เปิดเอกสารการรถไฟฯ ยื่น ส.ค.1 ปี 2498 ครอบครองเขากระโดง 5,083 ไร่

เอกสาร ''แบบแจ้งการครอบครองที่ดิน ส.ค.1'' ของการรถไฟแห่งประเทศไทย ลงวันที่ 27 พฤษภาคม 2498 แจ้งครอบครองพื้นที่เขากระโดง จ.บุรีรัมย์ รวมเนื้อที่ 5,083 ไร่ โดยระบุในช่องสาเหตุการได้มาว่า ''พระราชกฤษฎีกา'' แต่ไม่ปรากฏวัน-เดือน-ปีที่ได้มา และระบุสภาพที่ดินเป็น ''ทางรถไฟ''

ทั้งนี้ ส.ค.1 เป็นเพียงการแจ้งครอบครองเพื่อทำประโยชน์ไม่ใช่หนังสือแสดงกรรมสิทธิ์ และไม่มีผลทำให้ผู้แจ้งได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินโดยอัตโนมัติ และการแจ้งดังกล่าว เกิดขึ้นหลังจากกรมที่ดิน ประกาศให้ราษฎรที่ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินมาก่อนวันที่ 14 ธันวาคม 2497 มาจดทะเบียนแจ้งสิทธิ ซึ่งประชาชนจำนวนมากในพื้นที่เขากระโดงได้แจ้ง ส.ค.1 ไว้แล้วตั้งแต่ปี 2497 ก่อนการรถไฟฯ จะมายื่นในปี 2498

หากการรถไฟฯ มีกรรมสิทธิ์มาตั้งแต่ปี 2462 ตามที่อ้างเหตุใดต้องมาขอจด ส.ค.1 ซึ่งเป็นสิทธิที่กฎหมายออกแบบมาเพื่อราษฎร และเหตุใดจึงไม่สามารถระบุวัน เดือน ปี การได้มาของสิทธิตามพระราชกฤษฎีกาที่อ้างได้อย่างชัดเจน ซึ่งตามกฎหมาย หน่วยงานรัฐจะได้กรรมสิทธิ์ในที่ดิน ต้องได้มาโดยการเวนคืนหรือการจัดซื้อ พร้อมแผนที่ท้ายพระราชกฤษฎีกาที่กำหนดเขตชัดเจน และต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษาครบทั้ง 3 องค์ประกอบ ซึ่งในกรณีเขากระโดง การรถไฟฯ ไม่สามารถนำเอกสารครบทั้งสามองค์ประกอบนี้มาแสดงต่อคณะกรรมการสอบสวนตามมาตรา 61 แห่งประมวลกฎหมายที่ดิน เพื่อให้มีมติเพิกถอนเอกสารสิทธิของประชาชนได้ เอกสาร ส.ค.1 ปี 2498 นี้จึงเป็นหลักฐานสำคัญที่ทำให้ข้อพิพาทเรื่องสิทธิในที่ดินเขากระโดงต้องพิสูจน์กันในศาล ด้วยข้อเท็จจริงและหลักฐานครบถ้วน

อย่างไรก็ตาม แบบ ส.ค.1 คือ แบบแจ้งการครอบครองที่ดิน ออกตามประมวลกฎหมายที่ดิน พ.ศ. 2497 ให้ผู้ครอบครองและทำประโยชน์ในที่ดินมาก่อน 14 ธันวาคม 2497 มาจดแจ้งสิทธิ ไม่ใช่โฉนดหรือกรรมสิทธิ์ แต่เป็นหลักฐานยืนยันการครอบครอง สิทธิที่ได้คือ ใช้ประกอบการขอเอกสารสิทธิในอนาคต ขณะที่ข้อจำกัดคือ สามารถเพิกถอนได้หากรัฐพิสูจน์ได้ว่าที่ดินเป็นของรัฐหรือมีสิทธิผู้อื่นมาก่อน