ต่างประเทศ
22 ก.ย. 2566 | jurairat
เหตุฆาตกรรมผู้นำชาวซิกข์ที่เกิดขึ้นในแคนาดาเมื่อเดือนมิถุนายน กำลังจุดชนวนขัดแย้งทางการทูต ที่อาจทำลายความสัมพันธ์ระหว่างแคนาดาและอินเดีย ซึ่งเป็นหุ้นส่วนยุทศาสตร์ทั้งด้านความมั่นคงและการค้า และเป็นสิ่งที่ทั้งสหรัฐฯ และชาติตะวันตกไม่อาจปล่อยให้เกิดขึ้น
ฮาร์ดีป ซิงห์ นิจจาร์เป็นใคร
ฮาร์ดีป ซิงห์ นิจจาร์ นิจจาร์ เกิดในอินเดียแต่ต่อมาได้เป็นพลเมืองของแคนาดา เขาเป็นหัวหน้ากลุ่มแบ่งแยกดินแดนชาวซิกข์ในรัฐปัญจาบ ที่เป็นแหล่งกำเนิดของศาสนาซิกข์ และมีพรมแดนติดกับปากีสถาน ทางการอินเดียประกาศขึ้นบัญชีดำเขาเป็นผู้ก่อการร้ายเมื่อ 3 ปีที่แล้ว และยังตั้งเงินรางวัลในปีที่แล้วเพื่อหวังได้เบาะแสที่จะนำไปสู่การจับกุม โดยกล่าวหาว่า เขาเกี่ยวข้องกับการทำร้ายนักบวชฮินดูในอินเดีย การเสียชีวิตมีขึ้นในขณะที่เขาพยายามจัดการลงประชามติอย่างไม่เป็นทางการในอินเดียเรื่องการก่อตั้งดินแดน “คาลิสถาน” ที่เป็นรัฐอิสระของชาวซิกข์ 
ผลกระทบต่อความสัมพันธ์อินเดีย-แคนาดา
อินเดียปฏิเสธข้อกล่าวหาเรื่องอยู่เบื้องหลังการฆาตกรรมนายนิจจาร์ โดยบอกว่า เป็นข้อกล่าวหาที่ไร้สาระ รวมทั้งสวนกลับให้แคนาดาหันไปปราบปรามกลุ่มต่อต้านอินเดีย ที่ปฏิบัติการอยู่ในแคนาดาจะดีกว่า
ต่อมาแคนาดาและอินเดียต่างสั่งขับนักการทูตของอีกฝ่ายออกนอกประเทศ และล่าสุดอินเดียระงับบริการด้านวีซ่าแก่พลเมืองในแคนาดา และแคนาดาปรับลดนักการทูตที่ประจำในอินเดียชั่วคราว โดยทั้งสองฝ่ายให้เหตุผลว่า นักการทูตได้รับคำขู่คุกคามความปลอดภัย
อินเดียเป็นคู่ค้ารายใหญ่อันดับที่ 10 ของอินเดียในปี 2565 และมีมูลค่าการค้าทวิภาคีที่ 11,900 ล้านดอลลาร์ในปีเดียวกัน เพิ่มขึ้น 56% จากปีก่อนหน้า ดังนั้นทั้งสองฝ่ายมีเดิมพันที่สูงมาก หากไม่เร่งคลี่คลายปมขัดแย้งครั้งนี้ 
ปัญหาการแบ่งแยกดินแดนของชาวซิกข์
ศูนย์กลางความขัดแย้ง คือ ขบวนการคาลิสถาน ( Khalistan movement) ซึ่งเป็นกลุ่มกลุ่มแบ่งแยกดินแดน ที่ต้องการจัดตั้งรัฐอธิปไตย ที่มีชื่อว่า คาลิสถาน (Khalistan) ในรัฐปัญจาบของอินเดีย และที่ผ่านมาอินเดียกล่าวหาว่า แคนาดาให้ที่พักพิงแก่นักเคลื่อนไหวคาลิสถานและกลุ่มสุดโต่งที่ต่อต้านอินเดีย
การเคลื่อนไหวเพื่อก่อตั้งคาลิสถานพุ่งขึ้นสูงสุดในช่วงทศวรรษ 1980 แต่ต่อมากองกำลังติดอาวุธถูกกวาดล้าง ทำให้มีผู้เสียชีวิตหลายพันคน และปัจจุบันกระแสแบ่งแยกดินแดนไม่ได้รับความสนใจอีกแล้วในปัญจาบ
แต่การขับเคลื่อนเรื่องนี้ได้รับการผลักดันในหมู่ชาวซิกข์พลัดถิ่นที่อยู่ในประเทศต่าง ๆ เช่น แคนาดา ออสเตรเลีย และอังกฤษ และรัฐบาลอินเดียแสดงจุดยืนต่อต้านการประท้วงและการจัดประชามติเรื่องการก่อตั้งรัฐคาลิสถานของนักเคลื่อนไหวชาวซิกข์ ที่อยู่ในประเทศเหล่านั้น
ขณะนี้ชาติตะวันตกบางชาติ บอกเพียงว่า กังวลต่อข้อกล่าวหาที่ว่าอินเดียอาจเกี่ยวข้องกับการสังหารนายนิจจาร์ และกำลังรอดูผลการสอบสวนของแคนาดา โดยเฉพาะในอังกฤษและออสเตรเลีย ที่มีชุมชนชาวซิกข์ขนาดใหญ่ แสดงจุดยืนอย่างระมัดระวัง เพราะมีความเป็นไปได้ที่ความขัดแย้งระหว่างแคนาดาและอินเดียอาจกระทบต่อการเมืองภายในประเทศ
และชาติพันธมิตรสำคัญของแคนาดา ไม่ว่าจะเป็นสหรัฐฯ อังกฤษ ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ ที่อยู่ในกลุ่ม Five Eyes พันธมิตรแบ่งปันข้อมูลข่าวกรองร่วมกัน ก็ยังไม่ออกมาสนับสนุนข้อกล่าวหาของแคนาดาว่า อินเดียอยู่เบื้องหลังการฆาตกรรมนายนิจจาร์
นักวิเคราะห์มองว่า เหตุผลหลักที่ชาติเหล่านี้ยังคงนิ่งเงียบเป็นเพราะให้ความสำคัญกับอินเดียเพื่อคานอิทธิพลของจีนในภูมิภาค บวกกับอินเดียกำลังจะก้าวสู่เศรษฐกิจยักษ์ใหญ่อันดับ 3 ของโลกในปี 2030, จะเป็นมหาอำนาจที่มีบทบาทสำคัญในกิจการของโลก และยังมีกองทัพขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
แต่สหรัฐฯ และพันธมิตร ก็กังวลกับทิศทางการเมืองของอินเดียภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีนเรนทรา โมดี หลังจากเหตุรุนแรงต่อกลุ่มชาติพันธุ์เพิ่มสูงขึ้นนับจากรัฐบาลของเขาเข้าบริหารประเทศ และยังมีข้อกังวลเรื่องสิทธิมนุษยชนอื่น ๆ
ขณะเดียวกันพัฒนาการความสัมพันธ์ระหว่างอินเดียและชาติตะวันตกถูกจับตาอย่างใกล้ชิดจากจีนและรัสเซีย โดยจีนไม่อยากเห็นอินเดียกระชับสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับประเทศ ที่มีแนวคิดเหมือนกันในการต้านทานจีน และรัสเซียย่อมอยากเห็นแคนาติดหล่มในวิกฤตครั้งนี้
ดังนั้นการเผชิญหน้าระหว่างอินเดียและแคนาดาจะส่งผลลัพธ์ต่อภูมิรัฐศาสตร์ และหากถึงจุดที่ต้องเลือกข้าง ชาติตะวันตกคงต้องขบคิดอย่างหนักว่าจะเลือกอินเดียหรือแคนาดา เลือกระหว่างการสนับสนุนหลักนิติธรรม หรือ ความจำเป็นทางการเมือง
ที่ผ่านมาชาติตะวันตกประณามการลอบสังหารข้ามพรมแดน ที่กระทำการโดยประเทศอื่น เช่น รัสเซีย อิหร่าน หรือ ซาอุดิอาระเบีย และคงไม่อยากให้อินเดียรวมอยู่ในลิสต์ดังกล่าว
