Did you know? สัญลักษณ์ "ฮาโลวีน" เดิมไม่ใช่ "ฟักทอง"

เมื่อพูดถึง "ฮาโลวีน" สิ่งแรกที่ผู้คนพากันนึกถึงย่อมเป็นฟักทอง สัญลักษณ์ประจำเทศกาลที่เรามักพบเห็น "ฟักทอง" แกะสลักรูปใบหน้า และบางครั้งก็ดัดแปลงให้กลายเป็นโคมไฟ ประดับประดาเรียงรายกันตามร้านรวงหรือบ้านเรือนมากมายให้มาร่วมสนุก

พื้นเพเดิมของโคมไฟชนิดนี้เกิดขึ้นในไอร์แลนด์ ดินแดนต้นกำเนิดแห่งฮาโลวีน ด้วยความที่เทศกาลฮาโลวีนถือเป็นวันเริ่มต้นฤดูหนาว เมื่อเข้าสู่ช่วงเปลี่ยนฤดูกาลท้องฟ้าจะมืดเร็วกว่าปกติ ดังนั้นนอกจากแต่งตัวเลียนแบบภูตผีเพื่อไม่ให้วิญญาณร้ายมานำตัว อีกสิ่งที่ผู้คนทำกันคือการก่อกองไฟ หรือจุดโคมไฟไว้หน้าบ้าน ทั้งเพื่อป้องกันวิญญาณร้ายและให้แสงสว่างแก่คนในชุมชน

แน่นอนว่าในเมื่อนี่คือประเพณีที่เกิดจากความเชื่อดังนั้นโคมไฟเหล่านี้จึงย่อมมีเรื่องเล่าที่มา เรื่องเริ่มต้นจากชายชื่อแจ็คที่ถูกกล่าวขานในเรื่องความชั่วร้ายและหลอกลวง อาศัยเล่ห์กลในการหลอกปีศาจที่มาเก็บดวงวิญญาณของเขา ทำให้สามารถรอดพ้นจากความตายหรือการถูกนำตัวลงนรกไปได้ถึงสองครั้งสองครา

น่าเสียดายที่จากนั้นไม่นานเขากลับต้องเสียชีวิตลง พฤติกรรมของเขาทำให้สวรรค์ไม่ต้อนรับ ขณะเดียวกันนรกก็ไม่คิดเข้าไปรับตัว ทำให้แจ็คต้องกลายเป็นวิญญาณเร่ร่อนเพียงลำพังในโลกมนุษย์ เหลือเพียงถ่านไฟหนึ่งก้อนที่ยังไม่ทันมอดไว้ส่องสว่างเส้นทางมืดมิดเบื้องหน้าที่ต้องเผชิญนับจากนี้

เพื่อรักษาถ่านก้อนนี้ให้ส่องแสงได้นานที่สุดท่ามกลางลมหนาว แจ็คจึงแกะหัวผักกาดคว้านเอาเนื้อด้านในออก เจาะรูบางส่วนสำหรับการทำเป็นตะเกียงแล้วจึงนำถ่านใส่ไว้ ทำให้แจ็คได้แต่ล่องลอยไปมาอย่างไร้จุดหมายโดยมีตะเกียงผักกาดดังกล่าวอยู่ในมือ จนถูกเรียกขานว่า Jack of Lantern จนกลายเป็นตำนานที่เรารู้จักกันอย่าง Jack O’Lantern

จากความเชื่อแพร่หลายไปในลักษณะนี้ตะเกียงดังกล่าวนอกจากมีไว้ส่องสว่างเส้นทาง ตามความเชื่อของชาวไอริชโคมไฟนี้กลายเป็นอีกหนึ่งอุปกรณ์ขับไล่ความชั่วร้าย สร้างความหวาดกลัวให้แก่ภูตผีวิญญาณที่มาถึงบ้าน และกลายเป็นสัญลักษณ์ภาพจำแห่งเทศกาลไปในที่สุด

ด้วยความที่เทศกาลฮาโลวีนเป็นเทศกาลฉลองหลังฤดูการเก็บเกี่ยว พืชผักพื้นถิ่นสำหรับใช้ในการทำโคมไฟจึงแตกต่างกันตามแต่ละท้องที่ สำหรับต้นตำรับอย่างไอร์แลนด์เดิมทีหัวผักกาดเป็นผักที่หาง่ายจึงถูกนำมาอ้างอิง แต่พืชที่ใช้สำหรับนำไปแกะสลักไม่ได้มีแค่อย่างเดียว ยังมีทั้งหัวมันแกวหรือมันฝรั่ง รวมถึงอังกฤษยังมีการใช้บีทรูตแทนอีกด้วย

ทุกอย่างเปลี่ยนไปเมื่อมีการอพยพย้ายถิ่นฐานเกิดขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 19 ภายหลังชาวไอริช สก็อต รวมถึงอังกฤษจำนวนมากย้ายถิ่นฐานสู่ดินแดนใหม่ พวกเขานำวัฒนธรรม ประเพณี ความรู้เหล่านี้ติดไป และนำเอาการเฉลิมฉลองหลังฤดูกาลเก็บเกี่ยวไปจัดด้วย ทำให้เริ่มมีแนวคิดการเปลี่ยนพืชที่ใช้แกะสลักหรือทำโคมไฟอีกครั้ง

เมื่อเทียบกับพืชชนิดอื่นทั้งหัวผักกาด มันฝรั่ง หรือบีทรูตแบบที่ชาวบ้านคุ้นเคย ฟักทองกลายพืชท้องถิ่นได้รับความนิยม ทั้งปลูกและหาง่าย มีขนาดใหญ่โต และสีสันสวยงาม เหมาะสำหรับการนำไปแกะสลัก นอกจากนั้นยังสามารถคว้านเอาเนื้อฟักทองทางด้านในมาเป็นวัตถุดิบ ใช้ในการประกอบอาหารเมนูต่างๆ ได้โดยไม่เสียเปล่าอีกด้วย

นั่นทำให้โคมไฟของแจ็ค โอ แลนเทิร์นและของประดับที่ใช้ในเทศกาลฮาโลวีนเปลี่ยนเป็นฟักทองด้วยประการฉะนี้

ภายหลังได้รับความนิยมในสหรัฐฯ เทศกาลฮาโลวีนก็เริ่มแพร่หลายไปทั่วโลก ทำให้ฟักทองกลายเป็นภาพจำและสัญลักษณ์ของเทศกาล กับแสงไฟสีเหลืองส้มส่องออกมาจากหัวฟักทองที่ถูกแกะสลักหน้ายิ้มลงไป สร้างสีสันแก่งานเลี้ยงฉลองครั้งใหญ่ประจำปีในที่สุด