำเภอสะบ้าย้อย วันนี้มีสมาชิกกว่า 100 ราย และมีคำสั่งซื้อกาแฟราว 40 ตันต่อปี ขณะที่กำลังการผลิตปัจจุบันยังอยู่ที่ประมาณ 10 ตันต่อปี นี่จึงเป็นภาพอีกด้านของพื้นที่ชายแดนใต้ พื้นที่ที่ถูกมองผ่านความมั่นคง อาจมีคำตอบเรื่องเศรษฐกิจชุมชนซ่อนอยู่ด้วย

 

ไทยพุทธชายแดนใต้ จะอยู่ต่อ หรือย้าย?

คำว่า "ไทยพุทธชายแดนใต้" จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการอยู่ต่อหรือย้ายออก แต่คือการสร้างเงื่อนไขให้คนที่ยังอยู่สามารถใช้ชีวิตได้อย่างมั่นคง และทำให้คนที่จากไปกล้าที่จะกลับบ้าน

เพราะการรักษาพหุวัฒนธรรมของชายแดนใต้ อาจไม่ได้วัดกันเพียงจำนวนวัดที่ยังเปิดอยู่ แต่ต้องมองไปถึงอนาคตว่า ในอีก 10 หรือ 20 ปีข้างหน้า ผืนแผ่นดินแห่งนี้จะยังมีคนไทยพุทธรุ่นใหม่ ที่เลือกปักหลัก สร้างครอบครัว และสืบทอดวิถีชีวิตของชุมชนต่อไปหรือไม่

 

 

 

 

โชฏิมา จันทร์คง ทีมข่าว "สืบสวนความจริง" NationTV22