การเมือง
26 ส.ค. 2568 | thamsathit_pol
"กิตติพงษ์" ชี้หลัก "นิติธรรม"คือ รากฐานประชาธิปไตยไทย เตือนรัฐใช้อำนาจเกินขอบเขต กระทบศรัทธาประชาชน เผยดัชนีชี้วัด"หลักนิติธรรม"ทั่วโลกถดถอย ส่งสัญญาณกระทบความเชื่อมั่นศาล (ชมคลิป)
26 สิงหาคม 2568 ในเวทีปาฐกถาพิเศษ หลักนิติธรรมกับการสร้างนวัตกรรมเพื่อความยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญ ซึ่งจัดขึ้นโดยศาลรัฐธรรมนูญ ที่โรงแรมทีเค พาเลซ แอนด์ คอนเวนชั่น แบงคอก และมีการถ่ายทอดผ่านช่องยูทูปศาลรัฐธรรมนูญ ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.กิตติพงษ์ กิตยารักษ์ ประธานกรรมการสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย หรือ TIJ ได้สะท้อนสถานการณ์หลักนิติธรรมของไทยในปัจจุบัน โดยย้ำว่า หลักนิติธรรม ไม่ใช่เพียงถ้อยคำเชิงทฤษฎี แต่คือหัวใจสำคัญในการควบคุมการใช้อำนาจรัฐ การป้องกันการคอร์รัปชัน และการสร้างศรัทธาของประชาชนต่อกระบวนการยุติธรรม
ดร.กิตติพงษ์ อธิบายว่า กรอบแนวคิดของ World Justice Project หรือ WJP ใช้เป็นมาตรฐานสากลในการวัดคุณภาพหลักนิติธรรม ครอบคลุม 8 ดัชนีสำคัญ เพื่อประเมินและวัดผลระดับหลักนิติธรรมในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ได้แก่ การจำกัดอำนาจรัฐบาล การไม่มีการทุจริต รัฐบาลที่โปร่งใส สิทธิขั้นพื้นฐาน ระเบียบและความมั่นคง การบังคับใช้กฎหมาย กระบวนการยุติธรรมทางแพ่ง และกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ดัชนีนี้จัดทำขึ้นอย่างต่อเนื่องทุกปี เพื่อให้เป็นเครื่องมือในการส่งเสริมการปฏิรูปหลักนิติธรรมและการพัฒนาในระดับโลก ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า หากรัฐมีระบบตรวจสอบและถ่วงดุลที่ดี ย่อมทำให้ประชาชนเชื่อมั่นว่าอำนาจถูกใช้อย่างยุติธรรม
อย่างไรก็ตาม ปัญหาของไทยคือ กลไกตรวจสอบยังไม่เข้มแข็งเพียงพอ ทำให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองและราชการบางกลุ่มรู้สึกว่า ตัวเองสามารถใช้อำนาจโดยไม่ต้องรับผิดได้ ขณะที่การทุจริตคอร์รัปชันถูกเปรียบเสมือน อาการป่วยเรื้อรัง ของสังคมไทยที่สะท้อนความล้มเหลวเชิงโครงสร้างทำให้กลไกการตรวจสอบมีปัญหาที่แก้ไม่ได้ หากยังมีการทุจริตคอร์รัปชันอยู่ในทุกห่วงโซ่การบริหารประเทศ
ตามดัชนี Rule of Law Index 2024 ที่เป็นเครื่องมือในการวัดผลหลักนิติธรรมซึ่งเป็นแนวคิดที่เป็นนามธรรม ให้กลายเป็นตัวเลขที่เข้าใจง่าย เพื่อใช้ประเมินสถานการณ์ของแต่ละประเทศ / ประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 78 จากทั้งหมด 142 ประเทศ ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของภูมิภาคและโลก โดยมีคะแนนเฉลี่ยเพียงร้อยละ 0.59 สะท้อนให้เห็นว่า แม้ไทยยังไม่เข้าสู่สภาวะ ถดถอยของหลักนิติธรรม เช่นที่เกิดขึ้นในหลายประเทศทั่วโลก แต่ก็ปรากฏ สัญญาณเตือนภัย ที่ไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะความไม่เชื่อมั่นต่อศาลและกระบวนการยุติธรรม
ดร.กิตติพงษ์ ยกตัวอย่างประเทศที่หลักนิติธรรมเข้มแข็ง เช่น เดนมาร์ก ฟินแลนด์ ญี่ปุ่น สิงคโปร์ และเกาหลีใต้ ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์โดยตรงระหว่างหลักนิติธรรมกับความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคม พร้อมระบุว่า หากไทยต้องการก้าวสู่สังคมที่โปร่งใสและเป็นธรรม ต้อง ปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมให้ตอบโจทย์ประชาชนเพื่อเปิดพื้นที่ให้สื่อทำหน้าที่ตรวจสอบได้อย่างเสรี และสร้างการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน
ดร.กิตติพงษ์ ได้เน้นย้ำว่า หลักนิติธรรมไม่ใช่เพียงเรื่องกฎหมาย แต่คือ กลไกคุ้มกันประเทศ ที่ทำให้การใช้อำนาจรัฐอยู่ภายใต้การตรวจสอบ และทำให้ประชาชนมั่นใจว่าความยุติธรรมเข้าถึงได้จริง การสร้างนวัตกรรมทางกฎหมายและการเปิดพื้นที่ให้สังคมมีส่วนร่วม จึงเป็นหัวใจสำคัญที่ไทยต้องเร่งขับเคลื่อน เพื่อไม่ให้ สัญญาณเตือนภัย ของการถดถอยกลายเป็นความจริงในอนาคต
ดร.กิตติพงษ์ ให้ความเห็นส่วนตน ต่อสภาพปัญหานิติธรรม โดยสรุปดังนี้
ดร.กิตติพงษ์ มีข้อเสนอสร้างหลักนิติธรรมให้แข็งแรง ดังนี้
คลิกชม การบรรยาย >>> หลักนิติธรรมกับการสร้างนวัตกรรมเพื่อความยุติธรรมทางรัฐธรรมนูญ
