"ชุมชนล้อมรักษ์แปลงยาว" เปลี่ยนผู้เสพสู่คนมีอาชีพ ใช้ชุมชนเป็นฐานดูแล

เมื่อเร็วๆนี้ ที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแปลงยาว อำเภอแปลงยาว จังหวัดฉะเชิงเทรา สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ลงพื้นที่ติดตามความก้าวหน้าโครงการอำเภอต้นแบบและอำเภอขยายผลการขับเคลื่อนในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในระดับพื้นที่ชุมชนล้อมรักษ์(CBTx) ผ่านกลไก พอช. โดยมีโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแปลงยาวเป็นแกนหลัก ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ ฝ่ายความมั่นคง ตำรวจ ผู้นำชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน อสม. และประชาชนในพื้นที่

นางสาวสุกัญญา  สุวรรณมณีรัตน์ นักบริหารแผนชำนาญการ สสส. สำนัก1 กล่าวว่า สสส. เดินหน้าโครงการนี้เป็นปีที่2 โดยมุ่งทำงานในส่วนที่ไม่ซ้ำซ้อนกับภารกิจหลักของหน่วยงานรัฐ เน้นการสร้างนวัตกรรม กลไกการทำงาน และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างพื้นที่ พร้อมสนับสนุนการทำงานร่วมกับทุกฝ่าย เพื่อให้ชุมชนมีบทบาทในการดูแลผู้เข้ารับการบำบัดอย่างต่อเนื่อง ซึ่งสิ่งที่เราอยากเห็นคือ นวัตกรรมจากชุมชน โดยเฉพาะกระบวนการที่ผู้นำชุมชนสามารถสร้างแรงจูงใจและชักชวนผู้มีปัญหายาเสพติดเข้าสู่การบำบัด รวมถึงการติดตามดูแลต่อเนื่อง 1 ปี ซึ่งแต่ละพื้นที่มีบริบทและวิธีการทำงานที่แตกต่างกัน จึงต้องถอดบทเรียนออกมาเป็นขั้นตอนหรือเครื่องมือที่สามารถเผยแพร่และนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่นได้

“ชุมชนล้อมรักษ์ ไม่ใช่เพียงกระบวนการบำบัดยาเสพติด แต่เป็นความพยายามเปลี่ยนมุมมองของสังคม จากการมองผู้เสพเป็นปัญหา สู่การมองว่าเป็นคนคนหนึ่งที่สามารถเริ่มต้นชีวิตใหม่ได้ หากได้รับโอกาส มีอาชีพ มีรายได้ มีครอบครัวและชุมชนคอยหนุนเสริม ไม่ทอดทิ้งกัน ซึ่งขอชื่นชมพื้นที่แปลงยาว ที่ทำงานกันอย่างเข้มแข็ง เชื่อมโยงภาครัฐ ภาคเอกชน และสสส.ยินดีสนับสนุนเปิดโอกาสให้ทุกพื้นที่ออกแบบแนวทางแก้ปัญหาด้วยตนเอง พร้อมค้นหากลไกและเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพ ทั้งด้านการดูแลผู้ผ่านการบำบัด การสร้างอาชีพ และการเชื่อมโยงตลาดแรงงาน เพื่อนำองค์ความรู้ไปขยายผลสู่พื้นที่อื่นต่อไป” นางสาวสุกัญญา  กล่าว

นางจันทร  ศรีสุรักษ์ สาธารณสุขอำเภอแปลงยาว กล่าวว่า อำเภอแปลงยาวมีประชากร 52,652 คน ครอบคลุม 4 ตำบล 48 หมู่บ้าน โดยประชาชนส่วนใหญ่มีอาชีพเกษตรกรรมและรับจ้าง จากการประชุมคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) พบว่า ปัญหายาเสพติดเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพชีวิต จึงขับเคลื่อนงานชุมชนล้อมรักษ์ ตั้งแต่ปี 2567 โดยคัดเลือกพื้นที่ดำเนินงานและบูรณาการความร่วมมือจากภาคีเครือข่าย พร้อมจัดกิจกรรมป้องกันปัญหายาเสพติดในชุมชน สถานศึกษา และสถานประกอบการ

“รพ.สต.แปลงยาว ซึ่งเป็น 1 ใน 6 รพ.สต.ของอำเภอ มีบทบาทสนับสนุนการคัดกรองและนำผู้มีปัญหายาเสพติดเข้าสู่กระบวนการบำบัด โดยพื้นที่หมู่ 5 ได้รับการพัฒนาเป็นพื้นที่ต้นแบบ ชุมชนล้อมรักษ์ มีภาคีเครือข่ายร่วมขับเคลื่อนทั้งภาครัฐ ภาคประชาชน ฝ่ายความมั่นคง ตำรวจ ผู้นำชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน และ อสม. เพื่อร่วมกันป้องกัน ค้นหา คัดกรอง และดูแลผู้มีปัญหายาเสพติดให้เข้าสู่กระบวนการบำบัดและกลับคืนสู่ชุมชนอย่างมีคุณภาพ” 

นายประธี  ทิษฐ์ธรรม  ผอ.รพ.สต.แปลงยาว กล่าวว่า การดำเนินงานชุมชนล้อมรักษ์ หมู่ 5 ตำบลตลาดบางบ่อ มี รพ.สต.เป็นแกนหลัก ร่วมกับกองทุนแม่ ชุมชน ตำรวจ ฝ่ายปกครอง และภาคีเครือข่าย ดำเนินการมา 4 เดือน มีผู้เข้ารับการบำบัด 12 คน โดยใช้โปรแกรม Modify Matrix ร่วมกับกิจกรรมฝึกสติ ติดตามเยี่ยมบ้าน และตรวจสารเสพติดอย่างต่อเนื่อง ก่อนเข้าสู่ระยะติดตาม 1 ปี เพื่อป้องกันการกลับไปเสพซ้ำ พร้อมส่งเสริมอาชีพและรายได้ เช่น ตัดผม ทำน้ำยาล้างจาน งานฝีมือ และฝึกทักษะอาชีพ โดยผลตรวจสารแอมเฟตามีนครั้งที่ 6 จากผู้เข้ารับการบำบัด 12 คน พบผลเป็นบวก 2 คน ลดลงจากช่วงเริ่มต้น สะท้อนแนวโน้มการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ได้แรงสนับสนุนจากชุมชน พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้ผ่านการบำบัดมีอาชีพ มีรายได้ และกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างมั่นคง

ขณะที่ ตัวแทนจากทีมพื้นที่ชุมชน  กล่าวว่า สำหรับแนวทางสร้างอาชีพให้ผู้เข้ารับการบำบัด โดยชวนรวมกลุ่มทำดอกไม้จันทน์และพัฒนาเป็นพวงหรีด สามารถนำอุปกรณ์กลับไปทำที่บ้านและนำมาจำหน่ายหรือส่งต่อให้วัดในพื้นที่ พร้อมประสานความร่วมมือกับพระสงฆ์และชุมชน เพื่อสร้างช่องทางการตลาด หวังให้ผู้ผ่านการบำบัดมีอาชีพ มีรายได้ และลดโอกาสกลับไปพึ่งยาเสพติด ขณะเดียวกับชาวบ้านคนในพื้นที่เป็นหัวใจหลักเพราะมีบทบาทสำคัญในการติดตามผู้เข้ารับการบำบัดร่วมกับ รพ.สต. โดยอาศัยความคุ้นเคยช่วยพูดคุย ทำความเข้าใจ และชักชวนเข้าสู่กระบวนการบำบัด ซึ่งเราพร้อมให้ความร่วมมือ เพื่อช่วยให้ผู้เข้ารับการบำบัดกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อย่างปกติ

“นายซี” ผู้เข้ารับการบำบัด เปิดเผยว่า เข้าร่วมกิจกรรมชุมชนล้อมรักษ์ทั้งการฝึกอาชีพและแลกเปลี่ยนความคิดเห็น โดยมีความสนใจงานศิลปะ วาดภาพตามกำแพงและรับวาดภาพเหมือน เพราะเคยทำงานดนตรีกลางคืนและใช้สารเสพติด ก่อนตัดสินใจปรับเปลี่ยนชีวิตและอยากสร้างรายได้จากอาชีพสุจริต สิ่งที่ทำให้เลิกเสพได้เพราะการให้โอกาสและการยอมรับจากครอบครัวและชุมชน พอเราผ่านพ้นมาได้ก็อยากสนับสนุนให้ผู้ผ่านการบำบัดทุกคน ใช้ต้นทุนและทักษะที่มีสร้างอาชีพ ควบคู่กับการปรับพฤติกรรม กลับมาใช้ชีวิตให้ดีขึ้น

“นายดี” ผู้เข้ารับการบำบัด เปิดใจว่า เคยต้องโทษคดีลักทรัพย์ตั้งแต่อายุ 18 ปี ก่อนหันไปใช้และจำหน่ายยาบ้าหลังพ้นโทษ ต่อมาประสบอุบัติเหตุจนพิการขาขาด ทำให้ต้องพึ่งพารายได้จากครอบครัวและเงินช่วยเหลือผู้พิการ จึงต้องการมีอาชีพและรายได้เป็นของตนเอง เพื่อสร้างความมั่นคงให้กับชีวิต กระทั่งทีมชุมชนล้อมรักษ์ เข้ามาพูดคุยคอยช่วยเหลือ ชักชวนเข้าร่วมฝึกอาชีพทำดอกไม้จันทน์ พร้อมติดตามดูแลบำบัดอย่างต่อเนื่อง ยอมรับว่ายากมาก กว่าจะผ่านมาได้ ต้องเผชิญปัจจัยเสี่ยงรอบตัว แต่พอเรามีอาชีพ มีกำลังใจ และแรงสนับสนุนจากชุมชน จึงเป็นเหมือนเกาะที่ช่วยเสริมความเข้มแข็งและไม่อยากกลับไปใช้ยาเสพติดซ้ำ