“มาดามเดียร์ – อ.ธรณ์” วิพากษ์ปม แก้ฝุ่นพิษ ไม่ตรงจุด ชู ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด

27 มกราคม 2568 จากสถานการณ์ฝุ่น PM2.5 ที่เข้าขั้นวิกฤต รายการคมชัดลึก ออกอากาศทางเนชั่นทีวี ช่อง 22  เวลา 15.10 น. นำเสนอเรื่อง วิกฤต “ฝุ่นพิษ” แก้ไม่ตรงจุด? โดย คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร และ ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ รองคณบดี คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินรายการโดย นายวราวิทย์ ฉิมมณี

 

โดย คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค กล่าวว่า ถ้าไม่เข้าสู่ฤดูฝุ่น เราก็จะไม่เห็นมาตรการการบังคับใช้กฎหมาย ทั้งๆที่เราสามารถมองเห็นได้อยู่แล้วว่าฤดูหนาวอากาศปิด ทำให้ปัญหาฝุ่นรุนแรงมากขึ้น ปัญหาฝุ่นอยู่กับเราตลอด การแก้ปัญหาไม่ใช่แก้เฉพาะช่วงอากาศปิดอย่างเดียว แต่ควรวางแผนมาตรการแก้ไขระยะยาว

 

 

ปัญหาดังกล่าวจึงเป็นหนึ่งในเหตุผลที่พยายามผลักดัน พ.ร.บ.อากาศสะอาด เมื่อปลายปี 2566 เราเห็นว่ามีปัญหาการบริหารจัดการแก้ปัญหา อำนาจกระจัดกระจาย มีสาเหตุของปัญหามาจากหลายส่วน อาทิ ภาคเหนือ จากการการเผาป่า ต้นตอของปัญหา เป็นเรื่องของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ส่วนเรื่องการเผาป่า เพื่อทำการเกษตร เป็นอำนาจกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ส่วนประเทศเพื่อนบ้าน เป็นอำนาจของ กระทรวงการต่างประเทศ ขณะที่การแก้ปัญหาไฟป่า เป็นเรื่องของ กระทรวงมหาดไทยและกระทรวงกลาโหม จะเห็นได้ว่า การแก้ปัญหา 1 ภาค มีสาเหตุปัญหาแตกต่างกันไป เกี่ยวข้องกับหลายหน่วยงาน หลายภาคส่วน มีความลักลั่น ในเรื่องการบังคับใช้กฎหมาย การบรรเทาความเดือดร้อน

 

ดังนั้น ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด อยากให้เกิดการบูรณาการ แต่ละกระทรวงสามารถบังคับใช้ได้พร้อมกันเพื่อแก้ไขปัญหา

 

 

ปัญหาของฝุ่น คือ เกิดตรงไหน เราก็กลับไปแก้ที่ต้นตอ คำถามเผาเพราะเกษตรกรรม หรือจริงๆมาจากประเทศเพื่อนบ้าน ข้อมูลยังหลากหลาย สุดท้ายต้นตอของฝุ่นแต่ละพื้นที่สาเหตุน้ำหนักมาจากอะไรบ้าง สัดส่วนเท่าไหร่ ที่ผ่านมาเราไม่มีชุดข้อมูลวางแผน ซึ่งหนึ่งใน พ.ร.บ.อากาศสะอาด จะมีการเปิดเผยข้อมูลของหน่วยงานรัฐ เพื่อเอาข้อมูลมาวางแผน ไม่ใช่ทำแต่ตอนฤดูฝุ่น แต่ต้องมีการลดฝุ่นมาก่อน

เมื่อถามว่า มาตรการให้นั่งรถไฟฟ้าและรถเมล์ฟรี แก้ตรงจุดไหม คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค กล่าวว่า ปฏิเสธไม่ได้ว่าหนึ่งในปัญหามาจากจราจร คือ รัฐบาลพยายามให้ลดการใช้รถยนต์ มาใช้รถไฟฟ้า ขสมก. แต่ถ้าอยากจะลด อาจต้องลดทั้งระบบ

 

โดยคุณเดียร์ ยกตัวอย่างว่า ในยุโรป ญี่ปุ่น การตรวจสภาพรถต้องได้มาตรฐาน ของต่างประเทศตรวจสภาพเริ่มที่ 3 ปี ขณะที่ประเทศไทยเริ่มที่ 7 ปี ถามว่าเราได้มาตรฐานไหม รวมถึงการรณรงค์ใช้รถพลังงานสะอาด ใช้รถ EV แต่ต้องติดตั้งที่ชาร์จ EV แบบชาร์จเร็วให้เพิ่มมากขึ้น การแก้ปัญหาต้องแก้เป็น long-term ไม่ใช่แก้เป็นครั้งๆ

 

 

เมื่อถามว่า ฝ่ายการเมืองไม่กล้าแตะนโยบายที่กระทบและทำให้ประชาชนเดือดร้อนเพิ่มขึ้น คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค กล่าวว่า มันต้องแก้ทั้งระบบ และวางแผนแบบเป็นระบบ การตรวจสภาพรถ 5 ปี 3 ปี อาจกระทบกับประชาชน ปฏิเสธไม่ได้ว่ากระทบผู้มีรายได้น้อย สร้างภาระให้ประชาชนมากขึ้น ซึ่งตรงนี้ภาครัฐต้องมาดูว่ามีมาตรการอย่างไรในการบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชน

 

นอกจากนี้ ในวันนี้ยังไม่เคยมีใครมาเปรียบเทียบตัวเลขจริงๆ ระหว่างต้นทุนที่ประชาชนจะเจอจากการแก้ปัญหาทั้งระบบ กับต้นทุนในการรักษาสุขภาพจากฝุ่น อาทิ ค่าหน้ากากอนานัย เครื่องฟอกอากาศ การใช้งบด้านสาธารณสุขอาจเพิ่มมากขึ้น รวมถึงคำถามต่อมาเรื่องรายได้จากท่องเที่ยว และโอกาสที่จะหายไป

 

วันนี้เรายังไม่เคยมีใครออกมาคลี่เลย หากเรายังคงปล่อยปัญหานี้ต่อไปเรื่อยๆ อาจเทียบกันไม่ได้เลย ถ้าเราต้องสูญเสียชีวิตคนที่เรารัก เงินเท่าไหร่ก็ไม่เพียงพอและซื้อไม่ได้

 

 

คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค กล่าวถึง ร่าง พ.ร.บ.อากาศสะอาด ที่ยื่นต่อสภา เมื่อปลายปี 2566 จนถึงตอนนี้ยังพิจารณาไม่แล้วเสร็จ ว่า ไม่อยากฟันธงว่าเป็นเพราะอะไรที่ยังไม่แล้วเสร็จ เรื่องความรอบคอบเป็นเรื่องดี แต่ทำให้ไม่กำหนดกรอบระยะเวลา ทำให้เกิดการพิจารณากฎหมาย ที่ไม่มีเดตไลน์  ทำให้เห็นพฤติกรรมการเร่งรีบแก้ปัญหา ตามเสียงเรียกร้องของประชาชนเมื่อเกิดความเดือดร้อนขึ้นแล้ว

 

พ.ร.บ.อากาศสะอาด เป็นกฎหมายแม่ จะมีการแต่งตั้งคณะกรรมการวางแผนปัญหาฝุ่น อากาศโดยเฉพาะ มีการวางแผนนโยบาย นำสู่ภาคปฏิบัติ บังคับใช้กฎหมายให้ครบกระบวนการ และมีฐานข้อมูลชุดเดียวกันที่ชัดเจน เพราะทุกวันนี้ต่างคนต่างทำ

 

อย่างไรก็ดีกว่าจะผ่านร่างกฎหมายอาจไม่ทันในปีนี้ แต่การเริ่มต้นนับ 1 ยังดีกว่าไม่เริ่มอะไร

 

คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค กล่าวด้วยความเป็นห่วงในฐานะแม่ของลูก ด้วยว่า ห่วงสุขภาพลูกต้องไปโรงเรียน ทุกคนรู้สึกหมด และในฐานะแม่ของลูก เราใช้ชีวิตหนักกว่าค่อนชีวิต ฝุ่นกระทบกับร่างกายเราแน่นอน แต่เราได้สูดอากาศบริสุทธิ์มานานเพียงพอ ส่วนรุ่นลูก เขาจะต้องได้รับผลกระทบต่อสุขภาพตั้งแต่เขาเกิด หรือตั้งแต่ที่เขามีอายุไม่กี่ปี กว่าจะอายุ 60 ปี ต้องสะสมฝุ่นพิษในร่างกายเท่าไหร่ เรายังไม่เคยเห็นผลกระทบระยะยาวจริงๆ ว่าจะเกิดการสูญเสียอะไรเพิ่มเติมอีกบ้าง

 

รวมทั้งฝุ่นพิษที่เข้าสู่ระบบนิเวศ แหล่งน้ำ กิน อาบ ดื่ม เราไม่รู้เลยว่า ผลในอีก 20-30 ปีข้างหน้าจะเกิดอะไรขึ้นบ้าง

 

 

ขณะที่ ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ รองคณบดี คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ กล่าวถึงการโพสต์ข้อความใน เฟซบุ๊ก Thon Thamrongnawasawat ระบุว่า “ผมไม่คิดว่าเราจะแก้ปัญหาฝุ่นได้ในอีก 10-20 ปี เราจะเจอปีที่ฝุ่นหนักกว่านี้ เด็กๆ จะป่วยมากกว่านี้ ทางออกของเราคือ “ตัวใครตัวมัน”

 

โดย ผศ.ดร. ธรณ์ กล่าวว่า ผมใช้คำชัดเจน ผมคิดเช่นนั้นจริงๆ คงต้องยอมรับว่าฝุ่นไม่ได้เริ่มแก้ 1-2 ปี แต่คุยกันมาเป็น 10 ปี เรารู้ต้นตอ รู้ปัญหากัน แต่ที่สำคัญเราหาจุดทำจริงยากมาก ไม่ได้หมายความว่าเป็นไปไม่ได้ แต่หมายความว่าเป็นไปไม่พอให้ฝุ่นหายไป

 

 

เรายังเห็นการเผาไฟป่า รถควันดำ ในวันที่โดนฝุ่นเยอะขึ้น โลกร้อนขึ้นความแปรปรวนมากขึ้น สิ่งที่เราเห็น ไม่ได้ส่อแววว่าเราจะไปในเส้นทางที่ฝุ่นน้อยลง

 

ถ้าตัดเหตุธรรมชาติ มองในแง่บริหารจัดการ มีตั้งแต่การแก้ไขกับรับมือ ถ้าแก้ไข ใน กทม.ฝุ่นมาจากการจราจรขนส่ง ส่วน เชียงใหม่ จากการเผา เพราะฉะนั้นแต่ละแห่งต่างกัน ต้องจัดการต้นตอ

 

ผมเป็นคน กทม. หลักๆคือเรื่องการจัดการลดควันดำ ต้องทำทุกวันทุกเดือน ไม่ใช่เฉพาะตอนมีฝุ่น เขามีแนวทางอยู่แล้ว โซนปลอดควันพิษ รถใหญ่ไม่เข้า แต่ผมอยู่กลางเมืองเอกมัย ทองหล่อ ก็ยังเห็นรถใหญ่ตลอดเวลา ส่วนการแก้ปัญหาฝุ่น จากการเผาพื้นที่เพื่อทำการเกษตร ยังไม่ชัดเจน ไม่ต่อเนื่อง

 

ที่ผ่านมามาตรการแก้ปัญหาออกมาทีหลังเสมอ การรับมือฉุกเฉินไม่สอดคล้องกับจังหวะที่ฝุ่นหนัก ปัจจุบันเรามีแอปเยอะเลย เราพยากรณ์ฝุ่นล่วงหน้าได้ การรับมือฝุ่นต้องไวต้องคล่อง เพราะช่วงเวลาฝุ่นหนัก มี 4-5 วัน ถ้าเราไม่พยากรณ์ล่วงหน้าไม่มีทางทัน

 

ถ้าการรับมือฉุกเฉินไม่สอดคล้องกับจังหวะฝุ่นหนัก มันเสียดายสตางค์ เพราะมีเงินอุดหนุนค่าชดเชยตรงนั้น เหตุผลขึ้นรถฟรี คือ แก้ฝุ่น แต่มาตรการใช้ในตอนที่ไม่มีฝุ่นหนัก เพราะฉะนั้นมันเลยไม่สัมพันธ์กัน มันปรับได้ ทำนายฝุ่นล่วงหน้าได้ 3 วัน แทนที่จะให้ขึ้นฟรี 7 วัน ก็ขึ้นฟรี 3 วันก่อน อย่าง กทม.ก็พยายามปรับ วันนี้มาเปิดโรงเรียนแล้ว กลับมาสอนปกติ

 

 

ขณะที่ คุณเดียร์ วทันยา บุนนาค กล่าวเสริมว่า การแก้ปัญหาได้ ต้องวางแผนและแก้อย่างจริงจัง ไม่ใช่เป็นครั้งคราว ที่ผ่านมาเดียร์เกลียดคำว่า “บูรณาการ” ที่สุด เพราะเรามักจะเห็นในตอนสุดท้าย ไปคนละทิศละทางเสมอ ไม่สามารถคาดว่าผลลัพธ์ได้เท่าไหร่

 

อย่างไรก็ดี ถ้าเราไม่กล้าคาดหวังกับภาครัฐ ก็ต้องมาปกป้องตัวเอง คนในครอบครัว คนที่เรารักเอง สามารถเป็นส่วนหนึ่งที่จะลดปริมาณฝุ่นได้ ทำได้เอง เช่น รถอาจไม่ต้องเปลี่ยนเป็น EV แต่การตรวจเช็กสภาพเครื่องที่ไม่ก่อให้เกิดก๊าซคาร์มอนบอนนอกไซต์ เริ่มได้ด้วยตัวเอง ไม่มากก็น้อย

 

เมื่อถามว่า การใช้งบประมาณ 140 ล้านบาท คุ้มหรือไม่คุ้ม คุณเดียร์ กล่าวว่า ถ้าดูประเทศจีน เราเห็นการเปลี่ยนแปลง เมืองปักกิ่งเมืองเดียว ภายใน 1 ปีคือ 2017 ใช้งบฯไป 2,600 ล้านดอลดาร์ คิดเป็นเงินไทย 91,000 ล้านบาท ดังนั้นการแก้ปัญหาฝุ่นจึงเป็นเรื่องใหญ่ ต้องวางแผน บูรณาการเกี่ยวข้องกับหลายภาคส่วน

 

ส่วนฝุ่นที่เกิดจากประเทศเพื่อนบ้าน ถ้าเราลองดูแผนที่พบว่าเกือบครึ่งหนึ่ง เกิดในประเทศไทยเอง ถ้าเราเริ่มต้นที่ตัวเราเอง ตั้งแต่ระดับุบุคคล ภูมิภาค ระดับประเทศ ปริมาณฝุ่นก็จะลดลงมากกว่านี้ แต่ต้องเริ่มลงมือทำ และทำต่อเนื่อง ไม่ใช่ทำตอนที่มีฝุ่นเยอะๆเท่านั้น ส่วนประเทศเพื่อนบ้านเราอาจใช้มาตรการทางพาณิชย์ในการเพิ่มแรงกดดัน เพื่อให้ลดปริมาณการเผา

 

รวมถึงมาตรการควบคุมค่าฝุ่นจากโรงงานอุตสาหกรรม ข้อมูลและฝุ่นจากปล่องควัน ต้องมีข้อมูลชัดเจนว่า มีปริมาณเท่าไหร่ รวมทั้งมีสารระเหย ที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพด้วยหรือไม่

ชมคลิปรายการ "คมชัดลึก" วิกฤต "ฝุ่นพิษ" แก้ไม่ตรงจุด