อิหร่านเปิดสงครามสหรัฐ ความรุนแรงไม่ขยายระดับโลก

จากกรณีกระแสโลก เรื่องสงครามโลกครั้งที่ 3 จะอุบัติขึ้นหรือไม่ หลังจากที่ "นายโดนัลด์ ทรัมป์" ประธานาธิบดีสหรัฐฯ สั่งโจมตีทางอากาศในกรุงแบกแดด ของอิรัก สังหาร "นายพลกอเซ็ม สุไลมานี" ผู้บัญชาการหน่วยรบพิเศษคุดส์ ผู้ทรงอิทธิพลเบอร์ 2 ของอิหร่านเปล่า ล่าสุดอิหร่านยิงจรวดกว่า 10 ลูกถล่มฐานทหารสหรัฐในสนามบินอิรัก จนทำให้หลายฝ่ายเกิดความกังวลใจ

สิ่งที่เกิดระหว่างสหรัฐกับอิหร่านมีมานานแล้วเหรอ ทำไมเกิดปัญหาแบบนี้ขึ้นมาได้?ศ.ดร.จรัญ : "จริงๆ ความสัมพันธ์ระหว่างอิหร่านและสหรัฐ เคยมีความสัมพันธ์ที่ดี แต่อันนั้นก่อนปี 1979 คือ 40 กว่าปีที่ผ่านมา ความสัมพันธ์แตกหักคือสมัยคาร์เตอร์เป็นประธานาธิบดี เพราะเกิดการปฎิวัติในปี 1979 เมื่อเกิดการปฏิวัติ อำนาจสหรัฐที่เคยอยู่ที่นั่นก็หายไป"ตอนนั้นที่เขาดีกันอยู่ เขาดีกันในเรื่องอะไร?ศ.ดร.จรัญ : "เขาดีกันในแง่ความสัมพันธ์ระหว่างราชวงศ์กับรัฐบาลสหรัฐ จนกระทั่งสหรัฐเข้าไปมีบทบาทด้านความมั่นคงและอื่นๆ มีการค้าขาย มีเรื่องน้ำมัน"ดร.ศราวุฒิ : "สหรัฐอเมริกากับอิหร่าน มีผลประโยชน์ร่วมกัน เพราะสหรัฐได้สัมปทานน้ำมันจากอิหร่าน เป็นความสัมพันธ์ที่แนบแน่น แม้แต่ซาอุดิอาระเบียก็มีความสัมพันธ์ที่ดีกับอิหร่าน ซึ่งเรามองว่าเป็นคู่ขัดแย้งกัน แต่เคยเป็นพันธมิตรร่วมกันกับสหรัฐอเมริกา ก่อนปี 1979 ก่อนการปฏิวัติอิหร่าน"

ตอนนั้นรักกันดี มีการค้าน้ำมัน มีสิทธิในการดูแลซึ่งกันและกัน วันหนึ่งอิหร่านมีการปฏิวัติภายในเรื่องระบบของเขา แล้วมันเป็นจุดเริ่มต้นยังไง?ศ.ดร.จรัญ : "พอการปฏิวัติ มีการเปลี่ยนแปลง คือระบบกษัตริย์ได้หมดไปจากที่นั่น และมีนักการศาสนาเข้ามาปกครอง ซึ่งนักการศาสนาคนนั้นไม่เห็นด้วยกับการเข้ามาของสหรัฐ ซึ่งก็คืออิหม่าม โคไมนี่ กษัตริย์ก็ลี้ภัยไปสหรัฐอเมริกา"เลยทำให้เป็นประเด็นด้วยหรือเปล่า?ดร.ศราวุฒิ : "เป็นประเด็นมาก เพราะคนอิหร่านไม่พอใจ ที่กษัตริย์ซึ่งประชาชนอิหร่านมองว่าเป็นราชาธิบดีที่กดขี่ประชาชน เมื่อลี้ภัยไปสหรัฐอเมริกา คนอิหร่านก็ไม่พอใจ จึงมีนิสิตนักศึกษาของอิหร่านเข้าไปสถานทูตอเมริกันและจับตัวประกันชาวอเมริกันซึ่งเป็นพลเรือน และนักการทูต ประมาณ 52 คน จับยาวนานประมาณ 444 วัน"ศ.ดร.จรัญ : "โดยมองว่าที่นั่นเป็นรังโจรกรรม เป็นที่รวมของการวางแผนทุกอย่างเพื่อเข้ามามีอำนาจในอิหร่าน เหมือนที่ทรัมป์บอกว่าถ้าจะโต้กลับอิหร่าน จะโต้ไป 52 แห่ง เพื่อระลึกถึงคน 52 คนซึ่งถูกอิหร่านจับตัวไว้ เป็นรหัสและยาวนาน 444 วัน เมื่อเอาเครื่องบินเข้าไปช่วยเหลือ เครื่องบินก็ตกอีกทั้งสองลำ อันนี้ก็เป็นสาเหตุที่ทำให้หมางใจและแตกหัก"

ทำให้ขาดสะบั้นไป นอกเหนือจากโคไมนี่ที่อยู่ฝั่งอิหร่าน อยู่ดีๆ มีซัดดัมขึ้นมา?ดร.ศราวุฒิ : "ขณะปฏิวัติอิหร่าน ก็มองว่าหลังการปฏิวัติ อิหร่านอ่อนแอ ไม่สมารถตั้งตัวได้ ไม่มีอะไรเป็นรูปธรรม ซัดดัมก็พยายามขยายอำนาจตัวเองเข้าไปในอิหร่าน โดยการสนับสนุนของสหรัฐ ซึ่งโกรธแค้นอิหร่านอยู่แล้ว ตัวเองเสียผลประโยชน์ พลเรือนนักการทูตถูกจับเป็นตัวประกัน ก็ต้องการเอาคืนอิหร่าน ก็สนับสนุนซัดดัม ฮุสเซน เข้าไปทำสงครามกับอิหร่าน โดยการขายอาวุธให้ไปทำสงครามกับอิหร่าน"ตอนนั้นมีนายพลสุไลมานีด้วยไหม?ดร.ศราวุฒิ : "เข้าใจว่าสุไลมานีน่าจะเพิ่งเข้ารับราชการเป็นทหาร เพราะหลังการปฏิวัติอิหร่าน อิหร่านเพิ่งจะตั้งหน่วยงานปฏิวัติอิหร่าน ตอนนั้นสุไลมานียังหนุ่ม ตอนนั้นยังไม่ถึงคุดส์ แต่ที่แน่ๆ หลังจากนั้นปรากฎว่าสุไลมานีก็มีบทบาทโดดเด่นในสงครามอิรัก อิหร่าน ยาวนาน 8 ปี ก่อนได้รับการไว้วางใจในช่วงทศวรรษ 1990 สุไลมานีถูกแต่งตั้งเป็นผู้บัญชาการกองทัพคุดส์ อยู่ภายใต้กองทัพการปฏิวัติอิหร่าน"ศ.ดร.จรัญ : "คำว่าคุดส์ เป็นคำแทนเรียกเยรูซาเล็ม ซึ่งเป็นเมืองศักดิ์สิทธิ์ ของชาวยิว มุสลิม และชาวคริสต์ด้วย แต่คุดส์ในที่นี้มีความพยายามของอิหร่านพยายามปลดปล่อยดินแดนแห่งนี้ ซึ่งถูกยึดครองโดยชาวปาเลสไตน์ สุไลมานีก็เข้าไปช่วยหลายแห่งมาก ทั้งปลดปล่อยปาเลสไตน์ ช่วยซีเรีย เขาจึงเป็นคนที่โดดเด่นมาก"

นายพลสุไลมานี เป็นผู้นำที่มีอำนาจสูงสุดอันดับ 2 ?
ดร.ศราวุฒิ : "มีความสำคัญอันดับ 2 ของประเทศรองจากผู้นำสูงสุด"
นายพลสุไลมานีถูกลอบสังหาร ทำไมต้องสังหาร ทั้งที่ผ่านประธานาธิบดีมาหลายคนแล้ว ทำไมทรัมป์ต้องทำ?
ดร.ศราวุฒิ : "แผนสังหารสุไลมานีเกิดขึ้นหลายยุค หลายสมัย ตั้งแต่จอร์ช บุช ไล่เลยมาถึงโอบามา แต่สองประธานาธิบดีไม่ทำ เนื่องจากคาดการณ์ความเสี่ยงไม่ได้ ว่าสังหารคนสำคัญขนาดนี้จะเกิดอะไรขึ้น ผลที่ตามมาจะเป็นอย่างไร ผลประโยชน์สหรัฐ กองทัพอเมริกาจะเป็นอย่างไร เมื่อคำนึงถึงเรื่องนี้ ประธานาธิบดีคนก่อนๆ จีงไม่ทำ แต่ทรัมป์ทำในสิ่งที่ประธานาธิบดีคนก่อนไม่ทำหลายเรื่อง"
ศ.ดร.จรัญ : "ทรัมป์ตัดสินใจในสิ่งที่คนอื่นไม่ทำหลายเรื่อง ก็มีการยอมรับว่ามีมาตรการนี้อยู่ในแผน แต่คนอื่นก็ไม่ทำ อีกอย่างมีผู้นำสหรัฐบอกว่าการทำสงครามกับอิหร่านก็มีอยู่ในนโยบายแต่ไม่มีใครทำ แต่ทรัมป์ทำ ซึ่งก็น่าสนใจ ผู้แข่งเขาบางคนก็ยังพูดว่าเราไปยุ่งรุกรานหลายแห่ง ควรพอได้แล้ว หนึ่งเข้าไปทุกที่ที่ก่อให้เกิดความรุนแรง และดินแดนเหล่านั้นกลายเป็นดินแดนมิคสัญญีในตอนหลัง เช่นลิเบียและที่อื่น สหรัฐเองเข้าไปในอิรัก จนถึงวันนี้มีคนตายนับล้านคน นี่เป็นสถิติยูเอ็นเอง ตั้งแต่มีการรุกรานของสหรัฐ ที่กล่าวหาซัดดัม อุสเซนว่ามีอาวุธนิวเคลียร์ อย่างนี้เป็นต้น"

ซัดดัมวันที่หมดเงิน ไปยึดที่ไหน?
ดร.ศราวุฒิ : "ไปยึดคูเวต ถ้าย้อนไป 1990 ซัดดัมเมื่อถังแตกก็ไปยึดคูเวต หวังว่าจะได้ส่วนแบ่งน้ำมันจากประเทศคูเวต แต่การณ์ไม่ได้เป็นเช่นนั้น เพราะสหรัฐอเมริกาได้ขอมติจากสหประชาชาติ และสหประชาชาติก็ผ่านมติให้สหรัฐนำกองกำลังพันธมิตรของประชาคมโลกเข้ามาขับไล่ซัดดัมออกจากคูเวต"
จากที่เคยสนับสนุนซัดดัมให้ไปรบกับอิหร่าน ก็ไปเป็นศัตรูกับซัดดัมอีก?
ศ.ดร.จรัญ : "ใช้คำว่างูกินหาง เพราะสนับสนุนซัดดัม ในที่สุดซัดดัมก็ถูกสังหาร สนับสนุนบินลาเดนในตอนต้น เพราะบินลาเดนร่วมรบกับสหรัฐ ไม่ต้องการให้คอมมิวนิสต์เข้ามา สุดท้ายก็ไปสังหารบินลาเดน หลังผลประโยชน์หรือความคิดเปลี่ยนแปลงไป"

ล่าสุดอิหร่านชักธงแดงสีเลือด หมายความว่าอะไร?
ศ.ดร.จรัญ : "หมายความว่าผู้คนมีความห็นใจจากการเสียชีวิตไปของสุไลมานี ต้องการแก้แค้นและรวมตัวประชาชนเข้าด้วยกัน นี่คือการชักธงเป็นครั้งที่ 2 ในประวัติศาสตร์อันยาวนาน ครั้งแรกอาจเป็นการระลึกถึงท่านอิหม่าม การชักธงแดงครั้งนี้ เขารวมตัวคนได้นับล้านคน ไม่ต่างจากการปฏิบัติในสมัยโคมานี่"
ธงไม่เคยถูกชักมาเป็นพันปีแล้ว นี่เป็นครั้งที่สอง เหมือนประกาศจะเอาคืนสหรัฐหรือเปล่า?
ดร.ศราวุฒิ : "ผู้นำอิหร่านบอกตั้งแต่ต้นหลังเกิดเหตุการณ์ลอบสังหารสุไลมานีว่าจะเอาคืนแน่นอน วันนี้ก็เห็นการยิงจรวดเข้าไปในฐานทัพสหรัฐอเมริกาในอิรัก ก็เป็นสถานการณ์ที่เปราะบาง ว่าสหรัฐจะมีท่าทีอย่างไร จะเอาคืนอิหร่านหรือไม่ ถ้าเอาคืนเหตุการณ์จะบานปลายขนาดไหน"

ตอนนี้เขาเปิดศึกกันแล้ว ประเมินกำลัง อิหร่านสู้ไหวไหม?
ดร.ศราวุฒิ : "ถ้ามองเรื่องศักยภาพในการรบทางทหาร อิหร่านไม่สามารถต่อกรกับสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นมหาอำนาจได้ แแต่ถามว่าอิหร่านสามารถสร้างความเสียหายต่อผลประโยชน์ของสหรัฐเมริกาในตะวันออกกลางได้หรือไม่ ตอบว่าได้ อิหร่านมีศักยภาพตรงนั้น ขณะเดยวกันหลายฝ่ายกลัวว่าความขัดแย้งตรงนี้ ความรุนแรงที่เกิดขึ้นจะขยายตัวไปสู่ภูมิภาคตะวันออกกลางรวมถึงโลกหรือไม่ ขณะนี้มีการประเมินกัน หลายฝ่ายเชื่อว่าตอนนี้ความรุนแรงที่เกิดในอิรัก ก็ยังไม่น่าขยายตัวไปสู่ระดับโลก อันเนื่องมาจากว่าท่าทีมหาอำนาจฝ่ายต่างๆ ยังไม่เห็นด้วยกับการทำสงคราม จะเห็นได้ว่ารัสเซียกับจีนก็ออกมาบอกว่าทั้งสองฝ่ายน่าจะลดความขัดแย้ง ลดความตึงเครียด"
อิหร่านประกาศว่าประเทศไหนเป็นพันธมิตรอเมริกา แล้วให้อเมริกาไปตั้งฐานที่นั่นเขาเหมารวมหมด สองสัมพันธภาพของจีนกับอเมริกาสั่นคลอน จีนอาจหนุนหลังอิหร่านหรือเปล่า แม้แต่เกาหลีเหนือเองก็ไม่เห็นด้วยที่ทรัมป์ลอบสังหารแบบนี้ เขาจะยุติการพูดคุยกับทางทรัมป์?
ศ.ดร.จรัญ : "ครั้งนี้ทรัมป์ต้องเผชิญพันธมิตรตัวเองไม่ค่อยแน่นอน ฝ่ายสหภาพยุโรปเองก็ยังมีความสัมพนธ์กับอิหร่าน ต้องการให้อิหร่านยกเลิกการทำโครงการอาวุธนิวเคลียร์ แล้วรัฐมนตรีต่างประเทศของจีนก็ออกมาชัดเจนว่าอยากเข้ามามีบทบาทในตะวันออกกลาง นัยยะคือเห็นใจอิหร่าน รัสเซีย จีน ค่อนข้างชัดเจนว่าเห็นด้วยกับอิหร่าน และซ้อมรบร่วมกัน ทำให้ทรัมป์ค่อนข้างจะโดดเดี่ยว ถ้าทำสงครามตามรูปแบบ ทรัมป์มีอาวุธดีกว่า แต่ถ้าสงครามที่กลยุทธ์ อิหร่านทำได้ดีกว่า 8 ปีของอิหร่านโดนอิรัก และหลายประเทศบุกเต็มที่ยังเอาชนะไม่ได้ และอาวุธที่ใช้ก็อาวุธจากจีน เกาหลีเหนือ และแอบซื้อจากสหรัฐด้วย"
ถ้าถึงเวลาแล้วเกาหลีเหนือโดดมาเล่นด้วย จะถึงสงครามโลกครั้งที่ 3 ไหม?
ดร.ศราวุฒิ : "ผมคิดว่าขั้วอำนาจหรือฝ่ายต่างๆ ในภูมิภาคตะวันออกกลางที่เราเห็นค่อนข้างชัดเจนว่าอิหร่านได้รับการสนับสนุนจากจีน รัสเซีย เพราะเราก็ทราบกันดีว่าอยู่คนละฝ่ายกับสหรัฐอเมริกา ขณะเดียวกันสหรัฐอเมริกา ก็มีพันธมิตรอย่างซาอุดิอาระเบีย กลุ่มอ่าวเปอร์เซีย สหภาพยุโรป ซึ่งครั้งนี้ไม่เห็นด้วยกับการกระทำของทรัมป์ เซย์กู๊ดบายไม่เอาด้วย เกาหลีเหนืออยู่ฟากอิหร่าน แบ่งขั้วกันชัดเจน"
ศ.ดร.จรัญ : : "ฝ่ายที่เคยอยู่ฝ่ายสหรัฐ ก็ไม่มีท่าทีมาทางสหรัฐอย่างแจ่มชัดแม้แต่รัฐมนตรีต่างประเทศของอังกฤษ ทั้งรัฐมนตรีกลาโหม รัฐมนตรีต่างประเทศของอังกฤษก็บอกว่าน่าจะมีหนทางในทางการทูต"

มีโอกาสไหมที่ทรัมป์อาจโดนบึ้มเหมือนนายพลสุไลมานี?
ดร.ศราวุฒิ : "เมื่อทรัมป์ได้สั่งสังหารนายสุไลมานี ไม่เคยมีในประวัติศาสตร์แบบนี้มาก่อน นอกจากในช่วงสงครามโลก ผมว่าขณะนี้ วิธีการแบบนี้อาจถูกนำเอาไปใช้กับผู้นำคนอื่นๆ ประเทศอื่นๆ มีลักษณะการลอกเบียนแบบ มีลักษณะสังหารผู้นำคนสำคัญโดยใช้โดรน ซึ่งเรื่องอย่างนี้เปราะบาง ทำให้สถานการณ์บานปลายกลายเป็นสงครามได้ง่ายขึ้น"
ทรัมป์มีปัญหาภายในประเทศ สภากำลังจะยึดอำนาจ ถ้าสหรัฐลงมติเอาทรัมป์ออก เรื่องจบไหม?
ศ.ดร.จรัญ : "อย่างน้อยก็ดีขึ้น เช่นมีการลงขันกัน ขอให้ชาวอิหร่านออกคนละ 1 เหรียญสหรัฐ รวมแล้วได้ 2,000 กว่าล้าน แสดงให้เห็นว่าผู้คนมีความเห็นร่วมกัน ว่าทรัมป์เป็นอุปสรรคสำคัญในความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ สมัยโอบามาเขาคืนดีกันแล้วกับอิหร่าน คืนเงินที่ยึดจากอิหร่านไป จนอิหร่านมาซื้อเครื่องบินสหรัฐ ฝรั่งเศส แต่มาถึงทรัมป์ ทรัมป์ก็คว่ำตรงนี้อีก"
ไม่น่ามีเรื่องสงครามโลกครั้งที่ 3 ถ้ามีจริงๆ ก็สงครามจรยุทธ์ ?
ศ.ดร.จรัญ : "ถูกต้อง เราจะเห็นหลังจากนี้ สหรัฐอเมริกาจะโดดเดี่ยวมาก"