หมอดื้อ โพสต์ ความประพฤติ...นิสัย...มันจะเปลี่ยนกันได้ไหม?

"หมอธีระวัฒน์" แพทย์คนดัง จัดชุดความรู้ดีๆ ให้อีกหนึ่งบทความ

โดยล่าสุดที่เพจของ หมอดื้อ หรือ ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา (หมอธีระวัฒน์) หัวหน้าศูนย์วิทยาศาสตร์สุขภาพโรคอุบัติใหม่ คณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ โพสต์เฟซบุ๊กส่วนตัว ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา Thiravat Hemachudha โดยมีประเด็นที่น่าสนใจ ชี้ว่า 

"ความประพฤติ...นิสัย...มันจะเปลี่ยนกันได้ไหม?"
..
กว่าจะเกิดเป็นนิสัย เกิดการติดขึ้นมาได้ จะต้องมีขั้นตอน 

กระบวนการจารึกเข้าไปในสมองส่วนจำเพาะ คนที่ติดการพนันจะมีปฏิกิริยาโต้ตอบต่อผลของการแพ้ชนะต่างกับคนทั่วไป โดยที่คนติดหวยเมื่อผลออกมาเฉียดฉิวจะรู้สึกว่า เนี่ย...ถ้าตีเลข ตีฝันดีอีกสักนิดงวดหน้าคุ้มถูกแน่ ทั้งๆ ที่เสียเงินไปแล้วก็ตาม แต่คนปกติ “เสีย” ก็คือ “เสีย” และเกิดความสำนึก “เฮ้ย...เสียเยอะเลิกเล่นดีกว่า”

ที่ว่ามีส่วนสมองจำเพาะทำให้ติดย้ำทำอยู่เดิมๆ มีตัวอย่างให้เห็นในปี 2008 ที่ศาลสั่งให้บริษัทยาจ่ายเงินเป็นจำนวน 8.2 ล้านเหรียญ แก่คนที่เสียพนันไป 250,000 เหรียญ เพราะยาที่ใช้ทำให้มีสารเคมีที่เฉพาะเจาะจงต่อสมองที่ยื้อที่จะทำเช่นนั้นตลอด 

กว่าที่จะเกิดเป็นนิสัย (สันดาน) ได้จะเริ่มด้วยการฟอร์มความประพฤติก่อน โดยสมองส่วนหน้า Prefrontal Cortex จะมีสัญญาณต่อกับสมองล้ำลงไปส่วน Striatum ซึ่งต่อกับก้านสมองส่วนตัน Midbrain จากวงจรแรกนี้จะปรับตัวเองว่าควรจะมีรูปแบบการประพฤติแบบไหนที่เวิร์คสุด และเมื่อลองประพฤติซ้ำในรูปแบบดังกล่าวบ่อยขึ้น จะเกิดวงจรที่ 2 ระหว่าง Striatum ของวงจร ที่1 ต่อกับสมอง Sensorimotor และต่อไปจะเริ่มจดบันทึกลงใน Striatum ซึ่งมีสาร Dopamine จาก Midbrain คอยตอกย้ำ 

วงจรที่ 3 คราวนี้จะเป็นการถาวร โดยวงจร 2 จะมีสมองอารมณ์พฤติกรรม Infralimbic Cortex เพื่อจารึกนิสัยให้เป็นสันดานติดทนใน Striatum ทั้งนี้โดยสาร Dopamine เป็นตัวส่งเช่นเดิม เกิดเป็นสันดานมีพฤติกรรมซ้ำซาก 
การดัดสันดานต้องทำการกดเนื้อสมองที่ถูกจารึกไปแล้วไม่ให้เป็นตัวครอบครองกำหนดพฤติกรรม

ข้อมูลเหล่านี้ออกมาปรากฏประมาณตั้งแต่ปี 2012 และทำให้เป็นครรลองของความประพฤติ ยกตัวอย่างง่ายๆเช่น 
จะกลับบ้านทางไหน ถนนไหน การที่ไม่สามารถเปลี่ยนจากครรลองเดิมได้จะเป็นสันดาน
หรือเช่นการติดสารเสพติด ติดรูปแบบการกระทำที่แม้จะเลวแสนเลวก็เปลี่ยนไม่ได้และรวมไปถึงการติดเหล้า ติดบุหรี่

ในรายงานของ ปี 2017 วงจรสันดานอาจมีความกว้างขวางขึ้นใน Orbitofronal Cortex (OFC) ซึ่งเป็นวงจรสมองของการตัดสินใจโดยมีสารเคมีคล้ายกับกัญชาเกิดขึ้นตามธรรมชาติในสมองหรือ Endocannabinoids เข้ามาเกี่ยวข้อง
สารกัญชาในสมองตามธรรมชาตินี้มีส่วนในความเจริญอาหาร ความเจ็บปวด อารมณ์ และความจำ และผลสุขจากกัญชา 

การทดลองปิดระบบวงจรนี้มีผลทำให้คงทำตามสันดานเดิมไม่สามารถปรับเปลี่ยนไปให้มีพฤติกรรม ความประพฤติ การกระทำอย่างอื่น โดย Endocannabinoids นี้อาจจะเป็นตัวสำคัญอีกตัวหนึ่งที่กดการทำงานของสมอง OFC ที่จะส่งสัญญาณไปหา Dorsomedial Sriatum เช่นถ้าปิดวงจรนี้จะกลับบ้านด้วยทางซ้ำซาก แม้รถจะติดแสนสาห้ส น้ำท่วม

 

การทดลองในหนูซึ่งขจัดตัวรับสัญญาณ Endocannabinoid Type 1 receptor ทำให้หนูมีทางเลือกที่จะปฏิบัติซ้ำซาก หรือเลือกวิธีปฏิบัติใหม่ที่สมเหตุสมผลกว่า

คนที่ฆ่าคน โจรกรรม ข่มขืน ซ้ำซาก จะรอให้มีการผลิตยาซึ่งในคนรออีกชาติหน้าในการลบสันดานในวงจรที่ 3 และใน OFC ได้ 

การเกิดสันดานเป็นกระบวนการต่อเนื่องเพาะบ่มผ่านการคัดกรองการกระทำและซ้ำซาก เป็นนิสัยที่แก้ไม่หาย 
คนที่โกงคอร์รัปชั่นเป็นอีกตัวอย่าง 
คนที่เป็นผู้บริหาร บ้าอำนาจซ้ำซาก

เหล่านี้ คงไม่ต้องรอยา หรือตัดสมองบางส่วน ในพวกนี้ “ตัดทั้งหัว” น่าจะเป็นทางออกและวิธีที่ดีที่สุด ที่ทุกคนยอมรับได้