ขณะเดียวกัน การเปิดตลาดเนื้อสัตว์และสินค้าเกษตรจากสหรัฐ อาจเพิ่มแรงกดดันต่อเกษตรกรและผู้ผลิตอาหารในประเทศ ทั้งด้านราคาและการแข่งขัน โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายย่อยที่มีต้นทุนการผลิตสูงกว่า
2. การแก้กฎหมายแรงงาน ยกระดับสิทธิรวมตัวและการเจรจาต่อรอง
สหรัฐต้องการให้ไทยยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองแรงงาน โดยปรับปรุง กฎหมายและการบังคับใช้ให้สอดคล้องมาตรฐานแรงงานสากล โดยเฉพาะสิทธิในการรวมตัวของลูกจ้าง (Freedom of Association) และสิทธิในการเจรจาต่อรองร่วม (Collective Bargaining)
สำหรับกรอบความตกลง ระบุให้ไทยดำเนินการแก้ไขกฎหมายเพื่อให้สิทธิแรงงานทั้งสองด้านได้รับความคุ้มครองอย่างเต็มที่ พร้อมเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายแรงงาน โดยเฉพาะการจัดการปัญหาการละเมิดสิทธิในภาคธุรกิจที่มีความเสี่ยงต่อการใช้แรงงานบังคับ (Forced Labor) และแรงงานเด็ก (Child Labor)
ประเด็นนี้ มีนัยสำคัญมากกว่าการปรับปรุงกฎหมายแรงงานทั่วไป โดยสหรัฐใช้ มาตรา 301 ของกฎหมายการค้าปี 1974 ตรวจสอบประเด็นการไม่มีมาตรการห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตจากแรงงานบังคับ ซึ่งมีผลต่อการกำหนดอัตราภาษีสินค้านำเข้าจากประเทศคู่ค้า
สำหรับไทย การปรับปรุงกฎหมายแรงงานอาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง ตลอดจนต้นทุนการดำเนินธุรกิจ แต่อีกด้านการยกระดับมาตรฐานแรงงานจะช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือของสินค้าไทยในตลาดโลก และลดความเสี่ยงที่สินค้าถูกกีดกันจากห่วงโซ่อุปทานระหว่างประเทศ
ก่อนหน้านี้ สหรัฐใช้มาตรา 301 ของกฎหมายการค้าปี 1974 ตรวจสอบประเด็นการบังคับใช้มาตรการห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตโดยใช้แรงงานบังคับ ซึ่งเป็นหนึ่งในประเด็นที่ไทยต้องเร่งชี้แจงและปรับปรุงกฎหมาย
นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เคยชี้แจงว่าประเด็นที่ไทยต้องดำเนินการเป็นกฎหมายควบคุมการนำเข้าสินค้าจากประเทศที่ 3 ซึ่งใช้แรงงานบังคับจึงไม่ใช่เพียงการแก้ไขปัญหาการใช้แรงงานบังคับในประเทศเท่านั้น โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอยู่ระหว่างดำเนินการ
3. การปราบปรามละเมิดทรัพย์สินทางปัญญา
ประเด็นการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา สหรัฐต้องการให้ไทยเร่งแก้ปัญหาที่สะสมมานานทั้ง การละเมิดเครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ และสิทธิบัตร
ข้อเรียกร้องครอบคลุมการเพิ่มประสิทธิภาพปราบปรามสินค้าปลอมและการละเมิดเครื่องหมายการค้า การจัดการปัญหาการละเมิดลิขสิทธิ์ โดยเฉพาะการเผยแพร่ผลงานผ่านช่องทางดิจิทัลโดยไม่ได้รับอนุญาต
.
รวมถึงการกำกับดูแลองค์กรบริหารจัดการสิทธิที่มีปัญหา การป้องกันการหลีกเลี่ยงมาตรการคุ้มครองทางเทคโนโลยี และการเร่งแก้ไขปัญหาคำขอสิทธิบัตรค้างสะสม (Patent Backlog)
อีกเรื่องที่ต้องจับตา คือ การคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (Geographical Indications: GI) ซึ่งถูกระบุในกรอบความตกลงให้ทั้ง 2 ฝ่ายจัดทำพันธกรณีเพิ่มเติม ประเด็นนี้มีความสำคัญต่อไทยเพราะสินค้า GI เป็นเครื่องมือสร้างมูลค่าเพิ่มให้สินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์ชุมชน โดยไทยมีสินค้า GI ที่ขึ้นทะเบียนจำนวนมาก การเจรจาจึงต้องคำนึงถึงการรักษาสิทธิและชื่อเสียงสินค้าไทย ไม่ให้เกิดข้อจำกัดต่อการใช้ชื่อสินค้าและการส่งออกในตลาดต่างประเทศ
ทั้งนี้การเพิ่มประสิทธิภาพการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาจะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้กับนักลงทุนและผู้ประกอบการ แต่ต้องออกแบบกติกาให้เกิดความสมดุลระหว่างเจ้าของสิทธิ ผู้ประกอบการ และผู้บริโภคด้วย
4. การเปิดเสรีการค้าดิจิทัล จับตาภาษีและการโอนข้อมูลข้ามพรมแดน
ประเด็นนี้อาจส่งผลต่อโครงสร้างเศรษฐกิจดิจิทัลไทยระยะยาว เนื่องจากสหรัฐต้องการลดข้อจำกัดการดำเนินธุรกิจของบริษัทเทคโนโลยีและผู้ให้บริการดิจิทัล โดยมีเงื่อนไขสำคัญหลายด้าน ได้แก่ การไม่จัดเก็บภาษีบริการดิจิทัล (Digital Services Tax: DST) หรือใช้มาตรการที่เลือกปฏิบัติต่อบริการและผลิตภัณฑ์ดิจิทัลของสหรัฐ
การเปิดให้มีการโอนข้อมูลข้ามพรมแดนได้อย่างเสรีภายใต้เงื่อนไขที่เชื่อถือได้ รวมถึงการสนับสนุนให้มีการระงับการจัดเก็บภาษีศุลกากรสำหรับการส่งผ่านข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์เป็นการถาวร ภายใต้กรอบองค์การการค้าโลก (WTO)
นอกจากนี้ สหรัฐต้องการให้ไทยไม่กำหนด โควตาการฉายภาพยนตร์ต่างประเทศ (Screen Quotas) และยกเลิกข้อกำหนดให้ธุรกรรมบัตรเดบิตที่ออกในประเทศไทยต้องผ่านระบบประมวลผลภายในประเทศ (In-country Processing Requirements)
ประเด็นดังกล่าวมีความละเอียดอ่อน เพราะแม้การเปิดเสรีจะช่วยให้ผู้ประกอบการเข้าถึงตลาดและเทคโนโลยีระหว่างประเทศได้สะดวกขึ้น แต่ไทยต้องคำนึงถึงการจัดเก็บภาษี ความเป็นธรรมในการแข่งขัน การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลตาม พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) และความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์
ดังนั้นสิ่งที่ไทยต้องระวัง คือ การเปิดเสรีต้องไม่ทำให้ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มต่างชาติได้เปรียบผู้ประกอบการไทย หรือทำให้ภาครัฐสูญเสียเครื่องมือในการกำกับดูแลข้อมูลและธุรกรรมดิจิทัลที่มีความสำคัญต่อเศรษฐกิจและความมั่นคงของประเทศ
5. การผ่อนคลายถือหุ้นต่างชาติในโทรคมนาคมเพื่อเปิดทางการลงทุนจากสหรัฐ
สหรัฐต้องการให้ไทยผ่อนคลายข้อจำกัดการถือหุ้นของนักลงทุนต่างชาติ เพื่อเปิดทางให้บริษัทสหรัฐเข้ามาลงทุนในธุรกิจโทรคมนาคมของไทยได้มากขึ้น รวมทั้งธุรกิจที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้จำกัดเฉพาะบริการโทรศัพท์เคลื่อนที่และอินเทอร์เน็ต แต่ยังครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง เช่น ระบบสื่อสาร โครงข่ายโทรคมนาคม และบริการเทคโนโลยีที่สนับสนุนเศรษฐกิจดิจิทัล
สหรัฐ ชี้ว่า พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 และกฎหมายประกอบกิจการโทรคมนาคมของไทย จำกัดสัดส่วนการถือหุ้นของต่างชาติไว้ไม่เกิน 49% (หรือต้องขออนุญาตเป็นกรณีพิเศษ) ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเข้ามาลงทุนและแข่งขันของบริษัทโทรคมนาคมและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลจากสหรัฐ
เรื่องนี้มีความเชื่อมโยงกับกฎหมายการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ.2542 กฎหมายการประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ.2544 และหลักเกณฑ์การกำกับดูแลของสำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.)
ทั้งนี้ กรอบความตกลงที่สหรัฐเผยแพร่ ยังไม่ระบุสัดส่วนการถือหุ้นต่างชาติใหม่ที่ไทยต้องอนุญาต จึงยังสรุปไม่ได้ว่าต้องแก้ไขกฎหมายเพื่อเปิดทางให้ต่างชาติถือหุ้นสัดส่วนเท่าใด ประเด็นนี้มีความสำคัญเพราะธุรกิจโทรคมนาคมเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของประเทศ ทั้งระบบสื่อสาร อินเทอร์เน็ต โครงข่ายข้อมูล และบริการดิจิทัล การผ่อนคลายการลงทุน จึงต้องพิจารณาควบคู่กับการแข่งขันในตลาด การลงทุนของผู้ประกอบการไทย และความมั่นคงของโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล
ก่อนหน้านี้นางศุภจี เน้นย้ำและยืนยันจุดยืนการเจรจาข้อตกลง ART และมาตรการภาษีกับสหรัฐ โดยกำหนด 3 เส้นแดง (Red Lines) ที่ไทยไม่ยอมผ่อนปรนหรือแลกเปลี่ยนเด็ดขาด เพื่อป้องกันผลกระทบระยะยาวต่อประเทศ
“ไทยมีเส้นแดงที่ข้ามไม่ได้ 3 เรื่องเหมือนเดิมคือ สุขอนามัย และสุขอนามัยพืช สำหรับการนำเข้าหมูที่มีสารเร่งเนื้อแดง, ความมั่นคง และการลงทุน ที่สหรัฐต้องการเข้ามาลงทุนในไทยในบางสาขา 100% เช่น โทรคมนาคม” นางศุภจี กล่าว