"ไอเอฟดีโพล"ชี้ปมโยกย้ายขรก. 62.39%ไร้คุณธรรม เกือบ 55% หวั่น รัฐอัมพาต

17 สิงหาคม 2569  ไอเอฟดีโพลและเซอร์เวย์ โดย ศ.ดร.เกรียงศักดิ์ เจริญวงศ์ศักดิ์ (ดร.แดน) ประธานสถาบันการสร้างชาติ ประธานสถาบันอนาคตศึกษาเพื่อการพัฒนา และนางจิตติมา บุญวิทยา ผู้อำนวยการไอเอฟดีโพลและเซอร์เวย์ แถลงผลสำรวจความคิดเห็นเรื่อง “ประชาชนถอดใจ: ระบบไร้คุณธรรม อำนาจชั่ว รัฐอัมพาต ข้อเสนอ: อุปถัมภ์เชิงบวก คนดี-คนเก่ง” โดยกลุ่มตัวอย่าง 1,332 ราย ลงพื้นที่สำรวจระหว่างวันที่ 12–15 สิงหาคม 2569 ครอบคลุม 6 ภูมิภาค ระดับความเชื่อมั่น 95% และค่าคลาดเคลื่อน ±3%​

ผลไอเอฟดีโพล สะท้อนความกังวลต่อระบบแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการระดับสูง โดย 62.39% มองว่าอิทธิพลบ้านใหญ่ การเมือง เส้นสาย และเงิน มีผลต่อการแต่งตั้ง ขณะที่ความรู้ ความสามารถ และผลงานอยู่ที่ 22.82% หรือแตกต่างกันเกือบ 3 เท่า

ขณะเดียวกัน ผลกระทบที่สะท้อนภาวะ “รัฐอัมพาต 3 ประสาน” รวม 54.52% ทั้งงานราชการล่าช้า คนดี–คน‍เก่งหมดกำลังใจ และนโยบายขาดความต่อเนื่อง อีก 45.48% สะท้อนความกังวลต่อการทุจริต พวกพ้อง ธุรกิจสีเทา และการ‍บังคับใช้กฎหมายไม่เป็นธรรม และ 34.46% ยอมรับว่าข้าราชการที่เก่งและดี พอมีผลงาน แม้มีฝ่ายการเมืองหรือผู้‍มีอำนาจหนุนหลัง

ผลไอเอฟดีโพล เมื่อถามว่า จากมุมมองของประชาชน การแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการระดับสูงใช้เกณฑ์ใดเป็นหลักพบว่า ความรู้ ความสามารถ และผลงาน 22.82% รองลงมาคือ อิทธิพลบ้านใหญ่ กลุ่มทุน หรือผู้มีอิทธิพล 20.65% การ‍สนับสนุนจากฝ่ายการเมืองหรือรัฐมนตรี 18.17% ระบบเส้นสาย รุ่น หรือสถาบัน 13.06% การจ่ายเงินซื้อตำแหน่ง 10.51% ความอาวุโสและอายุราชการ 8.93% และอื่น ๆ / ไม่แน่ใจ / ไม่ตอบ 5.86%

ส่วนคำถามว่า “หากการแต่งตั้งโยกย้ายไม่โปร่งใส ประชาชนกังวลผลกระทบใดมากที่สุด” พบว่า ระบบทุจริตจะฝัง‍รากลึกและเอื้อประโยชน์พวกพ้อง 28.07% รองลงมาคือ งานราชการล่าช้า ขาดประสิทธิภาพ และแก้ปัญหาไม่ได้ 23.41% คนดีและคนเก่งหมดกำลังใจหรือลาออกจากระบบ 21.67% ส่วย ธุรกิจสีเทา และผู้มีอิทธิพลขยายตัว 9.53% นโยบายสำคัญขาดความต่อเนื่อง 9.44% และการบังคับใช้กฎหมายไม่เป็นธรรมหรือใช้เล่นงานฝ่ายตรงข้าม 7.88%

 

นอกจากนั้น ผลสำรวจในประเด็น “หากไม่สามารถหาข้าราชการระดับสูงที่สมบูรณ์แบบได้ ประชาชนยอมรับบุคคลลักษณะใดได้มากที่สุด” พบว่า คนเก่งและดี พอมีผลงาน แม้มีฝ่ายการเมืองหรือผู้มีอำนาจหนุนหลัง 34.46% รองลงมาคือ เก่งและมีผลงานเป็นที่ประจักษ์ แต่มีข้อสงสัยเรื่องทุจริต 17.64% ไม่แน่ใจหรือไม่แสดงความคิดเห็น 15.69% มีเครือข่ายดึง‍งบประมาณมาพัฒนาได้ โดยไม่สนใจเรื่องความสามารถและความเป็นคนดีนัก 12.91% ซื่อสัตย์แต่ทำงานช้าและไม่กล้าตัดสินใจ 12.54% และไม่โกงเอง แต่หลับตาให้พวกพ้องโกงเพื่อให้งานเดินหน้า 6.76% จากผลโพลการโยกย้ายข้าราชการปี 2569 

ศ.ดร.เกรียงศักดิ์  ชี้ 4 นัยยะสำคัญ และมี 2 ข้อเสนอแนะจากผลไอเอฟดีโพล ดังนี้

นัยยะที่ 1) ระบบไร้คุณธรรม (62.39%) ชนะ (3เท่า) ระบบคุณธรรม (22.82%)  ประชาชนมองว่าเกณฑ์นอกระบบคุณธรรมมีอิทธิพลต่อการแต่งตั้งโยกย้ายรวม 62.39% ทั้งทุนบ้านใหญ่ 20.65% ตั๋วการเมือง 18.17% เส้นสาย 13.06% และซื้อตำแหน่ง 10.51% ขณะที่ความรู้ ความสามารถ และผลงานอยู่ที่ 22.82% สะท้อนภาพว่า “อำนาจ–ทุน–เส้นสาย–เงิน” มีน้ำหนักเหนือระบบคุณธรรมเกือบ 3 เท่า

2) ระบบรัฐอัมพาต 3 ประสาน (55%) การโยกย้ายที่ไม่โปร่งใสอาจกระทบรัฐพร้อมกัน 3 ด้าน รวม 54.52% หรือประมาณ 55% ได้แก่ คนพัง คนดี–คนเก่งหมดกำลังใจหรือลาออก 21.67% ระบบพัง งานราชการล่าช้า ไร้‍ประสิทธิภาพ 23.41% และ นโยบายพัง ขาดความต่อเนื่อง 9.44% หมายความว่าการตั้งคนผิดอาจไม่ได้เสียเพียงตำแหน่งเดียว แต่กระทบทั้งคน งาน และนโยบาย  

นัยยะที่ 3) ระบบอำนาจชั่ว ครองเมือง (45.48%) ผลกระทบด้านโครงสร้างอำนาจรวม 45.48% ประกอบด้วย ระบบทุจริตฝัง‍รากและเอื้อพวกพ้อง 28.07% ส่วย ธุรกิจสีเทา และผู้มีอิทธิพลขยายตัว 9.53% และการบังคับใช้กฎหมายไม่เป็นธรรมหรือใช้เล่นงานฝ่ายตรงข้าม 7.88% สะท้อนความกังวลว่า หากตำแหน่งราชการกลายเป็นรางวัลตอบแทนทางการเมือง อำนาจรัฐอาจถูกใช้คุ้มครองเครือข่ายและผลประโยชน์มากกว่าประโยชน์ส่วนรวม

และ 4) ประชาชนถอดใจ (37%) ผลโพลสะท้อนภาวะ “ถอดใจ” ต่อความเป็นจริงของระบบแต่งตั้ง โดย 34.46% เลือกคนที่เก่งและดี พอมีผลงาน แม้มีฝ่ายการเมืองหรือผู้มีอำนาจหนุนหลัง ขณะที่กลุ่ม “ดีแต่ไม่เก่ง” อยู่ที่ 12.54% ส่วนกลุ่มที่วิเคราะห์ได้ว่า “เก่งแต่ไม่ดี” รวม 37.31% ได้แก่ เก่งและมีผลงานแต่มีข้อสงสัยเรื่องทุจริต 17.64% มี‍เครือข่ายดึงงบได้ 12.91% และไม่โกงเองแต่หลับตาให้พวกพ้องโกง 6.76% สะท้อนภาวะจำยอม ประชาชนส่วน‍หนึ่งอาจยอมรับความสามารถ แม้ต้องแลกกับข้อกังขาด้านคุณธรรม

โดยดร.แดน เสนอให้มีอุปถัมภ์บวก คือ

1) การเมืองได้ใจ: เลือกดี + เก่ง ฤดูโยกย้ายปี 2569 เป็นโอกาสที่ฝ่ายการเมืองจะพิสูจน์ว่าอำนาจการแต่งตั้งสามารถใช้‍สร้างประโยชน์ให้ระบบราชการได้ ด้วย “อุปถัมภ์เชิงบวก” คือเปิดทางให้คนดี คนเก่ง และมีผลงานเข้าสู่ตำแหน่ง แทนการเลือกจากพวกพ้อง เส้นสาย หรือผลประโยชน์ หากทำได้ การเมืองจะไม่เพียง “ได้คน” แต่มีโอกาส “ได้ใจประชาชน”

และ 2) เปลี่ยนตัว หากพิสูจน์ผล: ไม่ดี ไม่เก่ง หากผู้ได้รับตำแหน่ง ไม่ดี ไม่เก่ง ไร้ประสิทธิภาพ หรือทำงานไม่ได้ ต้องกล้าเปลี่ยนตัว ขณะเดียวกันต้องรักษาคนดี–คนเก่งให้อยู่และเติบโตในระบบเพื่อให้การโยกย้ายเป็นเครื่องมือเพิ่ม‍ประสิทธิ ภาพรัฐ ไม่ใช่เครื่องมือแบ่งอำนาจและผลประโยชน์