ฝนตกจะช่วยลดฝุ่น PM2.5 ในอากาศหรือไม่?

วันนี้รายงานค่าฝุ่นละอองโดยกรมควบคุมมลพิษ ประจำวันพุธ ที่ 15 ก.พ. 2566 เวลา 10:00 น. เผยสถานการณ์คุณภาพอากาศ พื้นที่ทั่วประเทศ  คุณภาพอากาศอยู่ในระดับ คุณภาพอากาศดีมาก ถึง มีผลกระทบต่อสุขภาพ

โดยสารมลพิษทางอากาศที่ตรวจพบเกินมาตรฐาน ได้แก่ ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) เกินมาตรฐานที่บริเวณ ต.เวียงใต้ อ.ปาย, แม่ฮ่องสอน,ต.จองคำ อ.เมือง, แม่ฮ่องสอน,ต.นาจักร อ.เมือง, แพร่,ต.กุดป่อง อ.เมือง, เลย,ต.ในเมือง อ.เมือง, เพชรบูรณ์,ต.ช่างเคิ่ง อ.แม่แจ่ม, เชียงใหม่,ต.สุเทพ อ.เมือง, เชียงใหม่,ต.เมืองนะ อ.เชียงดาว, เชียงใหม่,ต.หางดง อ.ฮอด, เชียงใหม่,ต.ศรีภูมิ อ.เมือง, เชียงใหม่,ต.ช้างเผือก อ.เมือง, เชียงใหม่,ต.เวียง อ.เชียงของ, เชียงราย,ต.เวียงพางคำ อ.แม่สาย, เชียงราย,ต.เวียง อ.เมือง, เชียงราย,ต.อุทัยใหม่ อ.เมือง, อุทัยธานี,ต.ท่าอิฐ อ.เมือง, อุตรดิตถ์,ต.ธานี อ.เมือง, สุโขทัย,ต.ลี้ อ.ลี้, ลำพูน,ต.บ้านกลาง อ.เมือง, ลำพูน,ต.แม่เมาะ อ.แม่เมาะ, ลำปาง,ต.บ้านดง อ.แม่เมาะ, ลำปาง,ต.สบป้าด อ.แม่เมาะ, ลำปาง,ต.พระบาท อ.เมือง, ลำปาง,ต.ในเมือง อ.เมือง, พิษณุโลก,ต.บ้านต๋อม อ.เมือง, พะเยา,ต.ห้วยโก๋น อ.เฉลิมพระเกียรติ, น่าน,ต.ในเวียง อ.เมือง, น่าน,ต.น้ำรึม อ.เมือง, ตาก,ต.แม่ปะ อ.แม่สอด, ตาก,ต.ในเมือง อ.เมือง

ขณะที่สถานการณ์คุณภาพอากาศ พื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล  คุณภาพอากาศอยู่ในระดับ คุณภาพอากาศดีมาก ถึง เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพ

สารมลพิษทางอากาศที่ตรวจพบเกินมาตรฐาน ได้แก่ ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) เกินมาตรฐานที่บริเวณริมถนนกาญจนาภิเษก เขตบางขุนเทียน, กรุงเทพฯ

 

ฝนตกจะลดควันและมลพิษอากาศหรือไม่?

เป็นที่เข้าใจกันในคนส่วนมากว่า ฝนขจัดควันและลดมลพิษทางอากาศได้ มาดูกันว่าทำไมเราถึงมีความคิดแบบนี้ และฝนชะล้างควันและปรับปรุงคุณภาพอากาศได้จริงหรือไม่ เพราะหลังจากฝนตก เรามักมองท้องฟ้าก็เป็นสีฟ้า แต่ในบางครั้งหลังฝนตก เราก็กลับยังเห็นท้องฟ้ายังเต็มไปด้วยควันและมลพิษอากาศอยู่ดี

 

เรื่องนี้ นักวิจัยในหลานโจวติดตามว่าเกิดอะไรขึ้นกับระดับมลพิษเมื่อฝนตก โดยก่อนอื่นเขาดูที่อนุภาคที่เล็กที่สุด (1-2.5 ไมครอน) และวิเคราะห์ฝนขนาดต่างๆ ตั้งแต่ละอองฝน  ไปจนถึงฝนที่ตกหนักมาก 

แม้ในช่วงที่ฝนตกหนักที่สุด ก็ช่วยลดมลพิษได้เล็กน้อย ซึ่งนับเป็นเปอร์เซ็นได้เพียง 8.7% ส่วนขนาดฝนที่ตกเล็กน้อยถึงปานกลางลด PM 2.5 แทบไม่ได้เลย 

และการชะล้างดังกล่าว จะเห็นผลได้ง่ายกว่าเมื่อเป็นอนุภาคขนาดใหญ่ ในกราฟด้านล่างคือผลกระทบต่ออนุภาคทั้งหมด (สีเทา) อนุภาคขนาดใหญ่ (สีน้ำเงิน) และอนุภาคขนาดเล็ก (สีแดง)

แต่แม้อนุภาคขนาดใหญ่ จะเห็นได้ว่าผลกระทบของฝนระดับปานกลางมีเพียงไม่ถึง 10% เท่านั้น ในขณะที่ฝนระดับรุนแรงมีผลต่อการลดระดับอนุภาค 30%

หรือกรณีดังกล่าวอาจเกิดในหลานโจวเท่านั้น

Josh Malina (ผู้อยู่เบื้องหลัง AQCast) ช่วยวิเคราะห์ PM2.5 และข้อมูลสภาพอากาศของปักกิ่งเป็นเวลา 6 ปี ซึ่งความสัมพันธ์ระหว่าง PM2.5 กับฝน  (r = -.04) นั้นน้อยกว่าลมมาก (r = -.37) นักวิจัยในยุโรปพบข้อมูลที่คล้ายคลึงกัน ซึ่งข้อมูลนั้นแสดงให้เห็นว่าฝนมีผลกระทบต่อการลดของมลพิษอากาศและควันอย่างจำกัด

อย่างไรก็ตาม ผลกระทบของฝนอาจแตกต่างกันไปในแต่ละเมือง นั่นเป็นเพราะบางเมืองจะมีอนุภาคขนาดใหญ่หรือเล็กในเปอร์เซ็นต์ที่ต่างกันไป และฝนมักจะหนัก นุ่ม สั้น ยาว สงบ หรือรุนแรงต่างกันไปเมื่อพัดพาจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่ง

กล่าวโดยสรุปคือ ข้อมูลแสดงให้เห็นว่าฝนมีผลกระทบต่อการลดมลพิษอากาศค่อนข้างน้อย (0-30%) แม้ฝนตกหนักมากจะลดปริมาณอนุภาคได้เพียง 30% 

สำหรับเรื่องนี้ในงาน “จุฬาฯ ฝ่าวิกฤตรับมือฝุ่น PM2.5” ที่จัดขึ้น ณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในช่วงต้นปี 2562 รศ.ดร.ศิริมา ปัญญาเมธีกุล อาจารย์ภาควิชาวิศกรรมสิ่งแวดล้อม คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้ให้ข้อมูลว่า

ฝนที่จะช่วยลดค่าฝุ่นพิษ PM2.5 ในอากาศลงได้นั้น จะต้องเป็นฝนที่ตกหนักมากๆ เท่านั้น จึงจะสามารถช่วยลดความเข้มข้นของฝุ่นพิษ PM2.5 ในอากาศลงได้ แต่ถ้าตกไม่หนักจะไม่สามารถช่วยลด PM2.5 ในอากาศได้ เนื่องจากโอกาสที่ฝนจะสัมผัสโดน PM2.5 แล้วชะล้างลงมามีน้อย

 

“ถ้าฝนตก ฝนตกหนักๆ เลย เหมือนเวลาคุณเอาผ้าชุบน้ำ แล้วทำความสะอาดเช็ดโต๊ะ มันก็ไปใช่ไหม ก็คือต้องตกหนักๆ เลย คือตกไม่ลืมหูลืมตา แต่ถ้าตกนิดหน่อย ก็เหมือนเราเอาน้ำกระเด็นๆ  ฉีดฟ็อกกี้”