OPINION : “แคะจมูก” บ่อยเสี่ยงอัลไซเมอร์! เชื้อโรคบนนิ้วอาจไปสู่สมอง?

งานวิจัยที่ทดลองกับหนูชี้ว่า อาจเชื่อมโยงกับอัลไซเมอร์อย่างคาดไม่ถึง เชื่อว่าหลายคนต้องเคยทำ เผลอแคะจมูกบ้าง เวลาที่รู้สึกคัน หรือแค่เผลอมือไปเฉยๆ ดูเป็นเรื่องเล็กมากๆ จนเราไม่เคยคิดว่ามันจะเกี่ยวอะไรกับสมองได้เลย

ล่าสุดนักวิทยาศาสตร์กลับเริ่มตั้งคำถามกับพฤติกรรมนี้อย่างจริงจัง ไม่ใช่เพราะมันดูไม่สุภาพ แต่เพราะมันอาจเป็น “ช่องทางลัด” ให้เชื้อโรคเข้าสู่สมองได้

ปี 2022 ทีมวิจัยจาก มหาวิทยาลัย Griffith ประเทศออสเตรเลีย ได้เผยแพร่งานทดลองใน หนู ซึ่งพบความเชื่อมโยงที่น่ากังวลระหว่าง การบาดเจ็บเล็ก ๆ ในโพรงจมูก กับการเกิดการเปลี่ยนแปลงในสมอง ที่มีลักษณะคล้ายโรคอัลไซเมอร์

ขอย้ำตรงนี้ก่อนเลยค่ะ นี่เป็นงานวิจัยในสัตว์ทดลอง ไม่ใช่มนุษย์ ยังไม่สามารถสรุปได้ว่า “แคะจมูก” จะทำให้เป็นอัลไซเมอร์ แต่สิ่งที่พบ ทำให้นักวิทยาศาสตร์ต้องหันมาสนใจอย่างจริงจัง

🔵 [จุดเริ่มต้นอยู่ที่ “จมูก” ไม่ใช่สมอง!]
นักวิจัยโฟกัสไปที่แบคทีเรียชนิดหนึ่งชื่อว่า Chlamydia pneumoniae ซึ่งปกติเป็นสาเหตุของโรคปอดอักเสบแต่สิ่งที่น่าสนใจคือแบคทีเรียชนิดนี้มักถูกพบในสมองของผู้ป่วยอัลไซเมอร์ด้วย

🔵 [คำถามคือ มันเข้าไปในสมองได้อย่างไร?]
คำตอบจากการทดลองในหนูคือ มันไต่เข้าไปตามเส้นประสาทรับกลิ่น ซึ่งเชื่อมระหว่างโพรงจมูกกับสมองโดยตรง และที่สำคัญมากคือ เมื่อเยื่อบุจมูกด้านบนเกิดบาดแผลเล็กๆ เชื้อโรคจะเข้าสมองได้เร็วและมากขึ้นอย่างชัดเจน ภายในเวลาเพียง 24–72 ชั่วโมง ซึ่งหนึ่งในสาเหตุของบาดแผลเล็ก ๆ เหล่านี้ ก็คือการแคะจมูกบ่อย ๆ นั่นเอง

เมื่อเชื้อเข้าสู่สมองสิ่งที่เกิดขึ้นในหนูทดลองคือ สมองเริ่มสร้างโปรตีนที่เรียกว่า “เบตา-อะไมลอยด์”จำนวนมาก โปรตีนชนิดนี้พบในสมองผู้ป่วยอัลไซเมอร์ ในมุมของนักวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ โปรตีนชนิดนี้อาจไม่ใช่ผู้ร้ายโดยตรง แต่เป็นเหมือน กลไกป้องกันตัวของสมอง ที่ถูกปล่อยออกมาเมื่อเกิดการติดเชื้อหรืออักเสบ

ปัญหาคือถ้าการติดเชื้อเกิดซ้ำๆ หรือการอักเสบเรื้อรัง โปรตีนเหล่านี้จะสะสมเป็น คราบ และอาจนำไปสู่ความเสียหายของเซลล์ประสาทในระยะยาว

🔵 [นักวิจัยย้ำชัด ยังไม่ใช่ข้อสรุปในมนุษย์!]
ศาสตราจารย์ James St John หนึ่งในทีมวิจัย ระบุว่า นี่เป็นครั้งแรกที่พิสูจน์ได้ชัดในสัตว์ทดลองว่า แบคทีเรียสามารถเข้าสมอง ตรงจากจมูก และกระตุ้นพยาธิสภาพแบบอัลไซเมอร์ได้

แต่ยังไม่มีหลักฐานในมนุษย์โดยตรง ต้องมีการศึกษาทางคลินิกเพิ่มเติมอีกมาก ดังนั้น บทเรียนจากงานวิจัยนี้ไม่ใช่การตื่นตระหนก แต่คือการรู้เท่าทัน

สิ่งที่นักวิทย์แนะนำ แบบไม่ต้องรอผลวิจัยมนุษย์ ทีมวิจัยแนะนำสิ่งง่ายๆ ที่ทำได้ทันที เช่น หลีกเลี่ยงการแคะจมูกหรือถอนขนจมูกบ่อยๆ ใช้น้ำเกลือพ่นจมูก หากจมูกแห้งหรือระคายเคือง หากจำเป็นต้องทำความสะอาด ใช้ทิชชู่ชุบน้ำเช็ดเบาๆ แทน

เพราะ “ขนจมูกและเยื่อบุจมูก” คือด่านแรกของสมอง มันช่วยกรองฝุ่น เชื้อโรค และสิ่งแปลกปลอม ก่อนจะไปถึงอวัยวะที่บอบบางที่สุดในร่างกายเรา

Reference : 你是否有挖鼻孔的习惯？这个看似无害的日常动作，最近被科学家发现可能与阿尔茨海默病存在令人意想不到的关联。