วิเคราะห์ศึกโยกย้าย สมช. ตั้งทหารคุมแท่นเลขาฯ แก้โจทย์การเมืองหรือโผทหารไม่ลงตัว?

26 สิงหาคม 2569 ภายหลัง คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติแต่งตั้งโยกย้ายผู้บริหารระดับสูงของหน่วยงานด้านความมั่นคง 2 หน่วย คือ สภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ซึ่งมีการโยกย้าย นายฉัตรชัย บางชวด เลขาธิการ สมช. ไปเป็นปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และมีมติแต่งตั้งนายกิติภณ รื่นสัมฤทธิ์ รอง ผอ.สำนักข่าวกรองแห่งชาติ ให้ดำรงตำแหน่ง ผอ.สำนักข่าวกรองแห่งชาติ มีผล 1 ต.ค.นี้

ทั้งนี้ มีกระแสข่าวว่า จะมีการแต่งตั้ง  พล.อ.ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เสนาธิการทหารบก หรือ เสธ. ปูด้วง ขึ้นเป็น เลขาฯ สมช.แทน ซึ่งเรื่องนี้ นายกฯอนุทิน ชาญวีรกูล ไม่ได้ปฏิเสธข่าวลือ พร้อมบอกกับผู้สื่อข่าวประจำทำเนียบรัฐบาลว่าเมื่อถึงเวลาก็จะมีการเสนอชื่อ เลขาฯ สมช. เข้า ครม.

ขณะที่ ดร.สุรชาติ บำรุงสุข นักวิชาการด้านความมั่นคง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย วิเคราะห์เรื่องนี้ ผ่านรายการ "เจาะลึกทั่วไทย Inside Thailand" ระบุว่า ถ้าคุณฉัตรชัย ไม่คิดมาก ถ้าคิดแบบระบบการเมืองในประเทศตะวันตก ตำแหน่งที่คุณฉัตรชัยไปรับ ถือเป็นตำแหน่งเบอร์ 1 ของข้าราชการในระบบ แต่เชื่อว่า คุณฉัตรชัย คงอยากเกษียณที่ สมช. เนื่องจากเติบโตที่นั่น

อย่างไรก็ตาม ก็มีสัญญาณมาเป็นระยะว่านายกฯจะดำเนินการอย่างไร เพราะส่วนหนึ่งก็เชื่อมโยงปัญหาในกองทัพทั้งในส่วนกองบัญชาการทหารสูงสุด และกองทัพบก เช่น กรณีเลขาฯ คณะผู้แทนพิเศษ ซึ่งตั้งรองเสธ.ทหารมา ตกลงรองเสธ.ทหาร สุดท้ายจะขึ้นเสธ.ทหาร หรือขึ้นตำแหน่งไหน ตนเข้าใจว่าถึงวันนี้คงน่าจะขอขึ้นเสธ.ทหาร จึงเหลืออีกตำแหน่งหนึ่งก็คือ เสธ.กองทัพบก หรือ เสธ.ทบ.ที่ขยับขึ้นไม่ได้ ก็เลยสไลด์ออกขึ้นเป็นตำแหน่งเบอร์ 1 ที่ สมช.

แนวทางดังกล่าวทำให้เกิดข้อถกเถียง และปัญหาใหญ่เกิดขึ้นในยุค นายกฯ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ที่มีการย้ายถวิล เปลี่ยนสี กลายเป็นคดีฟ้องศาลและมีความผิด ซึ่งน่าสนใจตรงที่ คุณฉัตรชัย เป็นหน้าห้องของคุณถวิล เหมือนย้อนกลับไปในช่วงนั้น

แต่ถ้าเราคิดอีกแบบหนึ่งตนคิดว่า มันถึงเวลาหรือยังที่เราจะลากเส้นแบ่งการเมืองกับข้าราชการฝ่ายประจำให้เกิดความชัดเจน ในอดีตตำแหน่งเลขาฯ สมช.เป็นตำแหน่งการเมือง ซึ่งฝ่ายการเมืองจะตั้งมาเลย และฝ่ายข้าราชประจำจะขึ้นแค่ปลัดของหน่วยงาน หรือภาษาเก่าเรียกว่า ข้าราชการประจำจะขึ้นเป็นปลัดบัญชาการของ สมช.

ส่วนตำแหน่งเลขาฯ สมช.เราเอาโมเดลของอเมริกามาใช้ ตั้งแต่ยุคจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ เรามาเปลี่ยนในยุค พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ พอมาเปลี่ยนแล้ว ระยะหลังฝ่ายการเมืองเข้ามากลายเป็นปัญหามาก ตนเลยมีข้อเสนอให้ถอยกลับไปสู่โมเดลเดิม แล้วลากเส้นแบ่งนี้ให้ชัดว่า ฝ่ายข้าราชการประจำจะขึ้นสูงสุดที่ตำแหน่งปลัดบัญชาการ หรือ ปลัด สมช. ส่วนฝ่ายการเมืองจะตั้งใครมา เนื่องจากในระบบอเมริกา ฝ่ายการเมืองที่ตั้งจะเป็นที่ปรึกษาด้านความมั่นคงของทำเนียบขาวก็จะเป็นคนคุม สมช.

"น่าจะถึงเวลาที่ต้องคิดจริงๆ ไม่เช่นนั้นก็จะถกกันไม่จบ ย้ายไม่ย้าย ย้ายแล้วเป็นไง ย้ายทหารมาแล้วเป็นไง ก็ไม่มีคำตอบว่าย้ายมาแล้วดีกว่าหรือไม่อย่างไร"

ส่วนในบริบทปัจจุบัน การย้ายทหารมาคุม สมช.ดีหรือไม่นั้น ดร.สุรชาติ บอกว่า คนในก็อยากได้คนในขึ้น ถ้าเราสังเกตองค์กร สมช.เป็นองค์กรที่แกว่งมาก เพราะว่าพอมีรัฐประหารก็จะเอาทหารขึ้น 

"ถ้าผมพูด คนใน สมช.อย่าโกรธนะ ผมว่าสถานะ สมช.เป็นองค์กรซึ่งทำให้เจ้าหน้าที่ที่ทำงานอยู่ใน สมช.แม้กระทั่ง เลขาฯ สมช. เป็นแค่เสมียนความมั่นคง ไม่มีบทบาทอะไร เพราะถ้าทหารมา ทหารก็คุมไส้ใน แต่ถ้าเป็นพลเรือนมา ยังไงก็ทำตามที่นายกฯสั่ง แต่วันนี้คำถามใหญ่คือ ตกลงนักการเมือง ผู้บริหาร สมช. และทหาร เข้าใจบทบาท สมช.มากน้อยเพียงใด ประเทศไทยมี สมช.ไว้เพื่ออะไร บางครั้งฝ่ายการเมืองที่เข้ามาก็ไม่รู้จะใช้ สมช.อย่างไร  หรือไม่เข้าใจหน้าที่ สมช."

ทั้งนี้ สมช.ต้องยอมรับว่าเป็นหน่วยงานที่ถูกพูดลับหลังเยอะมาก โดย 10-20 ปีที่ผ่านมา ทุกครั้งที่ตนไปบรรยายจะมีคนมาขอคุยลับหลัง และนินทาความไร้ประสิทธิภาพของ สมช. ดังนั้น วันนี้ตอบได้อย่างเดียวคือ สมช.ทำอะไรที่เป็นกิจของสงฆ์ได้หรือไม่ อะไรที่ไม่ใช่ก็ควรต้องเลิก เช่น สมช.จัดหลักสูตร วารสารวิชาการ และในยุคนายกฯทักษิณ ชินวัตร มีการตั้งหน่วยงานประหลาดมากคือ สมช.จะทำงานด้านสันติวิธีเท่านั้น ตนเคยเสนอว่า ถ้า สมช.คิดจะทำงานสันติวิธี สมช.ควรเปลี่ยนสภาพเป็น NGO หรือย้ายชุดนี้ทั้งหมดไปที่สถาบันพระปกเกล้า

นอกจากนี้ มีการวิพากษ์วิจารณ์ว่า ตำแหน่งเลขาฯ สมช.มีไว้สำหรับแก้โผทหารไม่ลงตัว จึงต้องระบายคนออกนอกหน่วย ดร.สุรชาติ บอกว่า ไม่อยากวิจารณ์แบบนั้น แต่หากเราดูแล้วมันเกิดภาวะเช่นนั้น ตั้งแต่หลัง คสช.ขึ้นก็เห็นได้ชัด แต่สิ่งที่ต้องระวัง เนื่องจาก คสช.อำนาจเยอะ แต่เล่นบทแค่หน่วยงานทางยุทธวิธี อีกทั้งเป็นหน่วยงานที่มีงบประมาณเยอะ เช่น งบกับการคุยกับ BRN เยอะมาก สมช.เคยจัดพา BRN ไปคุยที่เยอรมัน สวิสฯ ตุรกี เคยประเมินหรือไม่ เงินงบส่วนนี้มีประสิทธิภาพหรือไม่ หรือกฎหมายที่ทำมาพอเปลี่ยนหัวก็ปัดทิ้ง 

"สมช.ควรทบทวนตัวเอง ถ้าฝ่ายการเมืองเอาทหารมา สมช.ต้องตอบว่าทำไมองค์กรเรากลายเป็นแค่องค์กรไม้ประดับ? วันไหนเขาจัดการปัญหากองทัพไม่ได้เขาก็โยนใครมาก็ไม่รู้ มันสะท้อนว่าตกลงองค์กรนี้ยังมีค่าในทางนโยบายความมั่นคงหรือไม่" ดร.สุรชาติ กล่าว

ดร.สุรชาติ กล่าวอีกว่า ถ้า นายกฯอนุทิน ตั้งใจจะทำงานความมั่นคง ควรเอา พ.ร.บ.สมช.มากางใหม่ แล้วรื้อทิ้งหน่วยบางจุดใน สมช. โดยเฉพาะการจัดหลักสูตร ซึ่งไม่มี สมช.ไหนในโลกจัดหลักสูตรพิเศษเหมือน สถาบันพระปกเกล้า จัดไปทำไม และไปจัดทำวารสาร บางครั้งเอาเอกสารการประชุมมาใส่เอกสารวารสาร สมช.

ส่วนการเปลี่ยนตัวผู้บริหารสำนักข่าวกรองฯ ดร.สุรชาติ กล่าวว่า สำนักข่าวกรองฯประคองตัวมาได้นาน สามารถเอาคนในขึ้น เนื่องจากงานของสำนักข่าวกรองฯ เป็นงานที่ต้องใช้คนมืออาชีพทำจริงๆ แต่สิ่งที่เป็นปัญหาตอนนี้สำหรับสำนักข่าวกรองฯ เช่น เหตุที่ภาคใต้ตกลงเหตุเกิดขึ้นกี่จุดกันแน่ ตกลง 57 ,71,91 หรือ 100+ เราตอบไม่ได้เลย แปลว่าตอนนี้งานข้อมูลพื้นๆ เราก็มีปัญหา ดังนั้น ต้องคิดการปรับระบบงานข่าวกรองของประเทศ ทำให้งานข่าวกรองที่ใช้ได้จริงทั้งทางยุทธการ และเชิงนโยบาย