"ไทยพาณิชย์" ทำ CSR แฝง ฮุบ "ตึกตู้ปลา" มธ.

13 ก.พ. 62 - คณะอาจารย์ และนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ แถลงข่าวกรณีการเข้าใช้พื้นที่อาคารเรียนของคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี หรือ ตึกตู้ปลา เข้าดำเนินธุรกิจของธนาคารไทยพาณิชย์และ Too Fast To Sleep โดยตั้งข้อสังเกตว่า ธนาคารดังกล่าวทำ CSR เพื่อสังคม หรือ ลงทุนแฝงเพื่อตนเอง สำหรับเบื้องลึกว่าเหตุใด ธนาคารไทยพาณิชย์ หรือ SCB จึงต้องการเข้ามาทำธุรกิจในมหาวิทยาลัยไทย มีเหตุผลดังนี้

1. ลูกค้าไม่ไปธนาคาร ต้องปิดสาขา- ธนาคารพบว่า ปริมาณลูกค้าที่สาขากำลังค่อยๆ ลดลงสาขากำลังถูกปิด เพราะลูกค้าไม่ไปสาขา ธนาคารกำลังมีปัญหาเรื่องนี้ ทั้งเรื่องต้นทุน และเรื่องรายได้ และยังพบว่าความสัมพันธ์กับลูกค้าห่างออกไปเนื่องจากลูกค้าสมัยใหม่ใช้บริการ Net Banking มากขึ้น ไม่ต้องมาทำธุรกรรมที่ธนาคาร ซึ่งเรื่องนี้ ถึงแม้ธนาคารจะประหยัดต้นทุนการมีสาขาก็จริง แต่มีผลโอกาสในการขายผลิตภัณฑ์อื่นๆ ได้หมดไปด้วย ไทยพาณิชย์จึงมีแผนจะปิดสาขา 30-40% นับตั้งแต่ปี 2560 ตามเป้าที่ 59 สาขา จากจำนวนสาขาประมาณ 1100 แห่ง และปิดเพิ่มในปี 2561 อีก 160 สาขา และมีเป้าจะปิดในปี 2562 ที่ 100-125 แห่ง โดยที่เคยมีเป้าในปี 2564 ให้เหลือสาขาเพียง 400 สาขา แต่ในปัจจุบันยังไม่มีข้อสรุป เพราะมีเรื่องกระทบกระทั่งภายในธนาคาร ระหว่างผู้บริหารและสหภาพแรงงาน เนื่องจากเป้าการลดสาขา เป็นเป้าเดียวกับการลดพนักงานเพื่อลดต้นทุนจาก 27.000 คน ให้เหลือ 15.000 คน

2. การแข่งขันของธนาคารทางอ้อมจากธุรกิจอื่นๆ Non Bank- ธนาคารพบว่า ธุรกิจที่เข้ามาแข่งขันกับธนาคารในปัจจุบัน กลับไม่ใช่ธนาคารด้วยกันเท่านั้น แต่เป็นธุรกิจการเงินในรูปแบบใหม่ๆ เช่น Rabbit, Line Pay รวมทั้งผู้ให้บริการจากกลุ่มสื่อสารเช่น True หรือ AIS ซึ่งมีทั้งบัตรเติมเงิน แอปพลิเคชั่นการเงิน ธุรกิจเลานจ์ในห้างสรรพสินค้าและร้านกาแฟเพื่อบริการและอื่นๆ ซึ่งมีปฏิสัมพันธ์กับลูกค้าดีกว่า และมีฐานลูกค้าที่กว้างกว่า ทำให้ธนาคารเข้าไม่ถึงตัวลูกค้าโดยตรง และแม้เข้าถึงได้ก็ทำได้เฉพาะเรื่องของการเงินการธนาคาร ตามที่พระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงิน พ.ศ. 2551 ให้อำนาจไว้ การจะไปลงทุนในกิจการอื่นใด ที่ไม่เกี่ยวข้องกับการเงินการธนาคาร ต้องมีการขออนุญาต และต้องทำอย่างโปร่งใส ต้องเปิดเผยสัญญาและถูกตรวจสอบโดยธนาคารแห่งประเทศไทยได้

3. ลูกค้าเป้าหมายใหม่ นักศึกษา และธุรกิจ Start Up- ด้วยเหตุที่ธนาคารไม่สามารถสร้างกิจกรรมอื่นๆ แฝงที่สาขาของธนาคารได้ เพราะพระราชบัญญัติธุรกิจสถาบันการเงินกำกับไว้ ไม่สามารถทำธุรกิจอื่นๆ ได้โดยตรง เพราะมีผลต่อเสถียรภาพการลงทุนของสถาบันการเงิน ไทยพาณิชย์จึงมองหาพันธมิตรใหม่ๆ ในหลายรูปแบบ และพบว่ามหาวิทยาลัยมีจำนวนลูกค้านักศึกษาอยู่มาก และกลุ่มนี้จะเป็นลูกค้าอนาคตของธนาคาร ทั้งในธุรกิจสินเชื่อเพื่อการพาณิชย์ สินเชื่อบุคคล และธุรกิจอื่นๆ เช่น การลงทุนในผู้ประกอบการ start up หรือ Venture Capital ซึ่งจะทำให้ธนาคารได้ลูกค้าระยะยาวและมีสิทธิจะเติบโตไปด้วยกัน หรืออย่างน้อยก็ให้บริการ SME ในพื้นที่ ที่มหาวิทยาลัยนั้นตั้งอยู่ ในลักษณะของการบริการสังคม ได้ทั้งภาพพจน์ และลูกค้า นอกจากนี้ ในรูปแบบดั้งเดิม และเป็นประโยชน์สูงก็คือ การทำบัตรนักศึกษาที่มีวงเงินในบัญชีของธนาคาร ไว้สำหรับการลงทะเบียน ซึ่งได้ลูกค้าทันที นับหมื่นราย

4. พันธมิตร Too Fast To Sleep- ไทยพาณิชย์พบว่า พันธมิตรทางธุรกิจที่รุกเข้ากลุ่มนักศึกษาอยู่แล้ว และมีภาพพจน์ที่ดี เป็นเสมือนกิจการเพื่อสังคมก็คือ Too Fast To Sleep ซึ่งมีภาพพจน์ว่าเป็นการลงทุนของผู้ประกอบการเพื่อหวังให้นักศึกษาได้รับประโยชน์ แม้ตนเองจะขาดทุน และลงทุนอยู่รอบๆ มหาวิทยาลัยในเวลานั้น (2560) ทั้งบริเวณสามย่าน และ ศาลายา ซึ่งเป็นพื้นที่นอกมหาวิทยาลัย และอีกที่หนึ่งในเขตที่ดินมหาวิทยาลัย แต่เป็นที่ดินที่มหาวิทยาลัยซื้อเองและเป็นเจ้าของ คือที่ KU Ville ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นพื้นที่เช่าเพื่อการพาณิชย์เป็นการเฉพาะ

5. การชิมลาง Lifestyle Banking- SCB จึงขอปรับสาขาสยามสแควร์ในส่วนชั้นบน ที่มีกิจกรรมลดลงอยู่แล้วจากธนาคารแห่งประเทศไทย เพราะอยู่ในพื้นที่เป้าหมายของวัยรุ่น วัยเรียน และวัยทำงานตอนต้น จึงร่วมมือกันเปิดสาขาที่ธนาคาร และใช้ชื่อแตกต่างออกไปว่า TOO FAST TO SLEEP.SCB ที่สยามสแควร์ ซอย 1 โดยใช้พื้นที่ชั้น 2 ของ SCB ซึ่งปกติเป็นชั้นเก็บเอกสาร มาพัฒนาเป็น Community นั่งอ่านหนังสือแบบ 24 ชั่วโมง อีกนัยหนึ่งที่นี่จะเป็น Lifestyle Banking แห่งแรกตามที่ธนาคารวางเป้าไว้ว่าลูกค้าจะได้มีปฏิสัมพันธ์กับธนาคารในรูปแบบใหม่

6. เป้าหมายให้ลูกค้าเข้าสู่ Cashless Society ผ่านแอปพลิเคชั่นของธนาคาร- ผู้บริหารด้านการตลาดของไทยพาณิชย์มองว่า "การจะเข้าใช้บริการ TOO FAST TO SLEEP.SCB ได้ต้องมีแอปพลิเคชั่น SCB Easy อยู่ในมือถือ (ขอแค่ดาวน์โหลดมาติดตั้งในเครื่องก็ได้) ขณะที่การขายอาหารและเครื่องดื่ม จะใช้ระบบ Cashless ทั้งหมด คือ ซื้อได้ด้วย PromptPay หรือบัตรเดบิต/เครดิต ของธนาคารใดก็ได้ ซึ่งเชื่อว่า กลุ่มเป้าหมายคือ นักเรียนนักศึกษา พร้อมเปิดรับการใช้งานอยู่แล้ว การทำตลาดของธนาคารเพื่อสร้าง engagement ยุคใหม่จะใช้วิธีบังคับไม่ได้ แต่ต้องเปิดโอกาสให้ผู้บริโภคได้ทดลองใช้ จากนั้นค่อยขออนุญาตขาย หรือ Permission Marketing คือ ทำให้ผู้บริโภคเห็นก่อนว่าดีและมีประโยชน์ จากนั้นการขายจึงค่อยตามมา ขณะที่เป้าหมายต่อไป ถ้า TOO FAST TO SLEEP.SCB มีการตอบรับที่ดี SCB มีแผนที่จะใช้พื้นที่สาขาอื่นๆ เพื่อเปิด TOO FAST TO SLEEP.SCB ขึ้นมาอีก ซึ่งรวมถึงพื้นที่ในต่างจังหวัดด้วย"

7. ประโยชน์ทางการตลาดของธนาคาร- Brand Inside(สิงหาคม 2560) วิเคราะห์ไว้ว่า "ปกติธนาคารจะทำทุกอย่างที่เกี่ยวกับเงินและการลงทุนเป็นหลัก นี่คือครั้งแรกที่ธนาคารก้าวออกจากกรอบแนวคิดเดิมๆ ซึ่ง TOO FAST TO SLEEP.SCB เป็นบริการที่ลงตัวมาก เพราะ SCB ไม่ได้หารายได้จากบริการนี้ (ตามกฎหมายธนาคารแห่งประเทศไทย ธนาคารพาณิชย์หารายได้จากบริการอื่นไม่ได้) แต่ให้ TOO FAST TO SLEEP เข้ามาใช้พื้นที่ เพื่อให้บริการพื้นที่ฟรีสำหรับนักเรียนนักศึกษา (ถ้าซื้อของก็จ่าย) สิ่งที่ SCB จะได้รับ ไม่ใช่แค่เรื่อง CSR แต่คือ การรับรู้แบรนด์ที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม โดยเฉพาะกับกลุ่มนักเรียนนักศึกษาที่ธนาคารอาจจะเข้าถึงได้ไม่ดีนัก ถือว่าคุ้มค่าจนไม่สามารถตีเป็นมูลค่าได้"

8. รุกเข้าสู่พื้นที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์รังสิต- SCB และ ธรรมศาสตร์ มีการหารือเรื่องการเปิดสาขาในลักษณะนี้ที่ธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิตมาก่อนแล้ว นับตั้งแต่ปี 2560 แต่การดำเนินการกลับไม่คืบหน้าไปมาก เพราะพื้นที่ ที่รังสิต มีแต่นักศึกษาของมหาวิทยาลัยจริงๆ ถึงกว่า 7.000 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 70 ของนักศึกษาธรรมศาสตร์ทั้งหมด แต่ด้วยพื้นที่ที่ไม่มีธุรกิจเกี่ยวเนื่องอยู่โดยรอบ ด้วยพื้นที่มหาวิทยาลัยนับพันไร่ และพื้นที่ว่างรอบๆ มหาวิทยาลัย ที่ไม่มีธุรกิจสมัยใหม่มากนัก เป็นพื้นที่เกษตรกรรมด้านหลัง ถนนใหญ่ด้านหน้า และด้านข้างๆ ยังพัฒนาไปไม่มาก เพราะเป็นหอพักนักศึกษา ข้อสรุปในการเปิด Too Fast To Sleep ที่รังสิต จึงยังไม่เห็นเป็นรูปเป็นร่าง แม้จะเรียกได้ว่า ทำให้นักศึกษาจริงๆ ในพื้นที่ส่วนกลางของมหาวิทยาลัย ที่ไม่ต้องใช้อาคารเรียนมาดำเนินการ

9. พื้นที่ท่าพระจันทร์ ความลงตัวแห่งธุรกิจ และการให้เหตุผลเชิงสังคม- ททท.-SCB-มธ.จับมือปั้นแอปฯ "รัตนโกสินทร์ ไกด์" ในเดือนมิถุนายน 2561 มีการแถลงข่าวของสามฝ่ายผ่านสื่อต่างๆ และมหาวิทยาลัย ข้อความว่า "ยุคที่เอสเอ็มอีต้องปรับตัวให้สอดคล้องกับนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ของรัฐบาล การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ เพื่อโปรโมทร้านของตนเองจึงเป็นช่องทางสำคัญที่จะทำให้ธุรกิจเข้มแข็งมากขึ้น ล่าสุดธนาคารไทยพาณิชย์ได้ร่วมกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และ ททท. พัฒนาแอพพลิเคชัน "Rattanakosin Guide" (รัตนโกสินทร์ ไกด์) ขึ้น เพื่อช่วยยกระดับการแข่งขันของเอสเอ็มอีในเกาะรัตนโกสินทร์ ติดตามจากรายงานในยุคที่เอสเอ็มอีต้องปรับตัวให้สอดคล้องกับนโยบายไทยแลนด์ 4.0 ของรัฐบาล การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาใช้ เพื่อโปรโมทร้านของตนเองจึงเป็นช่องทางสำคัญที่จะทำให้ธุรกิจเข้มแข็งมากขึ้น ล่าสุดธนาคารไทยพาณิชย์ได้ร่วมกับมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และ ททท. พัฒนาแอพพลิเคชัน "Rattanakosin Guide" (รัตนโกสินทร์ ไกด์) ขึ้น เพื่อช่วยยกระดับการแข่งขันของเอสเอ็มอีในเกาะรัตนโกสินทร์"

10. พื้นที่ใต้ตึกตู้ปลา ความลงตัวแห่งการให้เหตุผล "เรารักนักศึกษาและประชาชน"- เดือนกันยายน 2561 ในขณะที่ข้อขัดแย้งเรื่องการปรับปรุงตึกภายในคณะพาณิชยศาสตร์โครงการเดิม ที่มีการจ้างย้อนหลัง มีการไม่ผ่านแบบตามขั้นตอน กำลังดำเนินไป และมีการตรวจสอบโดย ส.ต.ง. ในเรื่องดังกล่าว ผู้บริหารคณะได้สั่งปิดอาคารสำนักงาน และย้ายเจ้าหน้าที่ออกไปอยู่ทั่วมหาวิทยาลัย โดยไม่มีเหตุผล นับแต่เดือนมิถุนายน 2561 และแจ้งว่า เพื่อเตรียมส่งมอบพื้นที่ให้พันธมิตรตาม MOU ซึ่งไม่มีการเปิดเผย ดังนั้น การเปิดตัวโครงการ TU-SCB Smart Ecosystem จึงเกิดขึ้น (ลงนาม MOU ตั้งแต่ กันยายน 2560 แต่เป็นการลงนามกับตัวมหาวิทยาลัย แล้วถูกนำมาเน้นย้ำโดยผู้บริหารคณะในช่วง กันยายน 2561 เพื่อยืนยันว่าจะทำกับพันธมิตร แต่ไม่เปิดเผยชัดเจน และตัดแบบอาคารอื่นๆ ออกไปทั้งหมด) พร้อมคำอธิบายอย่างสวยหรู ในสื่อต่างๆ แม้แต่ในเว็บของคณะเองว่า

"มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ธนาคารไทยพาณิชย์ ร่วมลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ TU-SCB Smart Ecosystem ร่วมพัฒนาระบบการให้บริการด้วยนวัตกรรม เดินหน้าสร้างรากฐานระบบนิเวศดิจิทัล (Digital Ecosystem) เพื่อพัฒนาและส่งเสริมการเรียนการสอน ยกระดับการเรียนรู้ การให้บริการแก่นักศึกษา บุคลากร ผู้ประกอบการร้านค้า ตลอดจนชุมชนโดยรอบมหาวิทยาลัยปลูกฝังให้เทคโนโลยีดิจิทัลเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของทุกคนในชุมชนธรรมศาสตร์ ทั้งท่าพระจันทร์ และรังสิต และพร้อมมุ่งสู่มหาวิทยาลัยไร้เงินสด (Cashless University) เพื่อเป็นต้นแบบให้กับสังคม โดยมี ศาสตราจารย์ ดร.สมคิด เลิศไพฑูรย์ อธิการบดี รองศาสตราจารย์ ดร.พิภพ อุดร คณบดีคณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นายอาทิตย์ นันทวิทยา กรรมการผู้จัดการใหญ่และประธานเจ้าหน้าที่บริหาร นางกิตติยา โตธนะเกษม รองผู้จัดการใหญ่อาวุโส Chief Financial Officer ธนาคารไทยพาณิชย์ ร่วมในพิธี โดยงานจัดขึ้น ณ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์"

เพียงเท่านี้ก็เห็นได้ชัดว่า โจทย์ที่แท้จริงของทุกฝ่ายคืออะไร และเกี่ยวข้องกับข้อ 1-9 ข้างต้นอย่างไร