ชูแนวคิด “บุญบั้งไฟสร้างสรรค์” เน้นปลอดภัย ปลอดเหล้า-พนัน สืบสานวิถีอีสาน

21 พฤษภาคม 2569  เมื่อเข้าสู่ช่วงเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายนของทุกปี พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือจะกลับมาคึกคักด้วยประเพณี “บุญบั้งไฟ” ฮีตคองสำคัญที่สืบทอดมายาวนานตามวิถีเกษตรกรรม เพื่อขอฝนและสร้างความสามัคคีของคนในชุมชน อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางความงดงามของวัฒนธรรมพื้นถิ่น งานบุญบั้งไฟในปัจจุบันกำลังเผชิญความท้าทายจากปัจจัยเสี่ยง ทั้งการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ การพนัน และอุบัติเหตุที่ส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยของประชาชนและนักท่องเที่ยว โดยในปี 2568 ที่ผ่านมา ได้เกิดเหตุบั้งไฟตกทะลุหลังคาโรงเรียนแห่งหนึ่งในจังหวัดยโสธร ใกล้พื้นที่ที่มีนักเรียนอยู่ภายในบริเวณ สร้างความตื่นตระหนกให้กับสังคม และสะท้อนถึงความจำเป็นในการยกระดับมาตรการความปลอดภัยในการจัดงานอย่างจริงจัง นอกจากนี้กลุ่มอิทธิพลที่ใช้ประเพณีเป็นข้ออ้างในการลักลอบเปิดบ่อนพนันขนาดใหญ่ไปนับร้อยพื้นที่ทั่วภาคอีสาน

นายวิษณุ ศรีทะวงศ์ ประธานมูลนิธิเครือข่ายพลังสังคม กล่าวว่า ปัจจัยเสี่ยงจากการดื่มสุราและการพนันเริ่มส่งผลต่อภาพลักษณ์ของงานบุญบั้งไฟ ทำให้เด็กเยาวชนรวมทั้งนักท่องเที่ยวที่มาจากต่างถิ่นรู้สึกกังวลเรื่องความปลอดภัยมากขึ้น การอนุรักษ์ประเพณีในยุคปัจจุบันจึงไม่ใช่เพียงการรักษารูปแบบดั้งเดิม แต่ต้องทำให้งานบุญเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับทุกคนในชุมชน

ทั้งนี้ จากการสำรวจความคิดเห็นประชาชนและนักท่องเที่ยวจำนวน 2,550 คน ใน 9 พื้นที่จัดงานบุญบั้งไฟภาคอีสาน ปี 2568 ได้แก่ อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู, อำเภอเอราวัณ จังหวัดเลย, อำเภอกระนวน จังหวัดขอนแก่น, บ้านธาตุ จังหวัดอุดรธานี, อำเภอกุดหว้า จังหวัดกาฬสินธุ์, อำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ, อำเภอเสียว จังหวัดศรีสะเกษ, อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร และอำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร พบว่า ประชาชนส่วนใหญ่มีความกังวลต่อปัจจัยเสี่ยงในงานบุญอย่างชัดเจน โดยร้อยละ 72.4 กังวลเรื่องอุบัติเหตุจากการเดินทาง ร้อยละ 72.1 กังวลปัญหาการทะเลาะวิวาทจากคนเมาสุรา และร้อยละ 67.3 กังวลอันตรายจากบั้งไฟระเบิด

ขณะเดียวกัน ผลสำรวจยังสะท้อนทิศทางความต้องการของสังคมต่อการจัดงานบุญที่ปลอดภัยมากขึ้น โดยร้อยละ 67.5 ต้องการให้งานบุญบั้งไฟปลอดการพนัน ร้อยละ 67.1 สนับสนุนการจัดงานปลอดเหล้า และร้อยละ 66.7 เห็นว่าควรมีมาตรการความปลอดภัยเพิ่มเติม เช่น การติดร่มชูชีพให้บั้งไฟ

ที่น่าสนใจคือ ประชาชนร้อยละ 83.7 เชื่อว่า “งานบุญบั้งไฟปลอดเหล้า” จะช่วยลดอุบัติเหตุและความสูญเสียได้จริง ขณะที่ร้อยละ 78.7 เห็นว่าจะช่วยลดปัญหาการทะเลาะวิวาท ทำให้งานมีบรรยากาศปลอดภัย เหมาะสำหรับครอบครัว เด็ก เยาวชน และนักท่องเที่ยวมากขึ้น นอกจากนี้ ผู้จัดงานร้อยละ 79.7 ยังสนับสนุนการจัดงานปลอดแอลกอฮอล์ เพราะช่วยลดความวุ่นวายจากความมึนเมา ส่วนผู้ประกอบการร้อยละ 84.3 เห็นว่างานที่ไม่มีเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ช่วยให้การค้าขายเป็นไปอย่างราบรื่น และมากกว่าครึ่งระบุว่าไม่ได้ส่งผลกระทบต่อรายได้

นางนุตประวีย์ ปรินแคน ผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านนาใหญ่ อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด กล่าวว่า การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในงานประเพณีส่งผลต่อการควบคุมอารมณ์และการตัดสินใจ เป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่อุบัติเหตุ การทะเลาะวิวาท และเหตุรุนแรงในชุมชน จึงอยากให้ทุกภาคส่วนเห็นความสำคัญของการอนุรักษ์ประเพณีควบคู่กับการสร้างมาตรการลดปัจจัยเสี่ยง เพื่อให้งานบุญยังคงเป็นพื้นที่แห่งวัฒนธรรม ความปลอดภัย และความภาคภูมิใจของชุมชน

ด้านนายบุญทอง วิเศษชาติ ประธานสภาวัฒนธรรมตำบลโนนเปือย อำเภอกุดชุม จังหวัดยโสธร กล่าวว่า ปีนี้ชุมชนได้ร่วมกันขับเคลื่อนแนวคิด “บุญบั้งไฟปลอดภัย ปลอดเหล้า สืบสานวัฒนธรรมอีสานอย่างสร้างสรรค์” เพื่อสร้างค่านิยมใหม่ในการร่วมงานบุญอย่างรับผิดชอบ ลดอุบัติเหตุ ลดความรุนแรง และทำให้ประเพณียังคงเป็นพื้นที่แห่งความสุขของคนทุกวัย

ขณะที่นายมงคล ปัญญาประชุม ผู้จัดการเครือข่ายงดเหล้าภาคอีสานตอนล่าง กล่าวว่า ปัจจุบันงานบุญบั้งไฟได้เปลี่ยนผ่านจากพิธีกรรมชุมชนไปสู่กิจกรรมความบันเทิงขนาดใหญ่ จึงจำเป็นต้องสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์วัฒนธรรมกับมาตรการด้านความปลอดภัย เพื่อไม่ให้ภาพจำของประเพณีถูกแทนที่ด้วยอุบัติเหตุ ความรุนแรง หรือปัญหาสังคม

ภาคีเครือข่ายภาคประชาสังคมและชุมชนในหลายจังหวัดภาคอีสาน จึงร่วมกันผลักดันแนวคิด “บุญบั้งไฟปลอดภัย” กว่า 50 พื้นที่ โดยมุ่งลดปัจจัยเสี่ยงจากเหล้าและการพนัน เพิ่มพื้นที่ปลอดภัยสำหรับครอบครัวและเยาวชน พร้อมยืนยันว่า การปรับรูปแบบงานให้ปลอดภัยมากขึ้น ไม่ใช่การทำลายประเพณี แต่คือการรักษาคุณค่าและจิตวิญญาณของงานบุญให้ดำรงอยู่ได้อย่างสง่างาม สมดุล และยั่งยืนท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของสังคมไทยในปัจจุบัน

ถึงเวลาแล้วที่สังคมต้องร่วมกันขับเคลื่อนงานบุญประเพณีปลอดเหล้าปลอดภัย และสร้างมาตรการสาธารณะที่ช่วยลดปัจจัยเสี่ยงควบคู่กับการอนุรักษ์วัฒนธรรม เพื่อให้งานบุญบั้งไฟยังคงเป็นพื้นที่แห่งความสุข ความปลอดภัย และคุณค่าทางวัฒนธรรมที่อยู่คู่ชุมชนได้อย่างยั่งยืน