หยุดวงจร "ฟ้องปิดปาก" ตุลาการงัดกฎหมายเหล็ก "คุ้มครองสื่อ-ประชาชน" ชี้เป้า 6 พฤติการณ์ฟ้องไม่สุจริต

21 กรกฎาคม 2569 ทีมข่าว "สืบสวนความจริง" NationTV22 รายงานบทวิเคราะห์เจาะลึก

กรณีการหยุดวงจร “ฟ้องปิดปาก” หลังจากศาลยุติธรรมเดินหน้าใช้มาตรการทางกฎหมายเพื่อคุ้มครองประชาชน นักกิจกรรม และสื่อมวลชนที่ตกเป็นเป้าหมายของการดำเนินคดีเพื่อกลั่นแกล้ง

 

 

 

การฟ้องร้องคดีเป็นสิทธิที่กฎหมายรับรองให้ประชาชนทุกคนสามารถใช้ปกป้องสิทธิและประโยชน์ของตัวเองได้ แต่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา

กลับปรากฏคดีจำนวนไม่น้อยที่ถูกตั้งข้อสังเกตว่าไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อแสวงหาความยุติธรรม แต่ถูกใช้เป็นเครื่องมือกดดัน สร้างภาระ และยับยั้งการใช้เสรีภาพของผู้ที่ออกมาเปิดเผยข้อมูลหรือวิพากษ์วิจารณ์ในประเด็นสาธารณะ ผู้ที่ตกเป็นเป้าหมายมีตั้งแต่ นักกิจกรรมด้านสิทธิมนุษยชน นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ผู้นำชุมชน ผู้เปิดโปงการทุจริต ไปจนถึงสื่อมวลชนที่ทำหน้าที่ตรวจสอบผู้มีอำนาจ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ปรากฏการณ์เช่นนี้เป็นที่รู้จักในชื่อ การฟ้องปิดปาก หรือคดี SLAPP (Strategic Lawsuit Against Public Participation) ซึ่งหมายถึงการใช้กระบวนการทางกฎหมายเป็นยุทธศาสตร์ เพื่อสกัดกั้นหรือขัดขวางการมีส่วนร่วมของประชาชนในประเด็นสาธารณะ เช่น การฟ้องหมิ่นประมาทหรือฟ้องเรียกค่าเสียหายสูงๆ เพื่อกดดันและข่มขู่ไม่ให้มีการเคลื่อนไหวหรือเปิดเผยข้อมูลต่อไป

 

 

นายสุริยัณห์ หงษ์วิไล โฆษกศาลยุติธรรม ระบุว่า แม้กฎหมายไทยจะไม่ได้ใช้คำว่าฟ้องปิดปากโดยตรง แต่ในทางปฏิบัติ ศาลยุติธรรมให้น้ำหนักกับหลักการสำคัญเรื่องความสุจริตในการใช้สิทธิฟ้องคดี หากการฟ้องร้องมีลักษณะบิดเบือนข้อเท็จจริง กลั่นแกล้ง เอาเปรียบ หรือมุ่งหวังผลประโยชน์อื่นนอกเหนือจากการขอความเป็นธรรม ศาลอาจพิจารณาได้ว่าเป็นการดำเนินคดีโดยไม่สุจริต ซึ่งมีความหมายสอดคล้องกับแนวคิดการฟ้องปิดปาก

 

นายสุริยัณห์ หงษ์วิไล โฆษกศาลยุติธรรม ย้ำประชาชนและสื่อไม่ต้องกลัว เดินทางมาแถลงศาลและขอให้ไต่สวนพยานหลักฐานได้

 

 

ความเคลื่อนไหวครั้งสำคัญเกิดขึ้นเมื่อ ประธานศาลฎีกา ออกคำแนะนำเกี่ยวกับการดำเนินคดีโดยไม่สุจริตในคดีอาญา พ.ศ. 2569 ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2569 เพื่อใช้เป็นแนวทางเดียวกันแก่ผู้พิพากษาทั่วประเทศในการตรวจสอบคดีที่อาจเข้าข่ายเป็นการใช้สิทธิฟ้องร้องโดยไม่สุจริต

 

 

 

โดยระบุพฤติการณ์บ่งชี้ที่เข้าข่าย อาทิ

 

1.การกล่าวอ้างว่า มูลคดีเกิดขึ้นหลายท้องที่และยื่นฟ้องคดีต่อศาลในท้องที่ที่ห่างไกลจากภูมิลำเนาหรือสถานที่ทำงานของจำเลย โดยไม่ก่อให้เกิดความสะดวกในการสืบพยาน

2.การฟ้องคดีเพราะเหตุที่จำเลยมีส่วนในการรณรงค์เรียกร้องหรือแสดงความเห็นเพื่อปกป้องสิทธิมนุษยชน ทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อม สิทธิผู้บริโภค หรือประโยชน์สาธารณะ

3.การฟ้องคดีเพราะเหตุที่จำเลยเปิดเผยข้อมูลการทุจริตหรือการประพฤติมิชอบ

4.การฟ้องคดีเพราะเหตุที่จำเลยมีหน้าที่รับผิดชอบในการพิจารณาความผิดหรือแสวงหาข้อเท็จจริง

5.การฟ้องคดีที่เกิดจากมูลเหตุเดียวกันเป็นหลายคดีโดยไม่มีเหตุสมควรเพื่อสร้างความยุ่งยากแก่จำเลย

6.การฟ้องคดีโดยจงใจกล่าวอ้างข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสำคัญที่ไม่ถูกต้อง หรือปกปิดข้อเท็จจริง

 

 

 

 

โฆษกศาลยุติธรรม ย้ำว่า คำแนะนำดังกล่าวช่วยให้กระบวนการกรองคดีของศาลมีความละเอียดรอบคอบมากขึ้น ช่วยป้องกันไม่ให้คดีความถูกใช้เป็นเครื่องมือปิดกั้นการตรวจสอบ พร้อมกันนี้ยังได้ให้คำแนะนำสำหรับผู้ที่ได้รับหมายศาลและเชื่อว่าตนเองกำลังเผชิญกับการฟ้องปิดปากว่า

"อันดับแรกเลยว่าไม่ต้องกลัว ให้มาที่ศาลแล้วมาแถลงให้ศาลทราบว่าที่โจทก์ฟ้องนั้นเข้าข่ายเป็นการฟ้องที่ไม่สุจริตอย่างไรได้บ้าง รวมถึงสามารถขอให้ศาลเรียกพยานบุคคล เอกสาร หรือพยานวัตถุมาไต่สวนประกอบดุลพินิจได้"

 

 

ในขณะเดียวกัน ศาลยังเน้นย้ำถึงความสุจริตใจของทั้งสองฝ่าย หากจำเลยใช้สิทธิตามคำแนะนำเพื่อประวิงเวลาให้คดีล่าช้า ผู้พิพากษาเจ้าของสำนวนสามารถดำเนินการไต่สวนและมีคำสั่งได้โดยเร็ว

ทั้งนี้ หากพิสูจน์ได้ว่าการฟ้องร้องเป็นเท็จหรือสร้างความเสียหาย ผู้เสียหายยังสามารถใช้สิทธิดำเนินคดีทั้งทางแพ่งและทางอาญาตามกฎหมายได้อีกทางหนึ่ง การออกคำแนะนำดังกล่าวจึงเป็นการสร้างสมดุลระหว่างสิทธิส่วนบุคคลและประโยชน์สาธารณะ เพื่อไม่ให้กระบวนการยุติธรรมถูกบิดเบือนเป็นเครื่องมือคุกคามสิทธิเสรีภาพของประชาชน

 

"โชฏิมา จันทร์คง" ทีมข่าวสืบสวนความจริง NationTV22 รายงาน

 

 

 

"สืบสวนความจริง" NationTV22