โรคพิษสุนัขบ้า ภัยใกล้ตัวที่ป้องกันได้ แต่ห้ามประมาท

แม้หลายคนจะเข้าใจว่าโรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคที่พบเฉพาะในสัตว์จรจัด หรือเกิดขึ้นเฉพาะบางช่วงเวลาเท่านั้น แต่ความจริงแล้วโรคชนิดนี้ยังคงเป็นภัยสุขภาพที่พบได้ตลอดทั้งปี และยังคงมีการตรวจพบเชื้อในสัตว์หลายพื้นที่ของประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง สะท้อนให้เห็นว่าความเสี่ยงยังคงอยู่ใกล้ตัวประชาชนเสมอ

สถานการณ์และการแพร่ระบาด ข้อมูลการเฝ้าระวังโรคในปี 2569 พบผู้เสียชีวิตจากโรคพิษสุนัขบ้าแล้ว 1 ราย และตรวจพบเชื้อในสัตว์จำนวน 50 ตัว จากตัวอย่างที่ส่งตรวจทั้งหมด 532 ตัว ครอบคลุมทั่วประเทศ

• สัตว์ที่พบเชื้อมากที่สุดยังคงเป็น “สุนัข” ซึ่งเป็นสัตว์ที่มีความใกล้ชิดกับมนุษย์มากที่สุด

• โรคพิษสุนัขบ้าไม่ได้พบเฉพาะในสุนัขเท่านั้น แต่สามารถพบได้ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิด ทั้งแมว โค กระบือ หรือสัตว์เลี้ยงอื่น ๆ

• การระบาดมักเกิดซ้ำในพื้นที่เดิมและลุกลามไปยังพื้นที่ใกล้เคียงได้ หากสัตว์ที่ติดเชื้อมีการเคลื่อนย้ายหรือสัมผัสกับสัตว์เลี้ยงในครัวเรือน

ความอันตรายและช่องทางการติดเชื้อ

โรคพิษสุนัขบ้าเป็นโรคติดเชื้อไวรัสที่ร้ายแรงมาก จุดที่ทำให้โรคนี้อันตรายที่สุดคือ “เมื่อแสดงอาการแล้วจะเสียชีวิตทุกราย” ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาให้หายได้ ดังนั้นการป้องกันจึงเป็นสิ่งเดียวที่ช่วยรักษาชีวิตได้

ช่องทางการติดเชื้อที่ควรรู้

• เชื้อสามารถเข้าสู่ร่างกายผ่านการถูกกัด ถูกข่วน หรือแม้แต่น้ำลายสัตว์ที่สัมผัสกับบาดแผลหรือเยื่อบุต่าง ๆ

• การบริโภคเนื้อสัตว์ที่ป่วยหรือตายโดยไม่ทราบสาเหตุ โดยเฉพาะการรับประทานเนื้อดิบหรือการชำแหละสัตว์ที่ติดเชื้อโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน

• ควรหลีกเลี่ยงการนำสัตว์ที่ตายผิดปกติมาชำแหละหรือบริโภค และควรปรุงอาหารให้สุกทุกครั้ง

การสังเกตอาการสัตว์เลี้ยง

เจ้าของสัตว์เลี้ยงควรหมั่นสังเกตอาการผิดปกติของสัตว์อยู่เสมอ อาการที่ต้องเฝ้าระวัง ได้แก่

• ซึมผิดปกติ ก้าวร้าว

• น้ำลายไหล กลืนลำบาก

• เดินเซ หรือเสียชีวิตโดยไม่ทราบสาเหตุ

หากพบอาการลักษณะดังกล่าวไม่ควรสัมผัสสัตว์โดยตรง และควรแจ้งเจ้าหน้าที่ในพื้นที่ทันที

วิธีปฏิบัติที่ถูกต้องเมื่อถูกสัตว์กัดหรือข่วน

ในกรณีที่ถูกสัตว์กัดหรือข่วน หลายคนมักรอดูอาการก่อน ซึ่งเป็นความเข้าใจที่อันตรายอย่างยิ่ง วิธีปฏิบัติที่ถูกต้องคือ

1. ล้างแผลทันที: ด้วยน้ำสะอาดและสบู่นานอย่างน้อย 15 นาที เพื่อลดปริมาณเชื้อ

2. ทำความสะอาดแผล: เช็ดแผลให้แห้ง ใส่น้ำยาฆ่าเชื้อ

3. ไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด: เพื่อรับวัคซีนป้องกันโรค ไม่จำเป็นต้องรอให้สัตว์ตายหรือแสดงอาการก่อน

ความสำคัญของวัคซีนและการเก็บรักษา

วัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้ามีประสิทธิภาพสูง หากได้รับอย่างถูกต้องและทันเวลา โดยสัตว์เลี้ยงควรได้รับวัคซีนเป็นประจำทุกปี เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันและลดโอกาสแพร่เชื้อสู่คน

ประสิทธิภาพของวัคซีนขึ้นอยู่กับการเก็บรักษาอย่างเหมาะสม

• วัคซีนต้องถูกเก็บในระบบควบคุมอุณหภูมิหรือที่เรียกว่า “ลูกโซ่ความเย็น”

• หากอุณหภูมิไม่เหมาะสม วัคซีนอาจเสื่อมคุณภาพทันทีและลดประสิทธิภาพในการป้องกันโรคได้

• วัคซีนควรถูกเก็บในตู้เย็นสำหรับวัคซีนโดยเฉพาะ ไม่ควรเก็บรวมกับอาหารหรือเครื่องดื่ม

การป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าไม่ใช่หน้าที่ของหน่วยงานด้านสาธารณสุขเพียงฝ่ายเดียว แต่เป็นความร่วมมือของทุกคนในสังคม ตั้งแต่การนำสัตว์เลี้ยงไปฉีดวัคซีน การไม่ปล่อยสัตว์ออกนอกบ้านโดยไม่มีการควบคุม การไม่สัมผัสสัตว์จรจัดโดยไม่จำเป็น และการรีบพบแพทย์ทันทีเมื่อมีความเสี่ยง

โรคพิษสุนัขบ้าอาจเป็นโรคเก่าแก่ที่มนุษย์รู้จักมานาน แต่ยังคงคร่าชีวิตผู้คนได้เสมอเมื่อเกิดความประมาท สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการตระหนักว่าโรคนี้ “ป้องกันได้ 100% หากดำเนินการทันเวลา” ความรู้และการลงมือปฏิบัติอย่างถูกต้องจึงเป็นเกราะป้องกันที่ดีที่สุดของทั้งคนและสัตว์เลี้ยงในทุกครอบครัว