สวนส้ม​ฉีด​แอมพิซิลลิน! เภสัชกรหวั่นแบคทีเรีย​ดื้อยา​ เปื้อนห่วงโซ่อาหาร​

รศ.ดร.ภญ.บุษบัน ศิริธัญญาลักษณ์ คณะเภสัชศาสตร์มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ในฐานะหัวหน้าโครงการวิจัยผลของยาปฏิชีวนะต่อการตกค้างในผลิตภัณฑ์จากส้มเขียวหวาน ลุ่มน้ำฝาง จังหวัดเชียงใหม่ โดยได้รับการสนับสนุนการวิจัยจาก สกสว. เปิดเผยว่า ได้ทำการศึกษาผลกระทบจากการตกค้างของยาปฏิชีวนะ แอมพิซิลลิน หรือที่รู้จักทั่วไปคือยาฆ่าเชื้อ แก้อักเสบ ที่ฉีดเข้าลำต้นส้มเขียวหวาน เพื่อรักษาโรครากเน่า โคนเน่า และโรคกรีนนิ่งส้ม หรือโรคต้นโทรม ซึ่งเป็นวิธีที่ใช้กันมาอย่างกว้างขวาง มาเป็นเวลานาน เป็นการกำจัดโรคที่ขาดองค์ความรู้เพียงพอ 

ในทางเภสัชกรรมไม่แนะนำให้ใช้ยาปฏิชีวนะในเกษตรกรรรม และสำหรับการรักษาโรคก็ควรใช้แต่เพียงความจำเป็นเท่านั้น และในปริมาณที่กำหนด เพื่อไม่ให้เกิดการดื้อยา โดยโครงการวิจัยนี้ภาควิชาเภสัชกรรม ได้ร่วมกับภาควิชาเกษตร เพื่อคิดค้นนวัตกรรมที่จะช่วยเกษตรกร ให้ลดการใช้ยาปฏิชีวนะในส้มเขียวหวาน

ด้าน ผศ.ดร.ภก.เฉลิมพงษ์ แสนจุ้ม ภาควิชาวิทยาศาสตร์เภสัชกรรม คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ นักวิจัยในโครงการดังกล่าว ระบุว่า ผลตรวจวิเคราะห์พบว่าหลังจาก 1 วันแรกที่ฉีดสารแอมพิซิลลิน จนถึง1 สัปดาห์ พบว่ามียาปฏิชีวนะตกค้างในเนื้อส้ม 18-300 PPB (หนึ่งส่วนในพันล้านส่วน) แต่ขึ้นกับปริมาณการใช้ แต่หลังผ่านไป 90 วันจะลงลง 20 PPB 

ระดับการปนเปื้อนยาปฏิชีวนะเพียง 20 PPB หรือหน่วย 1 ส่วนในพันล้านส่วนซึ่งต่ำกว่าค่ากำหนดสารพิษตกค้าง MRL ยืนยันว่ายังไม่ส่งผลต่อสุขภาพ ต้องกินส้มในปริมาณมาก 100 กิโลกรัมขึ้นไป จึงจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพทำให้เกิดการดื้อยา

แต่สิ่งที่มีความเป็นห่วงมากกว่า คือสวนส้มที่ใช้ยาปฏิชีวนะมาเป็นเวลานานมีความหลากหลายของเชื้อแบคทีเรียในดินน้อยมาก และพบแบคทีเรียที่ดื้อยาปฏิชีวนะในปริมาณสูง ทำให้สภาพแวดล้อมในดินเปลี่ยนไป แบคทีเรียที่ดื้อยาอาจตกค้างในดินและแหล่งน้ำรอบแปลงส้มเขียวหวาน โดยยีนดื้อยาอาจจะปนเปื้อนเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่อาหาร กระทั่งเข้าสู่ร่างกายมนุษย์ที่อาศัยในบริเวณโดยรอบ ซึ่งชาวสวนส้มเป็นกลุ่มเสี่ยงมากที่สุด

อย่างไรก็ตาม "เนชั่นทีวี" ค้นข้อมูล พบจุดเริ่มต้นของการใช้ยาปฏิชีวนะรักษาโรคต้นส้ม ย้อนไป ในปี 2511 สวนส้มบางมด ต้องปิดฉากตำนานความอร่อยด้วยอาการตายยืนต้น และทราบที่หลังว่ามันคือโรคกรีนนิ่ง (Greening) ทำให้สวนส้มเขียวหวานต้องย้ายถิ่นมีแหล่งปลุกใหม่ในทุ่งรังสิต ในพื้นที่ อ.หนองเสือ จ.ปทุมธานี รวมถึงบางส่วนของ อ.บ้านนา จ.นครนายก

จากเหตุการณ์โรคกรีนนิ่งระบาดหนักในสวนส้มบางมด ทำให้ รศ.ดร.อำไพวรรณ ภราดร์นุวัฒน์ ภาควิชาโรคพืช คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ทำวิจัยเพื่อหาแนวทางเอาชนะโรคที่กำลังระบาด หลังจากทราบจากงานวิจัยในปี 2517 ว่า ต้นส้มที่ยืนต้นตายนั้นคือเป็นโรคกรีนนิ่ง เวลาผ่านไปกว่า 30 ปี ได้พบว่า "แอมพิซิลีน" ยาปฏิชีวนะที่รักษาโรคอักเสบในคน สามารถรักษาโรคในต้นส้มได้ โดยมีงานวิทยานิพนธ์ เกี่ยวกับโรคในส้ม และแนวทางเอาชนะของโรคกรีนนิ่ง ออกมา