เปิดคำแถลง ผู้ตรวจฯ ชงศาล รธน. ชี้ขาด “บาร์โค้ด” ทำเลือกตั้งไม่ลับ

14 มีนาคม 2569 จากกรณี สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน มีมติเห็นชอบให้ยื่นคำร้องพร้อมความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 213 แห่งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 เพื่อให้พิจารณาวินิจฉัยการปฏิบัติหน้าที่ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) เลขาธิการ กกต. และสำนักงาน กกต. ในการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) ทั่วไปเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ทั้งนี้ สืบเนื่องจากกรณีการกำหนดรูปแบบ และจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีการใช้บาร์โค้ด และคิวอาร์โค้ด ซึ่งนำไปสู่การตั้งข้อสังเกตว่า สามารถเชื่อมโยง สืบค้นย้อนกลับไปถึงตัวผู้ใช้สิทธิ และผลการลงคะแนนได้ 
 

 

ล่าสุด ผู้ตรวจการแผ่นดินได้เผยแพร่เอกสาร คำแถลงถึงกรณีดังกล่าว ระบุว่า สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินเปิดเผยว่า ได้รับคำร้องเรียนจากประชาชนเกี่ยวกับการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร โดยมีข้อกังวลว่า บัตรเลือกตั้งที่ใช้ รหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code) อาจทำให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับถึงตัวผู้ใช้สิทธิ และผลการลงคะแนนได้ ซึ่งอาจกระทบต่อหลักการลงคะแนนโดยลับตามรัฐธรรมนูญ
 

จากเอกสาร “ข่าวผู้ตรวจการแผ่นดิน” ระบุว่า เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินได้รับคำร้องจากประชาชนจำนวน 21 คำร้อง ขอให้พิจารณายื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญตาม มาตรา 213 ของรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 โดยตั้งข้อสังเกตว่า การใช้ Barcode และ QR Code บนบัตรเลือกตั้งอาจทำให้สามารถสืบค้นหรือเชื่อมโยงไปถึงผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งได้ ส่งผลให้การออกเสียงลงคะแนนอาจไม่เป็นความลับ 
 

ต่อมาเมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2569 ผู้ตรวจการแผ่นดินได้ประชุมพิจารณาข้อเท็จจริง และพยานหลักฐานจากการแสวงหาข้อเท็จจริงร่วมกัน และเห็นว่าประเด็นดังกล่าว มีน้ำหนักและเหตุผลเพียงพอ ที่จะวินิจฉัยว่าการที่คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) และสำนักงาน กกต. จัดทำบัตรเลือกตั้งที่มีรหัส Barcode และ QR Code ในการเลือกตั้ง ส.ส. เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 อาจทำให้สามารถเชื่อมโยงหรือสืบค้นย้อนกลับไปถึงผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งได้

 

ผู้ตรวจการแผ่นดินเห็นว่า การออกแบบบัตรเลือกตั้งในลักษณะดังกล่าว อาจขัดต่อเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ ที่รับรองหลักการลงคะแนนโดยลับ และอาจเข้าข่ายละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพของผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่รัฐธรรมนูญให้การคุ้มครอง

 

ด้วยเหตุนี้ ผู้ตรวจการแผ่นดินจึงมีความเห็นให้ ยื่นคำร้องพร้อมความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อพิจารณาวินิจฉัยตามอำนาจหน้าที่ต่อไป

 

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นร้องเรียนอื่นที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเลือกตั้ง ส.ส. เช่น

 

 • ระเบียบคณะกรรมการการเลือกตั้งว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. พ.ศ.2566 ข้อ 124 วรรคสอง ที่เปิดช่องให้ กกต. กำหนดเครื่องหมายหรือรหัสพิเศษเพิ่มเติมบนบัตรเลือกตั้ง

 

 • กรณี จำนวนบัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขตและบัญชีรายชื่อไม่เท่ากัน

 

 • และประเด็นการใช้ Barcode และ QR Code ที่อาจเกี่ยวข้องกับ พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ.2562

.

ทั้งนี้ ประเด็นดังกล่าวยังอยู่ระหว่างการพิจารณาตามอำนาจหน้าที่ของผู้ตรวจการแผ่นดิน และอาจมีการดำเนินการเพิ่มเติมตามกระบวนการทางกฎหมายต่อไป