ผ่า 5 ปัจจัย เวเนซุเอลาแผ่นดินไหวรุนแรง เผย "แผ่นดินไหวคู่" มีโอกาสเกิดยาก

25 มิถุนายน 2569 จากเหตุการณ์ภัยพิบัติแผ่นดินไหวครั้งรุนแรงทางตอนเหนือของประเทศเวเนซุเอลา เมื่อช่วงเช้ามืดวันที่ 25 มิถุนายน 2569 เวลา 05.05 น. ตามเวลาในประเทศไทย โดยเกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.2 และ 7.5 ใกล้กับกรุงการากัส ส่งผลให้อาคารหลายหลังพังถล่มลงมาและสร้างความเสียหายเป็นวงกว้าง ซึ่งทางสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาของสหรัฐอเมริกา (USGS) ประเมินว่าอาจมีผู้เสียชีวิตสูงถึงหลักหมื่นคนนั้น

ล่าสุด ศ.ดร.อมร พิมานมาศ นายกสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทยและ อ.ประจำคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ให้ข้อมูลว่า แผ่นดินไหวดังกล่าวมีขนาดใหญ่ที่สุดในรอบกว่าศตวรรษ ทำให้อาคารถล่มหลายหลัง และสร้างความเสียหายเป็นอย่างมาก โดยสำนักงานสำรวจธรณีวิทยาของสหรัฐอเมริการประเมินว่า อาจจะมีผู้เสียชีวิตหลักหมื่นคน 

สำหรับสาเหตุที่อาคารถล่มจำนวนมากเช่นนี้ ศ.ดร. อมร ให้ความเห็นว่า มี 5 ปัจจัยที่ต้องพิจารณาได้แก่

1. แผ่นดินไหวดังกล่าวเป็นแผ่นดินไหวคู่ (Doublet earthquake) เกิดขึ้นในเวลาใกล้เคียงกันมาก และมีขนาดใหญ่ทั้งคู่ กล่าวคือแผ่นดินไหว 7.2 เกิดขึ้นก่อนจากนั้นแผ่นดินไหวขนาด 7.5 ก็เกิดขึ้นตามมาภายในระยะเวลาไม่ถึง 1 นาที เป็นไปได้ว่า แผ่นดินไหวตัวแรกทำให้อาคารแตกร้าวอ่อนแอ และแผ่นดินไหวตัวที่ตามมาทำให้อาคารพังถล่ม แผ่นดินไหวแบบคู่นี้ มีโอกาสเกิดยาก แต่เคยเกิดขึ้นมาแล้ว ต้องดูสาเหตุทางธรณีวิทยา แผ่นดินไหวตัวแรกไปกระตุ้นแผ่นดินไหวตัวที่สองหรือไม่ เป็นสิ่งที่นักแผ่นดินไหวต้องศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างแผ่นดินไหวทั้งสองตัวต่อไป

2. เมืองการากัส ตั้งอยู่ในหุบเขาที่มีชั้นดินอ่อนจากตะกอนและเป็นชั้นที่หนามาก ชั้นตะกอนหนาเหล่านี้สามารถขยายแรงสั่นสะเทือนจากแผ่นดินไหวได้อย่างมาก คล้ายกับเมืองอื่น เช่น กาฐมาณฑุในเนปาล เม็กซิโกซิตี รวมถึงกรุงเทพมหานครด้วย หากคาบการสั่นของดินสอดคล้องกับคาบธรรมชาติของอาคาร ก็อาจเพิ่มความเสียหายต่ออาคารสูงได้

3. จุดกำเนิดแผ่นดินไหวทั้งสองตัวอยู่ในระยะประมาณ 170-300 กม. จากเมืองการากัส ซึ่งถือว่าเป็นระยะทางที่ใกล้ และเกิดลึกลงไปแค่ 15-24 กม. จึงจัดเป็นแผ่นดินไหวระดับตื้น จากปัจจัยเรื่องระยะทางและความลึกของจุดเกิดเหตุ เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดคลื่นแผ่นดินไหวที่รุนแรง

4. อาคารที่ก่อสร้างในการากัสจำนวนมากมีลักษณะเป็นโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก และมีผนังอิฐก่อ อาคารเก่าบางหลังอาจไม่ได้ออกแบบให้ต้านแผ่นดินไหว แม้เวเนซูเอลาจะมีมาตรฐานการออกแบบอาคารต้านแผ่นดินไหว แต่ก็มีข้อสงสัยเกี่ยวกับการบังคับใช้มาตรฐานและคุณภาพการก่อสร้าง ทั้งนี้ ต้องติดตามความเสียหายของอาคารอย่างต่อเนื่อง และต้องระวังการเกิดอาฟเตอร์ช็อกตามมาอีกด้วย

5. มีข้อสังเกตว่า หลังจากแผ่นดินไหวที่เวเนซูเอลา แล้วอีกประมาณ 25 นาทีต่อมา เกิดแผ่นดินไหวขนาด 6.9 ขึ้นที่ญี่ปุ่น ปัจจุบันยังไม่สามารถสรุปแน่ชัดว่า แผ่นดินไหวทั้งสองประเทศในเวลาไล่เลี่ยกัน เป็นเพียงเรื่องบังเอิญหรือเกิดจากการกระตุ้นต่อเนื่อง