12 ก.บ.ศ. ชง "ปธ.ฎีกา" ตั้ง คกก. รื้อระบบบังคับโทษทางอาญา โฟกัสประหารชีวิต-จำคุกตลอดชีวิต

จากคดี “ทักษิณ ชั้น 14” ที่ศาลฎีกาฯ มีคำสั่งชัดว่า การส่งตัวไปรักษาที่โรงพยาบาลตำรวจไม่ชอบด้วยกฎหมาย และไม่นับเป็นการบังคับโทษตามกฎหมาย จนต้องกลับเข้าสู่เรือนจำอีกครั้ง

 

ประเด็นนี้กลายเป็นภาพสะท้อนปัญหาระบบบังคับโทษของไทย และ ล่าสุด 12 คณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรม(ก.บ.ศ.) สายผู้พิพากษา ลงชื่อเสนอประธานศาลฎีกา ตั้งคณะกรรมการศึกษาและพัฒนาระบบบังคับโทษทางอาญา

 

โดยในการประชุมคณะกรรมการบริหารศาลยุติธรรม หรือ ก.บ.ศ. ครั้งที่ 8/2569 เมื่อวันที่ 24 ส.ค.69 ที่ศาลฎีกา โดยมีนายอดิศักดิ์ ตันติวงศ์ ประธานศาลฎีกา เป็นประธานการประชุม

ก.บ.ศ. สายผู้ทรงคุณวุฒิจากข้าราชการตุลาการ 12 คน ซึ่งคัดเลือกจากผู้พิพากษาทั่วประเทศ ชั้นศาลละ 4 คน ร่วมลงชื่อทำบันทึกข้อความเสนอให้บรรจุวาระ ตั้ง “คณะกรรมการศึกษาและพัฒนาการบังคับโทษทางอาญา และมาตรการป้องกันการกระทำความผิดซ้ำที่มีประสิทธิภาพ”

 

สาระสำคัญที่ ก.บ.ศ. หยิบยกขึ้นมา คือ คดีอาญาร้ายแรงที่ศาลพิพากษาประหารชีวิตหรือจำคุกตลอดชีวิต แต่ในชั้นบังคับโทษมีการลดโทษหลายครั้ง จนผู้ต้องขังรับโทษจริงแตกต่างจากคำพิพากษาอย่างมาก

 

เมื่อเกิดสภาพเช่นนี้อาจทำให้ประชาชนเกิดความไม่เชื่อมั่นต่อกระบวนการยุติธรรมทางอาญาทั้งระบบ และยิ่งมีกรณีผู้พ้นโทษบางรายกลับมากระทำผิดร้ายแรงซ้ำ ยิ่งทำให้ประชาชนเกิดความรู้สึกไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน

ดังนั้น ก.บ.ศ. ทั้ง 12 จึงเสนอให้ตั้งคณะกรรมการขึ้นมาศึกษาทั้งระบบ ทั้งกระบวนการบังคับโทษ และมาตรการป้องกันการกระทำผิดซ้ำ เพื่อให้การบังคับโทษมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับการอำนวยความยุติธรรม

 

แหล่งข่าวจากศาลอธิบาย ว่า การขยับของ ก.บ.ศ. ครั้งนี้เกิดจากความกังวลต่อข่าวคดีร้ายแรงที่ ศาลพิพากษาลงโทษสูง แต่ผู้ต้องขังกลับถูกควบคุมตัวในระยะเวลาสั้น ก่อนพ้นโทษและบางรายกลับไปก่อเหตุซ้ำ

 

ทำให้ประชาชนบางส่วนเข้าใจคลาดเคลื่อนว่า ศาลเป็นผู้กำหนดระยะเวลาที่นักโทษต้องอยู่ในเรือนจำทั้งหมด ทั้งที่ในความเป็นจริง ศาลมีหน้าที่พิจารณาและพิพากษาคดี ส่วนการบังคับโทษเป็นอำนาจหน้าที่ของกรมราชทัณฑ์ กระทรวงยุติธรรม

 

แต่เมื่อการรับโทษจริงแตกต่างจากคำพิพากษาอย่างมาก ภาพที่เกิดขึ้นกลับส่งผลย้อนกลับมาที่ ความเชื่อถือศรัทธาต่อศาลและกระบวนการยุติธรรม

 

ก.บ.ศ.จึงเห็นว่าควรมีการศึกษา วิจัย และพัฒนาระบบบังคับโทษอย่างจริงจัง เพื่อให้สอดคล้องกับการอำนวยความยุติธรรม

 

กรณี “เล่าต๋า แสนลี่” ก็เป็นอีกกรณีที่ทำให้คำถามเรื่องนี้ชัดขึ้น โดยเดิมศาลพิพากษาถึงขั้นประหารชีวิต ก่อนลดเหลือจำคุกตลอดชีวิต ต่อมาได้รับการลดโทษหลายครั้ง จนได้รับการปล่อยตัวเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2569 ถูกคุมขังรวมแค่ 9 ปี 10 เดือน 8 วัน

 

จึงเกิดคำถามสำคัญว่า หากศาลกำหนดโทษไว้สูง แต่เมื่อผ่านกระบวนการบังคับโทษแล้ว ระยะเวลาที่รับโทษจริงลดลงอย่างมาก จะทำอย่างไรให้คำพิพากษายังคงมีความหมาย

 

การลงชื่อของ 12 ก.บ.ศ. จึงถือเป็นสัญญาณสำคัญ เพราะเป็นการเสนอจากฝ่ายตุลาการโดยตรงให้ประธานศาลฎีกานำเรื่องเข้าสู่การพิจารณาของ ก.บ.ศ. เป็นจุดเริ่มต้นของการเปิดโต๊ะ ทบทวนระบบบังคับโทษทางอาญา ไม่ได้มุ่งกล่าวโทษหน่วยงานใด

 

ถกเกณฑ์จำคุกขั้นต่ำของนักโทษประหาร-คุกตลอดชีวิต ก่อนได้รับการลดโทษ

 

ทั้งนี้ เมื่อวันที่ 24 สิงหาคม ที่ผ่านมา คณะทำงานทบทวนและพัฒนาประสิทธิภาพการบังคับโทษทางอาญา และทบทวนมาตรการป้องกันการกระทำผิดซ้ำ นำโดย พล.ต.ท.สายเพชร ศรีสังข์ ที่ปรึกษาของ รมว.ยุติธรรม ได้รับมอบหมายจาก พล.ต.ท.รุทธพล เนาวรัตน์ รมว.ยุติธรรม เป็นประธานการประชุม และมี พ.ต.ท.ประวุธ วงศ์สีนิล อธิบดีกรมราชทัณฑ์ และ ร.ต.อ.สุรวุฒิ รังไสย์ รองอธิบดีกรมราชทัณฑ์ พร้อมด้วยคณะผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง เข้าร่วมประชุมครั้งที่ 2/2569

 

โดยเป็นการประชุม เพื่อสรุปผลการหารือ วางกรอบ หลักเกณฑ์ แนวทางปฏิบัติสำหรับร่างกฎกระทรวงกำหนดประโยชน์ของนักโทษเด็ดขาด และเงื่อนไขที่นักโทษเด็ดขาดซึ่งได้รับการลดวันต้องโทษจำคุกหรือการพักการลงโทษและได้รับการปล่อยตัวต้องปฏิบัติ (ฉบับที่...) พ.ศ. .... ได้ประชุมกันที่กระทรวงยุติธรรม

 

สาระสำคัญเป็นการเพิ่มเติมกำหนดระยะเวลารับโทษจำคุกขั้นต่ำกับผู้ต้องขังโทษสูง (ประหารชีวิต/จำคุกตลอดชีวิต)

 

ต่อมา พ.ต.ท.ประวุธ วงศ์สีนิล อธิบดีกรมราชทัณฑ์ เปิดเผยสั้นๆ ว่า การประชุมยังไม่มีผลเป็นที่สุด เพราะยังไม่สมบูรณ์แล้วเสร็จ ส่วนกรณีหากผู้ต้องขังรายใดในอนาคตต้องคำพิพากษาโทษประหารชีวิต เบื้องต้นมีการกำหนดเกณฑ์ขั้นต่ำว่าจะต้องรับโทษจริงมาไม่ต่ำกว่า 25 ปี ก่อนจะได้รับการปรับเลื่อนชั้นนักโทษเด็ดขาดจริง แต่ในประเด็นนี้ที่ประชุมก็ยังไม่ได้ผลเป็นที่ยุติสมบูรณ์ ยังไม่ได้ข้อสรุป

 

ส่วน รายงานภายในที่ประชุมคณะทำงานทบทวนและพัฒนาประสิทธิภาพการบังคับโทษทางอาญา และทบทวนมาตรการป้องกันการกระทำผิดซ้ำ ระบุว่า ในที่ประชุมของคณะทำงานวันนี้ ได้มีการเสนออัตราโทษขั้นต่ำของแต่ละรายคดี ที่เป็นโทษสูง โทษร้ายแรง ว่าผู้ต้องขังจะต้องรับโทษจริงภายในเรือนจำเป็นระยะเวลากี่ปี ก่อนที่จะได้รับการปรับเลื่อนชั้นนักโทษเด็ดขาด ซึ่งเบื้องต้นมีการนำเสนออัตราโทษขั้นต่ำ ดังนี้

 

ชงโทษประหารให้จำคุก 25 ปี ส่วนคุกตลอดชีวิต จำคุก 20 ปี ก่อนได้เลื่อนชั้นลดโทษ

 

นักโทษเด็ดขาดที่ศาลได้มีคำพิพากษาให้ประหารชีวิต จะเลื่อนชั้นกรณีปกติ หรือเลื่อนชั้นกรณีมีเหตุพิเศษได้ต้องเป็นนักโทษเด็ดขาดซึ่งถูกคุมขังอยู่ในเรือนจำมาแล้วไม่น้อยกว่า 25 ปี นับแต่วันคดีถึงที่สุด ขณะที่นักโทษเด็ดขาดที่ศาลได้มีคำพิพากษาให้ต้องโทษจำคุกตลอดชีวิต จะเลื่อนชั้นกรณีปกติหรือเลื่อนชั้นกรณีมีเหตุพิเศษได้ ต้องเป็นนักโทษเด็ดขาดซึ่งถูกคุมขังอยู่ในเรือนจำมาแล้วไม่น้อยกว่า 20 ปี นับแต่วันคดีถึงที่สุด เป็นต้น