เปิดมุมมองสว. "การศึกษา"เพื่อแก้ปัญหาความยากจนและสร้างความเป็นพลเมือง

"คุณทิพย์พาพร ตันติสุนทร"ผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมาธิการการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ วุฒิสภา ท่านทำงานร่วมกับมูลนิธิ "Konrad Adenauer" และสถาบันนโยบายสาธารณะมาอย่างยาวนาน มีความรู้และประสบการณ์ด้านการศึกษาเพื่อสร้างพลเมืองเป็นพิเศษ  

 

ต่อไปนี้เป็นมุมมองของท่าน ผ่านกรณีการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาความยากจนและสร้างความเป็นพลเมืองของประเทศเยอรมันและเกาหลีใต้

 

ปัญหาความยากจนและความเหลื่อมล้ำมีมาช้านานในหลายประเทศ ไม่เพียงในสังคมไทย แม้"องค์การสหประชาชาติ"ยังให้ความสำคัญต่อการแก้ความยากจนและการศึกษาที่มีคุณภาพเป็นเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals)ในลำดับแรก  

 

"สมาพันธรัฐเยอรมัน"เป็นประเทศที่ประสบความสำเร็จในการแก้ปัญหาความยากจนและสร้างความเท่าเทียมในสังคม เป็นที่ประจักษ์และยอมรับทั่วโลก แม้จะผ่านวิกฤติการเมือง ระบบเศรษฐกิจที่ล้มเหลว และพ่ายแพ้ในสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่ใช้เวลาเพียงทศวรรษเศษก็สามารถฟื้นตัวได้ในทุกทาง ทั้งทางเศรษฐกิจ การเมืองที่เข้มแข็งและมั่นคง ทั้งนี้ ส่วนสำคัญที่สร้างการเปลี่ยนแปลง คือ การจัดการศึกษาใหม่ (re - education) เป็นการศึกษาเพื่อสร้างพลเมืองให้เป็นเสาหลักสำคัญในการแก้ปัญหาเศรษฐกิจและการเมืองของประเทศ(civic education)

นอกจากนี้"สาธารณรัฐเกาหลี"ได้นำเอาแบบอย่างจากสมาพันธรัฐเยอรมันเข้ามาใช้ในประเทศเมื่อปลายทศวรรษ 1990  ภายหลังการเข้าสู่ระบอบประชาธิปไตย โดยรัฐบาลพลเรือนเกาหลี และใช้เวลาเพียงทศวรรษเศษก็สามารถทำให้การเมืองมีเสถียรภาพ พลเมืองมีส่วนร่วม ทั้งทางการเมืองและเศรษฐกิจอย่างมาก ทำให้สาธารณรัฐเกาหลีพลิกผันจากประเทศกำลังพัฒนาสู่ประเทศแถวหน้าที่พัฒนาแล้ว

 

ประสบการณ์ทั้ง 2 ประเทศจากยุโรปและเอเชีย เป็นบทเรียนที่น่าศึกษาและนำไปปรับใช้  สำหรับประเทศไทยนับว่าเป็นโอกาสที่จะได้เรียนรู้เพื่อศึกษาแนวคิดและแนวทางของทั้ง 2 ประเทศ นำมาวิเคราะห์เพื่อแสวงหาแนวคิด แนวทาง และรูปแบบในการแก้ปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ

 

โดยการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพ สร้างพลเมืองที่มีความสามารถ พึ่งตนเองได้ในทางเศรษฐกิจ มีส่วนร่วมรับผิดชอบกับสังคมและการเมืองในการพัฒนาประเทศให้รุดหน้า ทั้งนี้อยู่บนพื้นฐานการพัฒนาให้สอดคล้องกับบริบทของสังคมแบบตะวันออก มีรากฐานเกษตรกรรมและศาสนาพุทธที่เป็นรากอารยะของประเทศ

ลักษณะการศึกษาเพื่อสร้างพลเมืองของสมาพันธรัฐเยอรมัน   

 

1)ให้ความสำคัญทั้งการศึกษากับการเมืองเชื่อมโยงกัน 2)มีหลักการสำคัญอยู่ที่ไม่ให้มีการครอบงำและการชี้นำผู้เรียน 3)ให้ความสำคัญต่อเสรีภาพและอิสระทางความคิดให้เกิดในตัวผู้เรียน 4)สร้างพลเมืองที่มีวินัยสูง 5)เยาวชนเยอรมันสามารถมีจุดยืนทางการเมืองของตัวเอง พลเมืองเยอรมันโดยทั่วไปจึงเป็นสมาชิกพรรคที่ตนชื่นชอบและยอมจ่ายค่าสมาชิก 

 

6)รัฐบาลจัดงบประมาณสนับสนุนมูลนิธิทางการเมืองในการให้การศึกษาทางการเมืองแบบไม่เป็นทางการ 7)ผู้สอนและผู้เรียนเป็นหุ้นส่วนของการเรียนรู้ผ่านกระบวนการประชาธิปไตยด้วยหลักการ 3 ข้อ คือ หลักการบรรลุนิติภาวะทางความคิด การเรียนการสอนต้องสัมพันธ์กับประเด็นทางสังคม และให้ความรู้ ข้อมูลทางการเมือง ปลูกฝังทัศนคติวิพากษ์วิจารณ์อย่างมีวิจารณญาณและมีความคิดของตนเอง 

 

9) ออกแบบระบบเศรษฐกิจใหม่ เป็นระบบเศรษฐกิจการตลาดเพื่อสังคม การทำกิจกรรมหรือธุรกรรมทางเศรษฐกิจต้องคำนึงถึงประโยชน์ของสังคมก่อนผลประโยชน์ทางธุรกิจ 10) แก้ไขความยากจนและความเหลื่อมล้ำที่พอกพูนอยู่ในระบบอุตสาหกรรมของเยอรมันและกัดกร่อนศักยภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ในหมู่ชนชั้นผู้ใช้แรงงาน

 

ลักษณะการศึกษาเพื่อสร้างพลเมืองในสาธารณรัฐเกาหลี 
 

1) รัฐธรรมนูญเกาหลีใต้ ปี 1987 ระบุชัดว่าประเทศสาธารณรัฐเกาหลีเป็นสาธารณรัฐประชาธิปไตยของปวงชน 2) บทบาทของคณะกรรมการเลือกตั้งแห่งชาติที่เป็นอิสระมีความเข้มแข็ง ทั้งในการจัดการเลือกตั้ง กำกับดูแลพรรคการเมือง และเสริมความแข็งแกร่งของระบบประชาธิปไตยด้วยการพัฒนาการศึกษาทางการเมืองแก่ประชาชนอย่างเข้มข้น 3)เห็นว่าจิตสำนึกทางการเมืองของประชาชนเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ประชาชนต้องมีความรู้สึกเองว่าต้องมีส่วนร่วม 

 

 4) สถาบัน KOCEI (Korean Civic Education INSTITUTE for Democracy) เป็นหน่วยงานบริหารด้านการให้การศึกษาทางการเมืองประชาธิปไตยแก่เจ้าหน้าที่ ข้าราชการที่เกี่ยวข้อง และขยายไปถึงกลุ่มประชาชนที่มีสิทธิ์เลือกตั้ง 5)มีหน่วยงานย่อย 3 กรมดูแล คือ กรมวางแผนการศึกษา กรมการให้การศึกษาเพื่อสร้างพลเมือง และกรมการศึกษาวิจัยระบบการเมือง 

 

6) พันธกิจสำคัญคือ การอบรมความเป็นพลเมืองประชาธิปไตย และอบรมเกี่ยวกับการจัดการเลือกตั้งอย่างมืออาชีพ 7)มีหลักสูตรสำหรับสามกลุ่ม คือ เจ้าหน้าที่พรรคการเมือง ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้ง และนักวิชาการ 8)มีพลเมืองอาสาสมัครเข้าร่วมการพัฒนาประชาธิปไตยจำนวนมาก 10)เกาหลีใต้จัดตั้งสมาคมการเลือกตั้งโลก(A-WEB) มีสำนักงานตั้งอยู่ในประเทศ มุ่งส่งออกวัฒนธรรมประชาธิปไตย.

 

ข้อเสนอแนะสำหรับประเทศไทย  

หลักการ 1) การขจัดความยากจนเป็นเป้าหมายแรกของการศึกษาไทย  2) การศึกษา คือโอกาสที่เท่าเทียมระหว่างเมืองและภูมิภาค

แนวทางการจัดการศึกษาขจัดความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำ  

1) แนวทางการศึกษาเพื่อสร้างพลเมือง เป็นเครื่องมือในการปฏิรูปคนให้มีความเป็นพลเมือง 

2)แนวทางการศึกษาฟรี มีคุณภาพ ถ้วนหน้าสำหรับเด็กทุกคน 

3)แนวทางการจัดการศึกษาบนหลักการแห่งการกระทำที่ทัดเทียม เสมอภาคกัน 

4) แนวทางการจัดการศึกษาที่คำนึงถึงปัญหาความยากจนและลดความเหลื่อมล้ำที่มีอยู่ในภูมิภาคหรือท้องถิ่นเป็นสำคัญ 

5)แนวทางการปฏิรูปครูและการผลิตสร้างครูทั้งระบบ 

6) แนวทางการพัฒนาการเรียนการสอนเสริม ด้วยเทคโนโลยีที่เหมาะสมแก่สภาพพื้นที่ของผู้เรียน 

7)แนวทางการศึกษาเพื่อลดความยากจนและเหลื่อมล้ำต้องเป็นไปในทิศทางการศึกษาที่มีคุณภาพ