ความหวังของ รมว.พาณิชย์ จากดีลภาษีไทย–สหรัฐฯ ไทยได้อะไร เมื่อแลกเปิดตลาด 99%?
18 พ.ย. 2569 | thunchanok_kul

วิเคราะห์ดีลภาษีไทย–สหรัฐฯ ไทยได้อะไรเมื่อแลกเปิดตลาด 99%? เปิด 4 ความเสี่ยงสำคัญ ความหวังที่เป็นจริง หรือเพียงละครการเมืองเพื่อป้อนข่าวดี?
ข่าว
18 พ.ย. 2569 | thunchanok_kul

วิเคราะห์ดีลภาษีไทย–สหรัฐฯ ไทยได้อะไรเมื่อแลกเปิดตลาด 99%? เปิด 4 ความเสี่ยงสำคัญ ความหวังที่เป็นจริง หรือเพียงละครการเมืองเพื่อป้อนข่าวดี?
KEY
POINTS
18 พฤศจิกายน 2569 อ.กฤษฎา บุญเรือง นักวิชาการและนักวิเคราะห์อิสระ ได้ตั้งข้อสังเกตเชิงเศรษฐศาสตร์การเมืองถึงความสมดุลของข้อตกลง ภายหลัง นายกฯ อนุทิน ชาญวีรกูล ลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนไทย–สหรัฐฯ (Agreement on Reciprocal Trade: ART) กับประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ พร้อมชำแหละ 4 ปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่อาจทำให้ความหวังดังกล่าวเป็นการคาดหวังเกินจริงและมองข้ามต้นทุนที่ไทยต้องจ่าย
อ.กฤษฎา ระบุว่า ภายหลังการลงนามในแถลงการณ์ร่วมว่าด้วยความตกลงการค้าต่างตอบแทนไทย–สหรัฐฯ (Agreement on Reciprocal Trade: ART) ร่วมกับประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ณ กรุงมะนิลา เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ได้แถลงต่อสาธารณชนด้วยท่าทีที่เปี่ยมด้วยความเชื่อมั่น โดยชูประเด็นหลักว่าดีลนี้คือ "สัญญาณเชิงบวก" และเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการปกป้องตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทยที่มีมูลค่าสูงถึง 2.37 ล้านล้านบาท และเชื่อมโยงกับการจ้างงานกว่า 1.25 ล้านคน
สาระสำคัญที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ประกาศต่อสังคมคือ การลงนามครั้งนี้ทำให้ไทยได้รับการจัดกลุ่มสิทธิประโยชน์ทางภาษีทัดเทียมกับประเทศคู่แข่งในอาเซียนอย่างมาเลเซีย อินโดนีเซีย และกัมพูชา ส่งผลให้ไทยสามารถเริ่มกระบวนการปรับลดภาษีตามมาตรา 301 กรณีแรงงานบังคับ (Forced Labor) จากเดิม 12.5% ลงเหลือ 10% ได้ทันที พร้อมทั้งแสดงความมั่นใจว่าอัตราภาษีตอบโต้ (Reciprocal Tariff) ที่ไทยจะเผชิญในภาพรวมจะถูกจำกัดเพดานไว้ที่ "ไม่เกิน 19%" ซึ่งจะช่วยลดความไม่แน่นอน ทำให้ผู้ประกอบการสามารถวางแผนต้นทุนและคำสั่งซื้อระยะยาวได้ ส่วนประเด็นการเปิดตลาดให้สหรัฐฯ นั้น รมว.พาณิชย์ ยืนยันว่ายึดหลักผลประโยชน์ชาติเป็นสำคัญ โดยเลือกเปิดเฉพาะสินค้าที่ไทยเปิดให้ประเทศอื่นอยู่แล้วหรือผลิตไม่เพียงพอ เพื่อเป็นทางเลือกให้ผู้บริโภค ก่อนจะเดินหน้าขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมายและส่งให้รัฐสภาพิจารณาภายใน 2 เดือนข้างหน้า
วิเคราะห์วิจารณ์: ความหวังที่เป็นจริง หรือเพียงละครการเมืองเพื่อป้อนข่าวดี?
หากถอดแว่นตานักประชาสัมพันธ์ของภาครัฐออก และมองด้วยสายตาของนักเศรษฐศาสตร์การเมือง ข้อสังเกตที่ว่าทั้งรัฐบาลไทยและรัฐบาลสหรัฐฯ ต่างกำลังเล่นบทบาท "ผู้ชนะ" เพื่อป้อนข่าวดีให้ฐานเสียงของตนเองนั้นมีน้ำหนักอย่างยิ่ง และเมื่อพิจารณาจากข้อเท็จจริงทางกฎหมายและโครงสร้างอำนาจต่อรอง คำประกาศของ รมว.พาณิชย์ จึงมีลักษณะของการ "คาดหวังเกินจริง" (Over-optimistic) และพยายามกลบเกลื่อนต้นทุนที่ไทยต้องจ่ายอยู่มากพอสมควร
1. ภาพลวงตาของ "แถลงการณ์ร่วม" ที่ไร้ผลผูกพันทางกฎหมาย
สิ่งที่ทั้งสองประเทศลงนามร่วมกันในเวทีอาเซียน ไม่ใช่สนธิสัญญาการค้าฉบับสมบูรณ์ แต่เป็นเพียง "แถลงการณ์ร่วม" (Joint Statement) ที่แสดงเจตจำนงว่าเจรจากันในหลักการจบแล้ว ความน่ากังวลอยู่ที่แม้แต่สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี (สลค.) ของไทยเองยังตั้งข้อสังเกตว่า เอกสารฉบับนี้มีความยาวเพียงไม่กี่ย่อหน้าและ "ยังไม่มีการระบุรายละเอียด" ว่าข้อสรุปในสาระสำคัญคืออะไร
การนำกระดาษที่ยังไม่มีผลบังคับใช้ทางกฎหมายมาแถลงเสมือนว่าความแน่นอนระยะยาวได้เกิดขึ้นแล้ว จึงเป็นการรีบขายฝันให้ภาคธุรกิจเกินไป เพราะในทางปฏิบัติ สัญญาฉบับจริงยังต้องผ่านการร่างถ้อยคำทางกฎหมายอีกอย่างน้อย 2 เดือน และต้องผ่านด่านรัฐสภาไทย ซึ่งอาจเผชิญแรงต้านมหาศาลเมื่อรายละเอียดการเปิดตลาดถูกเปิดเผย
2. การสื่อสารแบบเลือกหยิบเฉพาะด้านบวก (Selective Framing) ในการแถลงข่าว
ฝั่งไทยเน้นย้ำเรื่องการลดภาษีแรงงานบังคับลง 2.5% (จาก 12.5% เหลือ 10%) และการคุมเพดานภาษีตอบโต้ไม่ให้เกิน 19% ราวกับเป็นชัยชนะอันยิ่งใหญ่ แต่ในเวลาเดียวกัน สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) กลับประกาศต่อชาวอเมริกันในมุมตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิงว่า ไทยยอม "ยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าให้สหรัฐฯ ถึง 99%" พร้อมปลดล็อกตลาดเกษตร อุตสาหกรรม และยอมรับมาตรฐานรถยนต์ของสหรัฐฯ อย่างเต็มรูปแบบ
ปรากฏการณ์นี้สะท้อนธรรมชาติของการเมืองระหว่างประเทศได้อย่างชัดเจน รัฐบาลทรัมป์ต้องการภาพลักษณ์ของผู้นำที่บีบให้คู่ค้ายอมเปิดประตูบ้านจนหมดสิ้น ส่วนรัฐบาลไทยต้องการภาพลักษณ์ของทีมเจรจาที่เก่งกาจจนได้รับคำชมและปากกาที่ระลึกจากทรัมป์ แต่ในเชิงเนื้อหา นี่คือดีลที่ไม่สมดุลอย่างยิ่ง (Asymmetric Deal)
ไทยต้องยอมยกเลิกภาษีให้สหรัฐฯ เกือบ 100% เพียงเพื่อแลกกับการที่สหรัฐฯ ยังคงเก็บภาษีสินค้าไทยสูงถึง 19% (ซึ่งสูงกว่ายุคก่อนสงครามการค้ามาก) และขอแค่ไม่ให้โดนลงโทษหนักไปกว่าเพื่อนบ้านในอาเซียนเท่านั้น การเรียกว่า "เป็นทางเลือกให้ผู้บริโภค" จึงเป็นวาทกรรมที่สวยงามเพื่อลดแรงกระแทกทางสังคม มากกว่าการสะท้อนความจริงที่ว่าเกษตรกรและผู้ประกอบการในประเทศกำลังจะเผชิญการแข่งขันที่ดุเดือด
3. กับดักภาษีรอบใหม่ที่ยังแขวนอยู่บนเส้นด้าย
ความมั่นใจของ รมว.พาณิชย์ ที่ว่าอัตราภาษีรวมของไทยจะไม่เกิน 19% นั้น ตั้งอยู่บนสมมติฐานที่มองโลกในแง่ดีเกินไป เพราะในความเป็นจริง สหรัฐฯ ยังไม่ได้ปิดประตูการขึ้นภาษีกับไทยเลยแม้แต่น้อย
ปัจจุบันไทยและอาเซียนยังอยู่ระหว่างถูกสหรัฐฯ ไต่สวนภายใต้มาตรา 301 ในประเด็น "กำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง (Structural Excess Capacity)" ซึ่งพุ่งเป้าไปที่สินค้าที่อาจมีการสวมสิทธิ์หรือย้ายฐานการผลิตจากจีน นอกจากนี้ ประธานาธิบดีสหรัฐฯ ยังถือเครื่องมือทางกฎหมายอื่นอย่างมาตรา 232 (ความมั่นคงแห่งชาติ) และมาตรา 122 ที่สามารถหยิบมาใช้ขึ้นภาษีนำเข้ารายสินค้าได้ตลอดเวลาโดยไม่จำเป็นต้องสนใจข้อตกลง ART การรับประกันว่าภาคเอกชนจะสามารถวางแผนต้นทุนระยะยาวได้อย่างมั่นใจจึงเป็นการประเมินที่สวนทางกับพฤติกรรมการใช้นโยบายภาษีที่คาดเดาไม่ได้ของรัฐบาลทรัมป์
4. ความผันผวนทางการเมืองในวอชิงตัน
ปัจจัยสำคัญที่ถูกลดทอนน้ำหนักในการแถลงข่าวคือ ผลการเลือกตั้งกลางเทอมของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งพรรคเดโมแครตพลิกกลับมาครองเสียงข้างมากในสภาคองเกรสทั้งสองสภา และจะเริ่มปฏิบัติหน้าที่ในเดือนมกราคม 2570 ซึ่งตรงกับช่วงเวลาที่ร่างสัญญา ART ของไทยและสหรัฐฯ กำลังจะเข้าสู่กระบวนการลงนามฉบับสมบูรณ์พอดี ความขัดแย้งทางนโยบายการค้าระหว่างฝ่ายบริหารของทรัมป์กับสภาคองเกรสชุดใหม่ ย่อมทำให้ความเสถียรของข้อตกลงนี้ตกอยู่ในความเสี่ยงสูงกว่าที่รัฐบาลไทยพยายามสื่อสาร
ท้ายที่สุดแล้ว การเร่งปิดดีลของกระทรวงพาณิชย์ไม่ใช่เรื่องที่ผิดในแง่ยุทธศาสตร์การเอาตัวรอดระยะสั้น เพราะหากไทยไม่เซ็น ไทยย่อมเสียเปรียบคู่แข่งในอาเซียนทันที แต่การสื่อสารต่อสังคมในลักษณะที่สร้างความหวังว่าดีลนี้คือ "เกราะป้องกันที่สมบูรณ์แบบ" โดยปิดบังรายละเอียดการแลกเปลี่ยนไว้ในชั้นความลับ ถือเป็นการโฆษณาชวนเชื่อทางการเมืองที่อาจทำให้ภาคธุรกิจและเกษตรกรไทยประมาทต่อพายุการแข่งขันและการขึ้นภาษีระลอกใหม่ที่กำลังจะตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
อ้างอิงบทความจากกรุงเทพธุรกิจ