จับตาหลานชาย “โคไมนี” อดีตผู้นำสูงสุด “อิหร่าน”

3 มีนาคม 2569 การสังหาร "อยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี" ผู้นำสูงสุด วัย 86 ปี ของอิหร่าน ใน "ปฏิบัติการ อีปิค ฟิวรี่" (Operation Epic Fury) ของสหรัฐฯ กับ "ปฏิบัติการโรริ่ง ไลออน" (Roaring Lion) ของอิสราเอล ได้นำความเร่งด่วนใหม่มาสู่คำถามที่ว่า "ใครจะเป็นผู้นำสูงสุดคนต่อไป"  ซึ่งเป็นประเด็นที่คุกรุ่นมานาน และยังไม่มีความชัดเจนแม้ว่าเขาจะมีอายุมากแล้วก็ตาม

“ฮัสซัน โคไมนี” เป็นหลานที่โดดเด่นที่สุดในบรรดาหลาน 15 คน ของ "อยาตอลลาห์ รูฮอลลาห์  โคไมนี" ผู้ก่อตั้งสาธารณรัฐอิสลามผู้ล่วงลับ และถูกมองว่าเป็นสายกลางในกลุ่มผู้นำศาสนาของอิหร่าน เขามีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกลุ่มปฏิรูป รวมถึงสองอดีตประธานาธิบดี "โมฮัมเหม็ด คาตามี" และ "ฮัสซัน รูฮานี" ซึ่งทั้งสองดำเนินนโยบายการมีส่วนร่วมกับตะวันตกเมื่อครั้งดำรงตำแหน่ง

โคไมนี วัย 53 ปี มีบทบาทสำคัญเชิงสัญลักษณ์ ในฐานะผู้ดูแลสุสานของปู่ของเขา ที่อยู่ทางตอนใต้ของกรุงเตหะราน เขาไม่เคยดำรงตำแหน่งในรัฐบาลมาก่อน นักการเมืองบางคนในอิหร่านมองว่า เขาเป็นคู่แข่งของกลุ่มหัวแข็งที่ขึ้นมามีอำนาจ ภายใต้การปกครองของคาเมเนอี โดยเฉพาะอย่างยิ่ง "โมจตาบา" บุตรชายของเขา

ข้อเรียกร้องในการแต่งตั้งผู้สืบทอดตำแหน่งสายกลางต่อจากคาเมเนอี ได้รับแรงสนับสนุนจากนักการเมืองอิหร่านบางส่วน ภายหลังความไม่สงบที่เกิดขึ้นทั่วอิหร่านในเดือนมกราคม เพื่อเป็นการเสริมสร้างความมั่นคงให้กับสาธารณรัฐอิสลาม ท่ามกลางความไม่พอใจที่ขยายวงกว้างขึ้น

โคไมนีเรียกร้องความรับผิดชอบต่อการเสียชีวิตของคาเมเนอี แม้จะจงรักภักดีต่อสาธารณรัฐอิสลาม ที่ก่อตั้งขึ้นหลังจากการโค่นล้มพระเจ้าชาห์ ในปี 2522 แต่โคไมนี มีประวัติในการเรียกร้องให้มีการปฏิรูปและเคยแสดงความไม่เห็นด้วยกับทางการอยู่บ้าง ในปี 2524

โดยวิพากษ์วิจารณ์สภาผู้พิทักษ์รัฐธรรมนูญ (Guardian Council) ซึ่งเป็นสาขาของระบอบที่อิงศาสดาของศาสนาเป็นประมุขสูงสุด (theocracy ) ที่รับผิดชอบในการตรวจสอบคุณสมบัติของผู้สมัครชิงตำแหน่งประธานาธิบดี หลังจากที่สภาฯ ห้ามผู้สมัครสายปฏิรูปไม่ให้ลงสมัครรับเลือกตั้ง ซึ่งกลายเป็นการปูทางไปสู่ชัยชนะของอิบราฮิม ไรซี ผู้สมัครสายแข็ง ที่เสียชีวิตจากอุบัติเหตุเฮลิคอปเตอร์ตก ในปี 2567

โคไมนี ยังเคยเรียกร้องให้มีการตรวจสอบความรับผิดชอบ หลังจาก "มาห์ซา อามินี"  หญิงสาววัยรุ่นเสียชีวิตในปี 2565 หลังถูกตำรวจศีลธรรมจับกุมในข้อหาละเมิดกฎการแต่งกายแบบอนุรักษ์นิยม ซึ่งเหตุการณ์ครั้งนั้น ได้จุดชนวนให้เกิดการประท้วงไปทั่วประเทศ โคไมนี บอกว่า เจ้าหน้าที่ต้องชี้แจงอย่างโปร่งใสและแม่นยำ กับสิ่งที่เกิดขึ้นกับเด็กสาวอายุ 22 ปีคนนี้ ภายใต้ข้ออ้างเรื่อง "การให้คำแนะนำและการศึกษา" แต่ด้วยความภักดีต่อระบบ เขาก็วิพากษ์วิจารณ์ผู้ประท้วงที่ตะโกนต่อต้านคาเมเนอีด้วย

ในช่วงความไม่สงบที่เกิดขึ้นทั่วอิหร่าน ในเดือนธันวาคมและมกราคม ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่ร้ายแรงที่สุดนับตั้งแต่การปฏิวัติปี 2522 โคไมนีสนับสนุนฝ่ายรัฐบาล กล่าวหาผู้ก่อจลาจลว่ารับใช้อิสราเอล เข้าร่วมการเดินขบวนสนับสนุนรัฐบาล และเปรียบเทียบความรุนแรงบางส่วนกับการกระทำของกลุ่มรัฐอิสลาม

ในจดหมายแสดงความเสียใจต่อการถึงแก่อสัญกรรมของคาเมเนอี โคไมนี ระบุว่า คาเมเนอีจะเป็น "วีรบุรุษของประชาชนอิหร่านและชาวมุสลิม" ตลอดไป พร้อมเสริมว่า "ประชาชนผู้สูงส่งของอิหร่านจะเดินตามรอยอิหม่าม "โคไมนี" ซึ่งเป็นปู่ของเขาอีกครั้ง โดยเอาชนะเหตุการณ์นี้ไปได้"

นักศาสนศาสตร์หัวก้าวหน้า เพื่อนสนิทของโคไมนีคนหนึ่ง ให้สัมภาษณ์กับรอยเตอร์ในปี 2558 ว่า โคไมนีเป็นนักศาสนศาสตร์หัวก้าวหน้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องดนตรี สิทธิสตรี และเสรีภาพทางสังคม เขาติดตามกระแสในโซเชียลมีเดีย และสนใจปรัชญาตะวันตกมากพอๆ กับความคิดอิสลาม ภรรยาของเขา ซัยยิดา ฟาติมา เป็นลูกสาวของอยาตอลลาห์ อาลี คาเมเนอี และพวกเขามีลูกด้วยกัน 4 คน

นักปฏิรูปบางคนเรียกร้องให้เขาลงสมัครรับเลือกตั้งประธานาธิบดีในปี 2555 แต่เขาปฏิเสธ เขาได้ชื่อว่า สนับสนุนรัฐบาลอดีตประธานาธิบดีรูฮานีที่เจรจาข้อตกลงนิวเคลียร์ปี 2558 ซึ่งผ่อนปรนมาตรการคว่ำบาตรเพื่อแลกกับการจำกัดโครงการนิวเคลียร์ จนกระทั่งประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐฯ ฉีกข้อตกลงนั้นทิ้งในปี 2561

โคไมนี พูดอย่างเปิดเผยเกี่ยวกับความยากลำบากทางเศรษฐกิจที่ชาวอิหร่านต้องเผชิญ ในช่วงหลายปีที่ถูกคว่ำบาตรเนื่องจากโครงการนิวเคลียร์ เขาถูกกีดกันไม่ให้ลงสมัครรับเลือกตั้งสภาผู้เชี่ยวชาญ โดยเมื่อ 10 ปีก่อน โคไมนีพยายามลงสมัครรับเลือกตั้งสภาผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งเป็นองค์กรที่รับผิดชอบในการเลือกผู้นำสูงสุด เขาได้รับการอนุมัติเบื้องต้นจากคาเมเนอี แต่ก็ถูกเตือนไม่ให้ทำอะไรที่ส่งผลกระทบต่อชื่อเสียง แต่ต่อมาเขาถูกตัดสิทธิ์โดยสภาผู้พิทักษ์ เมื่อผู้นำสูงสุดถูกสังหารกะทันหัน ทำให้ชื่อของโคไมนี กลับมาโดดเด่นเป็นตัวเลือกที่เป็นไปได้อีกครั้ง