แยก “อาการไอ” เพราะฝุ่น-ไข้หวัด-มะเร็งปอด ไอแบบไหนควรรีบไปหาหมอ

ค่าฝุ่น PM 2.5 วันนี้ยังคงมีหลายพื้นที่อยู่ในระดับสีส้ม (เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ) ซึ่งค่าเฉลี่ยประเทศไทยติดท็อปเมืองมลพิษของโลก โดยตรวจวัดค่า PM 2.5 เกินค่ามาตรฐานเป็นประจำจนเริ่มส่งผลกระทบต่อสุขภาพทำให้มีอาการ ไอ จาม แสบจมูก แสบคออยู่บ่อยๆ แล้วถ้าหากมีอาการไอติดต่อกันเราจะแยกได้อย่างไรว่า “อาการไอเพราะฝุ่น” “ไอเพราะไข้หวัด" หรือ “ไอเพราะโรคอื่นๆ”

อาการ “ไอเพราะฝุ่น”

อาการแรกที่สังเกตเห็นได้ชัดคือ ความรู้สึกระคายคอ แสบคอ แสบจมูก ไอแห้ง เป็นๆ หายๆ จามติดๆ กัน กระแอมเป็นประจำ ซึ่งเป็นกลไกการป้องกันตัวเองของร่างกายที่พยายามจะขับเอาสิ่งแปลกปลอมออกมา แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าอาการแสบคอ แสบจมูก คันคอ ไอแห้งๆ ล้วนเป็นความน่ารำคาญ ที่ใครก็ไม่อยากให้อยู่กับตัวเองนานๆ

เช็กอาการไอที่อาจเป็นสัญญาณเตือน ไอแล้วเสี่ยงโรคอะไรได้บ้าง?

อาการไอเพราะหวัด มีอาการไอร่วมกับคัดจมูก น้ำมูกไหลเจ็บคอ มีไข้ 

อาการไอมีเสมหะ พบในภาวะติดเชื้อของระบบทางเดินหายใจ เช่น ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ ปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบเฉียบพลัน โรคปอดอุดกลั้นเรื้อรัง อันเป็นผลจากการที่ร่างกายมีการขับสารเมือก หรือสารคัดหลั่งออกมาในระบบหายใจ จนทำให้เกิดอาการไอร่วมกับมีเสมหะ

อาการไอแห้ง เกิดจากการระคายคอหรือระบบทางเดินหายใจส่วนล่าง จนกระตุ้นให้เกิดการไอ โดยไม่มีเสมหะปน สาเหตุที่พบได้ เช่น ภาวะกรดไหลย้อน โรคหลอดลมอักเสบ ยาลดความดันโลหิตกลุ่มของ ACEi inhibitor และเป็นอาการที่พบได้บ่อยในคนไข้ COVID-19

อาการไอเสียงก้อง ส่วนใหญ่พบในเด็ก เกิดจากการบวมของระบบทางเดินหายใจส่วนบน บริเวณกล่องเสียง และหลอดลม หรือที่เรารู้จักกันในชื่อว่าโรคครูฟ คนไข้อาจมีอาการหายใจลำบาก เสียงแห้ง หายใจมีเสียง ไข้ ร่วมกับอาการไอเสียงก้อง

อาการไอเพราะปอดบวม ไอ หอบ มีไข้ และมีอาการเจ็บหน้าอกขณะหายใจเข้า

อาการไอเพราะหอบหืด ไอ หอบ และมีเสียงหวีดในทรวงอก มักเป็นตอนเช้ามืด หรือตอนดึก

อาการไอเพราะวัณโรคปอด มีอาการไอร่วมกับมีไข้ในตอนบ่าย เหงื่อออกมากในตอนเย็น ร่วมกับอาการอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร น้ำหนักลด

อาการไอเพราะหลอดลมอักเสบเรื้อรัง ไอมีเสมหะ ต่อเนื่องกันมากกว่า 3 เดือน สำหรับผู้ที่สูบบุหรี่มานานจะมีอาการ ติดต่อกันนานอย่างน้อย 2 ปี

อาการไอเพราะมะเร็งปอด ไอมานาน เสมหะไม่ค่อยมาก อาจมีเลือดปนเสมหะ มักจะไม่มีไข้

สัญญาณเตือนของมะเร็งปอดอาการเริ่มต้น คืออาการไอเรื้อรัง ไอนานติดต่อกันเกินกว่า 3 สัปดาห์เป็นอย่างน้อย หรือในบางรายอาจไอนานเป็นเดือน ไอรุนแรงจนเหนื่อยหอบ หรือไอจนเสียงเปลี่ยน ไอปนเลือด บางทีไอมีเสมหะปนเลือด ซึ่งลักษณะการไอแบบนี้จะต้องมีเลือดสดออกมาปนบ่อยๆ และผอมลง

อาการไอเพราะหลอดลมโป่งพอง ไอ เสมหะข้นเป็นหนอง มีกลิ่นเหม็น อาจมีเลือดปน และเป็นมานานนับปี

อาการไอเพราะโรคกรดไหลย้อน ไอเวลานอน รู้สึกมีน้ำเปรี้ยวในคอ อาจมีความรู้สึกแสบหน้าอกด้วย

อาการไอเพราะโรคหัวใจล้มเหลว ไอและหอบเมื่อนอนราบ เมื่อลุกขึ้นนั่งจะดีขึ้น

สรุป อาการไอที่ควรรีบไปหาหมอ คือคนที่มีอาการไอเรื้อรัง หรือมีอาการผิดปกติอื่นร่วม เช่น ไอเสมหะปนเลือด เสียงแหบ ไข้ น้ำหนักลด หอบเหนื่อย ปอดอักเสบติดเชื้อบ่อยๆ กลืนเจ็บ กลืนลำบาก สำลัก ควรพบแพทย์เพื่อทำการวินิจฉัยและหาแนวทางการรักษา

วิธีบรรเทาอาการระคายคอ แสบคอ และไอเพราะฝุ่น PM2.5  

1. ดื่มน้ำให้มากๆ : ในช่วงเวลาที่คันคอ แสบคอจากฝุ่น ไอเพราะฝุ่น ควรดื่มน้ำให้มากกว่าปกติ (อย่างน้อย 6 แก้วต่อวัน) เพื่อให้น้ำเข้าไปเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับเยื่อบุลำคอ ลดอาการระคายคอไปได้บ้าง

2. กลั้วคอบ่อยๆ : หลังจากรับประทานอาหารเข้าไปแล้ว หรือเมื่อไรก็ตามที่รู้สึกระคายคอ ให้กลั้วคอด้วยน้ำอุ่นๆ ผสมเกลือเล็กน้อย หรือน้ำเปล่าธรรมดาก็ได้ วิธีนี้จะช่วยทำความสะอาดคอ ทำให้คอชุ่มชื้น แถมยังบรรเทาอาการเจ็บคอหรืออาการระคายคอได้ด้วย

3. งดอาหารรสจัด : อาหารรสจัดอาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองที่ลำคอได้มากขึ้น ดังนั้น ช่วงที่ระคายคอ หรือแสบคอควรงดอาหารรสจัดไปก่อน

4. ไม่กินของมัน : อาหารประเภททอด ผัด อาหารที่มีไขมันสูง หรือผลิตภัณฑ์จากนม ก็เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้เกิดอาการระคายคอเพิ่มขึ้นได้ อีกทั้งยังไม่ดีต่อสุขภาพ ดังนั้นหลีกเลี่ยงไว้ก่อนจะดีกว่า

5. งดใช้เสียงชั่วคราว : ในกรณีที่แสบคอมาก ควรงดตะโกน หรืองดการใช้เสียงดังๆ ไปจนกว่าอาการจะเป็นปกติ เพราะหากยังตะเบ็งใช้เสียง เส้นเลือดฝอยในลำคออาจได้รับผลกระทบ และเกิดการอักเสบได้

6. อยู่ในที่ที่อากาศถ่ายเทดี : หากเป็นไปได้ให้อาศัยอยู่ในอาคาร บ้าน ตึก ที่ที่มีอากาศถ่ายเทสะดวก เพื่อหลีกเลี่ยงฝุ่นละอองและมลพิษ

7. จิบน้ำมะนาวผสมน้ำผึ้ง : น้ำมะนาวมีกรดซิตริกและวิตามินซี ในขณะที่น้ำผึ้งมีสรรพคุณช่วยลดอาการอักเสบ ช่วยต้านเชื้อโรค ดังนั้น เมื่อนำทั้งสองอย่างนี้มาผสมกันเป็นน้ำผึ้งมะนาว ก็จะช่วยแก้ระคายคอ แก้ไอ แก้อาการเจ็บคอ และเพิ่มความชุ่มชื้นให้ลำคอได้

ถ้าทำแล้วอาการระคายคอ แสบคอ ยังไม่ดีขึ้นหรือมีอาการแย่ลง แนะนำให้ไปพบคุณหมอ เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับการรักษาที่เหมาะสมดีกว่า