สุ่มตรวจปัสสาวะชาวบ้าน 177 ราย พบสารหนูเกินค่า 17 ราย
สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 9 อุดรธานี (สคพ.9) กรมควบคุมมลพิษ ได้ทำการตรวจสารหนูในแม่น้ำโขงเมื่อวันที่ 18 ตุลาคม 2569 พบว่าในพื้นที่จังหวัดหนองคาย ผลการตรวจสารหนูในแม่น้ำโขงเมื่อเดือนกันยายน 2569 จุด อ.สังคม พบปริมาณสารหนู 0.011 มิลลิกรัม/ลิตร, อ.เมืองหนองคาย 0.01 มิลลิกรัม/ลิตร และ อ.โพนพิสัย 0.012 มิลลิกรัม/ลิตร
ขณะที่กองโรคจากการประกอบอาชีพและสิ่งแวดล้อม กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข ได้ทำการคัดกรองและประเมินความเสี่ยงประชาชนในพื้นที่ ต.หาดคำ, ต.หินโงม อ.เมืองหนองคาย และพื้นที่ใกล้เคียง รวม 1,644 ตัวอย่าง และเก็บตัวอย่างปัสสาวะส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ 177 รายที่อยู่ในเกณฑ์เสี่ยงปานกลางถึงสูง พบผลตรวจสารหนูรวม (Total As) ในปัสสาวะเกินค่าอ้างอิง (มากกว่า 100 ไมโครกรัม/ลิตร) จำนวน 17 ราย
ทั้งนี้ การตรวจพบสารหนูในร่างกายทั้ง 17 รายนั้น ได้ส่งต่อโรงพยาบาลหนองคายทำการตรวจประเมินสุขภาพเพิ่มเติมตามแบบตรวจร่างกาย เก็บตัวอย่างเลือดเพื่อตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด และตรวจการทำงานของตับ นอกจากนี้ยังเก็บตัวอย่างปัสสาวะบ้านใกล้เคียงจำนวน 4 หลังคาเรือนในหมู่บ้านที่พบสารหนูเกินค่าอ้างอิงอีกด้วย
ชาวประมงโอด "ปลาแข้" ป่วยเป็นตุ่มแผล คนไม่กล้าซื้อกิน
นายคำฝาย สายสุดตา อายุ 53 ปี ชาวประมงบ้านหาดทรายทอง ต.หาดคำ อ.เมืองหนองคาย เล่าว่า จับปลาในแม่น้ำโขงมาตั้งแต่อายุ 20 ปีจนถึงปัจจุบัน เมื่อก่อนจะจับปลาได้หลากหลายชนิดจำนวนมาก แต่ปัจจุบันสภาพน้ำโขงเปลี่ยนไป ตอนนี้พบว่าปลาแข้มีตุ่มและมีแผลตามลำตัว ปลาจับได้ลดลงอย่างเห็นได้ชัด ช่วงนี้หลังจากมีข่าวสารปนเปื้อนในแม่น้ำ ประชาชนไม่กล้าซื้อปลาน้ำโขงกินเหมือนเดิม
"เมื่อ 5 ปีที่ผ่านมาเริ่มผิดสังเกต ตัวปลามีตุ่ม โรงงานเหล็กในประเทศเพื่อนบ้าน และเรือดูดทรายที่ดูดทรายฝั่งลาว ตั้งแต่มีการทำธุรกิจนี้ ปลาก็ลดน้อยลง สภาพน้ำโขงก็เปลี่ยนไป อยากให้หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องมาตรวจสอบและแก้ปัญหาให้ชาวบ้าน ชาวประมงหลายหมู่บ้านพบปัญหาเช่นเดียวกัน ปลาหายาก ขายยาก รายได้ลดลง" นายคำฝาย กล่าว
เตือนเลี่ยงกินเครื่องในปลา-สัตว์หน้าดิน จี้ตรวจสอบท่าทราย
ด้าน นางสาวอ้อมบุญ ทิพย์สุนา ประธานเครือข่ายสภาองค์กรชุมชนลุ่มน้ำโขง 7 จังหวัด ภาคประชาชนที่ยืนหยัดต่อสู้และอนุรักษ์แม่น้ำโขงในพื้นที่ จ.หนองคาย มาเป็นเวลาหลายปี กล่าวว่า หลังจากที่พบปลาแข้ในแม่น้ำโขงป่วย ได้มีการพูดคุยกับสมาชิกในเครือข่ายร่วมกัน ซึ่งได้ทำงานร่วมกับมหาวิทยาลัยนเรศวร และโรงเรียนต่าง ๆ 14 แห่ง ส่งปลาน้ำโขงตรวจทุกเดือน ทำให้พบว่ามีสารโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำโขง
"ปริมาณสารปนเปื้อนในแม่น้ำโขงโดยเฉพาะสารหนูที่มีการตรวจมาตั้งแต่ปี 2567 พบสารหนู 0.01 หลังจากนั้นก็เพิ่มขึ้นทุกปี ซึ่งจากผลการตรวจคุณภาพน้ำจากกรมควบคุมมลพิษมาตั้งแต่เดือนสิงหาคม ปี 2568 ค่าสารปนเปื้อนต่าง ๆ พบตัวเลขสูงขึ้นเรื่อย ๆ ใน 4 จังหวัด คือ เลย หนองคาย บึงกาฬ และนครพนม
โดยในเดือนสิงหาคม ปี 2569 ค่าสูงขึ้นไปอีก โดยเฉพาะ จ.เลย ค่าสูงเกิน 4 เท่า ส่วนหนองคายสูงเกิน 2-3 เท่า ที่ตรวจพบสารหนูในแม่น้ำโขงแต่ละจุดไม่เหมือนกัน อย่างไรก็ตาม ปลาน้ำโขงยังรับประทานได้
ไม่อยากให้ประชาชนวิตกกังวล เนื้อปลายังรับประทานได้ แต่พวกเครื่องในปลาหรือไส้ปลาควรงดไม่ควรรับประทานเพื่อความปลอดภัย รวมถึงสัตว์หน้าดิน เช่น หอย กุ้ง ควรงดรับประทานก่อน" นางสาวอ้อมบุญ ระบุ
นางสาวอ้อมบุญ กล่าวต่อว่า สิ่งที่ค้นพบไม่ใช่แค่ปลาน้ำโขงป่วย แต่อยากทำข้อมูลตรวจสอบตะกอนดิน แม้ว่าการสูบน้ำเพื่อการประปาจะสามารถควบคุมได้ แต่สถานีสูบน้ำด้วยไฟฟ้าที่ใช้เพื่อการเกษตรยังไม่สามารถให้คำตอบที่ชัดเจนได้ในการสูบน้ำขึ้นใช้โดยตรง เป็นความกังวลที่พบ ด้านสุขภาพทางสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ควรออกประกาศให้ประชาชนระมัดระวังด้านใด
"รวมถึงอยากให้มีการตรวจสอบท่าทรายในแม่น้ำโขงว่า ท่าทรายที่เลิกทำไปเมื่อปีที่แล้วใช่ท่าทรายจริงหรือไม่ หรือถูกใช้บังหน้า แท้จริงเป็นการทำเหมืองทองในแม่น้ำโขง ขอให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำการตรวจสอบว่ามีท่าทรายกี่แห่ง จากข้อมูลที่ชาวบ้านสังเกตว่าปลาแข้เริ่มป่วยนับตั้งแต่มีโควิดระบาด
สิ่งที่จะเรียกร้องให้จังหวัดพิจารณาร่วมกับชาวบ้านในพื้นที่คือ การจัดการปัญหาให้ประชาชนได้ตั้งรับ ให้ตระหนักถึงความสำคัญ สุ่มตรวจสุขภาพมากขึ้น และกระจายข้อมูลให้ประชาชนได้ทราบทั่วถึง" นางสาวอ้อมบุญ เผย
เกษตรกรยังคงสูบน้ำโขงรดพืชผัก 100% วอนรัฐเร่งให้ความรู้
นอกจากนี้ เกษตรกรชาวหนองคายเริ่มหวั่นวิตกหลังพบสารหนูปนเปื้อนในแม่น้ำโขง เนื่องจากต้องสูบน้ำโขงรดพืชผักทั้งหมด จึงวอนหน่วยงานรัฐเร่งให้ความรู้ เพราะชาวบ้านส่วนใหญ่ยังคงขาดข้อมูล
หลังจากที่มีการตรวจพบสารปนเปื้อนโลหะหนัก (สารหนู)ในแม่น้ำโขงพื้นที่จังหวัดหนองคาย แต่ก็ยังพบว่ามีประชาชนอีกจำนวนมากที่เพิ่งจะทราบข่าวและยังไม่มีข้อมูลความรู้เพิ่มเติมมากนัก โดยเฉพาะเกษตรกรริมแม่น้ำโขง
ซึ่งผู้สื่อข่าวได้ลงพื้นที่แปลงผักบ้านสะเงียว ต.กวนวัน อ.เมืองหนองคาย พบเกษตรกรทำงานภาคการเกษตรกลางแจ้งตามปกติ มีการปลูกผัก เช่น พริก ข้าวโพด ร่วมกับใบยาสูบ โดยต่างอาศัยการสูบน้ำโขงขึ้นมารดพืชผลทางการเกษตรร้อยเปอร์เซ็นต์
นายพุธ อุยะพิตัง เกษตรกรชาวบ้านสะเงียว บอกว่า เพิ่งทราบข่าวการตรวจพบสารปนเปื้อนในแม่น้ำโขง แต่ยังไม่มีความรู้มากนัก ด้านนายฉลาด อุยะพิตัง เกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพด ซึ่งกำลังต่อท่อเตรียมสูบน้ำโขงขึ้นมารดต้นข้าวโพด
"เมื่อได้ยินข่าวการตรวจพบสารหนูก็เริ่มมีความวิตกกังวล เพราะเกษตรกรต้องสูบน้ำโขงขึ้นมารดน้ำทุกราย เช่นเดียวกับนายลำดวน คำตะนิต เกษตรกรปลูกพริก ที่ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลเท่าใดนัก เพราะยังไม่มีหน่วยงานรัฐเข้ามาให้ความรู้หรือคำแนะนำใด ๆ กับประชาชน จึงยังคงใช้ชีวิตตามปกติ เมื่อทำงานภาคการเกษตรเสร็จส่วนใหญ่ก็จะลงน้ำจับปลาในแม่น้ำโขง หากต้องปรับตัวขอให้หน่วยงานเข้าให้ข้อมูลโดยด่วน" นายพุธ กล่าว