นักวิชาการ มธ. ชงพรรคการเมืองถือธงนำปฏิรูป "ประกันสังคม"

ประกันสังคม กำลังถูกจับตามองในฐานะนโยบายหลักที่พรรคการเมืองต้องเร่งปฏิรูป โดย ผศ. ดร.ธร ปีติดล อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ได้เปิดเผยแนวทางยกระดับประสิทธิภาพของสำนักงานประกันสังคม (สปส.) ผ่านการปรับแก้ พ.ร.บ.ประกันสังคม พ.ศ. 2533 เพื่อเปลี่ยนสถานะจากหน่วยงานราชการภายใต้กระทรวงแรงงาน ให้กลายเป็นหน่วยงานภายใต้การกำกับของรัฐที่เป็นนิติบุคคล ซึ่งจะช่วยเพิ่มความอิสระ โปร่งใส และคล่องตัวในการบริหารจัดการ โดยคาดว่าจะใช้เวลาดำเนินการไม่เกิน 2 ปี เพื่อให้ระบบสามารถรองรับสวัสดิการของประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด

ผศ. ดร.ธร เน้นย้ำว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้จำเป็นต้องได้รับแรงผลักดันจากภาคการเมืองเป็นสำคัญ โดยเสนอให้ศึกษารูปแบบจากหน่วยงานที่ประสบความสำเร็จอย่าง สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ (กบข.) เพื่อนำมาปิดช่องโหว่และจัดหมวดหมู่การบริหารให้ชัดเจน โดยเฉพาะการดึงมืออาชีพเข้ามาจัดการเงินกองทุนที่มีมูลค่าสูงถึง 2.9 ล้านล้านบาท ให้เกิดผลตอบแทนที่เหมาะสมและยั่งยืนสำหรับผู้ประกันตนทุกคนในระยะยาว

ชูโมเดล กบข.+สปสช. แยกส่วนบริหาร-ดึงมืออาชีพดูแลการลงทุน

แนวทางการปฏิรูปที่นักวิชาการธรรมศาสตร์นำเสนอนั้น มุ่งเน้นไปที่การจัดโครงสร้างการบริหารจัดการใหม่ให้มีความเป็นมืออาชีพและลดภาระทางงบประมาณของรัฐในอนาคต โดยมีประเด็นสำคัญดังนี้

• การบริหารสวัสดิการรักษาพยาบาล: อาจอาศัยการบริหารจัดการระบบเดียวกันกับ สปสช. แต่ต้องให้สิทธิประโยชน์ของผู้ประกันตนในระบบประกันสังคมมีบางส่วนที่โดดเด่นและดีกว่าเดิม

• การจัดการเงินบำนาญและการลงทุน: ใช้โมเดลเดียวกับ กบข. เพื่อบริหารเงินกองทุน 2.9 ล้านล้านบาท ให้เกิดกำไรและผลตอบแทนที่เหมาะสม ซึ่งที่ผ่านมาผลกำไรจากการลงทุนยังไม่มากเท่าที่ควร

• การขยายฐานผู้ประกันตน: ดึงแรงงานนอกระบบเข้าระบบมากขึ้นผ่านการออกแบบสิทธิประโยชน์ใหม่ เพื่อลดภาระงบประมาณเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุของรัฐในอนาคต

• โครงสร้างบอร์ดประกันสังคม: ควรคงระบบการเลือกตั้งกรรมการสัดส่วนผู้ประกันตนแบบเดิมไว้เพื่อให้เป็นกระบอกเสียง แต่เสนอให้เพิ่มจำนวนกรรมการเพื่อความหลากหลายและครอบคลุม

• การบริหารบุคลากรและแรงจูงใจ: ปรับรูปแบบการจ้างงานจากระบบราชการเป็นรูปแบบอื่น โดยสร้างแรงจูงใจและสวัสดิการที่ไม่น้อยกว่าเดิม เพื่อลดแรงต้านจากการสูญเสียอำนาจหรือความทับซ้อนของบทบาท

"การเปลี่ยนแปลงนี้พรรคการเมืองต้องเป็นคนนำ เพราะถ้าไม่มีแรงผลักจากผู้นำทางการเมือง คงไม่ง่ายที่การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้จะเกิดขึ้น" ผศ. ดร.ธร ระบุ

พร้อมกันนั้น ผศ. ดร.ธร  ยังชี้ให้เห็นความจำเป็นในการปรับระบบบำนาญให้เข้มแข็งเพื่อความมั่นคงของประชาชนเมื่อก้าวเข้าสู่วัยสูงอายุ

นอกจากนี้ ผศ. ดร.ธร ยังได้เปรียบเทียบกรณีการแยก สปส. ออกมาเป็นหน่วยงานในกำกับรัฐ ว่าจะมีความคล้ายคลึงกับตอนที่แยก สปสช. ออกจากกระทรวงสาธารณสุข ซึ่งต้องอาศัยเจตจำนงทางการเมืองที่แน่วแน่ในการแก้ไขปัญหาความทับซ้อนของบทบาทและความสัมพันธ์กับกระทรวงแรงงาน โดยหัวใจสำคัญคือการทำให้ประกันสังคมเป็นที่พึ่งของแรงงานทุกกลุ่มได้อย่างแท้จริง และเปลี่ยนภาพลักษณ์จากการเป็นหน่วยงานราชการที่เทอะทะ สู่องค์กรมืออาชีพที่สามารถสร้างผลตอบแทนและสวัสดิการที่ดีที่สุดให้แก่ผู้ประกันตนในยุคปัจจุบัน