ปฏิรูป"โรงเรียนขนาดเล็ก" ในวิถีร่วมพัฒนา โดย ส.ว.พลเดช  ปิ่นประทีป

 

ในขณะที่คณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพรบ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ... กำลังถกกันเรื่องทางออกทางเลือกสำหรับ"โรงเรียนขนาดเล็ก" จำนวน ๑๕,๐๐๐ แห่ง ที่มีนักเรียนต่ำกว่า ๑๒๐ คน ว่าควรเป็นเช่นไร

 

คณะทำงานแก้ปัญหาความยากจน ชุดเล็กๆของเราได้มีโอกาสไปเยี่ยมโรงเรียนขนาดเล็ก ๒ แห่ง ที่เข้าร่วมโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา ตามนโยบาย Sand Box ที่รัฐบาลมอบหมายให้คุณมีชัย วีระไวทยะเป็นแม่งาน มาตั้งแต่ปี ๒๕๖๑

 

"โรงเรียนบ้านสันดาบ สมุทรสาคร"

โรงเรียนบ้านสันดาบ ตั้งอยู่ที่ตำบลโคกขาม อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสาคร เปิดดำเนินการตั้งแต่ปี ๒๔๙๖ เป็นโรงเรียนขนาดเล็กสังกัด สพฐ. สอนชั้นอนุบาล ๑ ถึง ป. ๖  ปัจจุบันมีนักเรียน ๗๕ คน ครู ๑๐ คน ประกอบด้วย ผอ. ๑, ครูประจำการ ๔, ครูผู้ช่วย ๑, และครูอัตราจ้าง ๔ คน ในจำนวนนี้ จ้างโดย อบจ. ๓ คนและโดยโรงงานสินสาคร ๑ คน

 

สภาพทั่วไป เป็นโรงเรียน สพฐ.ขนาดเล็กที่ตั้งอยู่ท่ามกลางเมืองอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่ทำรายได้เข้าประเทศมากที่สุดในอันดับต้น รายรอบไปด้วยความเจริญในทางวัตถุ อีกทั้งมีโรงเรียนและสถานศึกษาที่มีชื่อเสียงมากมายเป็นทางเลือกสำหรับครอบครัวที่มีฐานะ  

 

 

แต่ท่ามกลางสิ่งแวดล้อมทางสังคมแบบนี้ ยังมีครอบครัวของผู้ใช้แรงงานและชุมชนที่ยากจนอาศัยอยู่ตามพื้นที่ชายขอบและบุกรุกเข้าไปอยู่อาศัยในเขตป่าชายเลนอีกมาก นักเรียนส่วนใหญ่จึงมาจากครอบครัวที่ยากจน ขาดแคลนอุปกรณ์การเรียน รวมถึงงบดูแลด้านอาหารกลางวัน

โรงเรียนบ้านสันดาบเป็นส่วนหนึ่งของโครงการโรงเรียนไอซียูของกระทรวงศึกษาธิการ ที่ริเริ่มมาตั้งแต่ปี ๒๕๖๐ เพื่อแก้ไขปัญหาโรงเรียนที่ขาดโอกาส เช่น โรงเรียนขนาดเล็ก โรงเรียนที่อยู่ห่างไกลความเจริญ มุ่งให้ความช่วยเหลือและพัฒนาโรงเรียนที่ขาดความพร้อมและต้องการความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน ตามสภาพปัญหาของโรงเรียน จากวิกฤติ 6 ด้านคือ ด้านกายภาพ อาคาร ห้องเรียน อุปกรณ์การเรียนการสอน  ด้านคุณภาพ มาตรฐานการศึกษา ด้านบุคลากร ครูผู้สอน ประสิทธิภาพ ด้านบริหารจัดการ การสอน อบรมและพัฒนา ด้านโอกาสทางการศึกษา ฐานะของครู นักเรียน ด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม สถานที่ตั้ง ยาเสพติด อบายมุข 

 

ปัจจุบันได้มีภาคเอกชนหลายส่วนเข้ามาช่วยเหลือดูแล โดยเฉพาะเมื่อโรงเรียนได้ตัดสินใจเข้าร่วม "โครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา" มุ่งเปลี่ยนวิธีการเรียนการสอน เตรียมสมรรถนะเพื่ออนาคตเด็กนักเรียนและพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้ปกครองไปด้วยกัน 

 

คณะครูทุกคนได้ผ่านการอบรมทุกหลักสูตรตามโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา มีการทำแปลงเกษตรขจัดความยากจน ทั้งปลูกพืชที่เน้นการปลูกพืชในกระถาง ใช้พื้นที่น้อย ใช้น้ำน้อย  ใช้แรงน้อย เลี้ยงสัตว์ แปรรูป ค้าขาย มีฐานการเรียนรู้รวม ๖ ฐาน โดยโรงงานและชุมชนกลายเป็นตลาดสำหรับขายผลผลิตและผลิตภัณฑ์อาหารแปรูปของโรงเรียน

 

นักเรียนมีโอกาสไปเรียนรู้นอกห้องเรียนและศึกษาดูงานธุรกิจชุมชนนอกสถานที่  ดึงความร่วมมือจากโรงงานมาจัดอีเว้นท์ โรงเรียนอัสสัมชัญมาช่วยสอนภาษาอังกฤษ และโรงพัก สภอ.โคกขามมาร่วมทำกิจกรรมชุมชนสัมพันธ์ ทำให้เด็กสามารถคิดวิเคราะห์ได้ดีขึ้น นำเอาความรู้ไปประกอบอาชีพได้ด้วย จนได้รับรางวัลระดับประเทศในปี ๒๕๖๓

 

 

โรงเรียนบ้านหนองป่าก่อ จังหวัดเชียงราย

 

"โรงเรียนบ้านหนองป่าก่อ" ตั้งอยู่ที่อำเภอดอยหลวง จังหวัดเชียงราย เป็นโรงเรียนขนาดเล็กของ สพฐ.อีกแห่งหนึ่ง ก่อตั้งในปี ๒๕๑๖ บนที่ดินบริจาค เนื้อที่ ๑๒ ไร่ ปัจจุบันสอนตั้งแต่ อนุบาล ๒ ถึง ป. ๖ นักเรียนรวม ๕๕ คน ข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา ๙ คน

 

 

โรงเรียนได้เข้าร่วมโครงการโรงเรียนร่วมพัฒนา ภายใต้การสนับสนุนและเป็นเครือข่ายของโรงเรียนราชประชานุเคราะห์ ๑๕ (เวียงเก่าแสนภูวิทยาประสาท) ในปี ๒๕๖๓  ได้รับการสนับสนุนจากมูลนิธิมีชัย วีระไวทยะและบริษัทเชลล์แห่งประเทศไทยจำกัด มีการปรับปรุงสวนเกษตรและจัดตั้งโรงเรือนสำหรับปลูกเมล่อน เพื่อพัฒนาการศึกษาและเป็นแหล่งเรียนรู้ให้กับนักเรียน บุคลากร รวมไปถึงผู้ปกครองและชุมชนในเขตบริการของโรงเรียน นอกจากนั้นยังมีการจัดตั้งกองทุนพัฒนาชุมชนเมื่อปี ๒๕๖๔ ปัจจุบันมีสมาชิก ๑๑๕ คน เป็นนักเรียน ๖๐ คน บุคลากรครู ๑๐ คนและชุมชนชาวบ้าน ๔๕ คน

 

 

"โรงเรียนบ้านสันดาบ"และ"โรงเรียนบ้านป่าก่อ" นับเป็นตัวอย่างของโรงเรียนรัฐขนาดเล็กที่ไม่ยอมจำนนหรือตั้งรับต่อนโยบายการควบรวมหรือยุบทิ้งของกระทรวงศึกษาธิการ ตรงข้ามพวกเขากำลังลุกขึ้นมาทำการปฏิรูปเปลี่ยนแปลงโรงเรียนของตน จากเดิมเป็นโรงเรียนที่สอนเด็กให้อ่านออกเขียนได้ มาสู่การเป็นศูนย์การเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับคนทุกวัยของชุมชน