เจาะลึกเอกสารลับมาก "กต." แจง"ครม."ยิบ เผยเบื้องหลังยกเลิก "MOU 2544"   

21 พฤษภาคม  2569  ผู้สื่อข่าวรายงานจากทำเนียบรัฐบาลว่า สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี ได้มีการเปิดเผยเอกสารลับมาก ซึ่งทำการปลดชั้นความลับ โดยเป็นเอกสารจากกระทรวงการต่างประเทศ   ลงนามโดย นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รมว.ต่างประเทศ ทำหนังสือถึง เลขาธิการคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2569 ถึงเรื่องแนวทางการดำเนินการในการเจรจาแก้ไขปัญหาพื้นที่ที่ไทยและกัมพูชาอ้างสิทธิในไหล่ทวีป ทับซ้อน  

เอกสารดังกล่าวมีจำนวน 6 หน้า เป็นการนำเสนอ เหตุผลความจำเป็น- ผลกระทบ และแนวทางแก้ปัญหา เมื่อมีการยกเลิกเอ็มโอยู 2544 อย่างละเอียด ซึ่งในเวลาต่อมา ครม.มีมติยกเลิก เอ็มโอยู 2544 ตามข้อเสนอของกระทรวงการต่างประเทศ 

กระกรวงการต่างประเทศนำเสนอไว้อย่างน่าสนใจ ดังนี้

1. กรมสนธิสัญญาและกฎหมาย เห็นว่า MOU 2544  มีสาระสำคัญเป็น การกำหนดให้คู่ภาคีทั้งสองฝ่ายเจรจากัน (obligation to negotiate) โดยมีลักษณะเป็นข้อตกลงชั่วคราว เพื่อแก้ไขปัญหาพื้นที่ OCA เพื่อนำไปสู่การจัดทำความตกลงต่อไปในเรื่องแบ่งเขตทางทะเล และการพัฒนาพื้นที่ร่วม โดยกำหนดให้จัดตั้ง JTC เพื่อเป็นกลไกในการเจรจา โดยมีถ้อยคำและบริบทที่มุ่งจะก่อให้เกิดพันธกรณีภายใต้บังคับของกฎหมายระหว่างประเทศ จึงเป็นสนธิสัญญาตามกฎหมายระหว่างประเทศ และเป็นหนังสือสัญญาตามมาตรา 138 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 

ทั้งนี้ เนื้อหาสาระของ  MOU 2544 ไม่มีบทบัญญัติใดเปลี่ยนแปลงอาณาเขตไทย หรือเขตพื้นที่นอกอาณาเขตซึ่งประเทศไทยมีสิทธิอธิปไตยหรือมีเขตอำนาจตามหนังสือสัญญาหรือตามกฎหมายระหว่างประเทศ และไม่ได้มีบทบัญญัติให้ใช้ทรัพยากรธรรมชาติ หรือทำให้ประเทศศต้องสูญเสียสิทธิในทรัพยากรธรรมชาติทั้งหมดหรือบางส่วน 

ดังนั้น การยกเลิก MOU 2544 จึงไม่เข้าข่ายเป็นหนังสือสัญญาตามมาตรา 178  วรรคสองและวรรคสามของรัฐธรรมนูญฯ ที่จะต้องได้รับความเห็นชอบของรัฐสภา ทั้งนี้ หากคณะรัฐมนตรีเห็นว่ายังมีปัญหาว่า MOU 2544 เป็นหนังสือสัญญาที่ต้องได้รับความเห็นชอบจากรัฐสภาหรือไม่ ก็สามารถเสนอศาลรัฐธรรมนูญเพื่อวินิจฉัยก็ได้

 

 

2. กรมเอเชียตะวันออก เห็นว่า สถานะความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างไทยกับกัมพูชาในปัจจุบันอยู่ในสภาวะเปราะบาง อันเป็นผลจากเหตุการณ์ปะทะกันในพื้นที่บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา  2 รอบในห้วงปี 2568  และแม้ว่าการปะทะกันได้ยุติลงด้วยการบรรลุข้อตกลงการหยุดยิงเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2568   แต่ฝ่ายกัมพูชายังคงกระทำการยั่วยั่วยุทั้งด้านการทหาร การทูต และการข่าวอย่างต่อเนื่อง อีกทั้งกำลังผลักดันอย่างหนักเพื่อให้ฝ่ายไทยเริ่มการประชุมคณะกรรมาธิการเขตแดนร่วม (Joint Boundary Commission- JBC)ไทย-กัมพูชา โดยเร็ว เนื่องจากรัฐบาลกัมพูชาถูกดดันอย่างหนักในประเทศ

 

เมื่อวันที่ 8 เมษายน 2569  กระทรวงการต่างประเทศกัมพูชาได้ออกแถลงการณ์แสดงท่าทีต่อการยกเลิก MOU 2544 ความว่า การจัดทำ MOU 2544 ระหว่างไทยกับกัมพูชาสะท้อนเจตนารมณ์ของทั้งสองฝ่ายที่จะจัดทำกรอบความร่วมมือการพัฒนาทรัพยากรในพื้นที่ OCA พร้อมกับ   การหาข้อยุติในเรื่องการกำหนดเขตทางทะเล ซึ่งตาม MOU 2544 จะยังคงมีผลบังคับใช้จนกว่าจะมีการบรรลุ
วัตถุประสงค์ดังกล่าว ดังนั้น จึงเป็นที่น่าเสียใจ หากฝ่ายไทยจะยกเลิก MOU 2544 ฝ่ายเดียว อย่างไรก็ดีฝ่ายกัมพูชาจะยังคงยึดมั่นในพันธกรณีภายใต้ MOU 2544 ต่อไป

จากสถานการณ์ข้างต้น ประเทศไทยจึงอาจถูกตั้งข้อสงสัยจากนานาประเทศถึงเหตุผลหากไทยพิจารณาแจ้งการยกเลิก MOU 25444 ทั้งที่มีท่าทียึดมั่นในการใช้กลไภทวิภาคีที่มีอยู่เพื่อแก้ไขข้อขัดแย้งต่าง ๆ กับประเทศเพื่อนบ้าน ดังนั้น ฝ่ายไทยจึงควรเตรียมทำความเข้าใจกับนานาประเทศถึงเหตุผลในการพิจารณายกเลิก MOU 2544 โดยอธิบายว่า การยกเลิกดังกล่าวไม่ถือเป็นการสิ้นสุดการเจรจาเรื่องการแบ่งเขตทางทะเลระหว่างกัน แต่ทั้งสองฝ่ายยังคงสามารถเจรจาโดยใช้กลไภทวิภาคีบนพื้นฐานของความเป็นเพื่อนบ้านที่ดีและ หลักกฎหมายระหว่างประเทศ เพื่อหให้ได้ข้อสรุปที่ทั้งสองฝ่ายเห็นพ้องร่วมกันได้ ซึ่งเป็นหลักการที่ทำยึดมั่นมาตลอด 

กระทรวงการต่างประเทศ     พิจารณาแล้วเห็นว่า ตามคำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี นายอนุทิน ชาญวีรกูล แถลงต่อรัฐสภาในวันที่ 9 เมษายน 2569 ข้อ 9.2 กำหนดว่าจะมุ่งสานต่อความพยามพยายามในการแก้ไขสถานการณ์ไทย-กัมพูชา ด้วยสันตัวิธีและกลไกทวิภาคีที่มีอยู่ รวมทั้งเร่งศึกษาแนวทางการยกเลิก  MOU 2544 ให้แล้วเสร็จโดยเร็ว หากคณะรัฐมนตรีเห็นฟ้องกับส่วนราชการที่เกี่ยวข้องว่า การดำเนินการตามMOU 2544 ไม่มีความคืบหน้าและผลที่เป็นรูปธรรม ก็สามารถมีมติให้กระทรวงการต่างประเทศดำเนินการยกเลิก MOU ดังกล่าว และแก้ไขสถานการณ์ไทย-กัมพูชา โดยใช้ UNCLOS เป็นพื้นฐานในการเจรจาแบ่งเขตทางทะเลต่อไปแทน 

สำหรับข้อเสนอต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณา ดังต่อไปนี้

-เห็นชอบในหลักการต่อการบอกเลิก MOU 2544 เพื่อมุ่งเจรจาแก้ไขปัญหาพื้นที่ OCA กับกัมพูชาโดยสันติวิธีบนพื้นฐานของUNCLOS และหลักกฎหมายระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้องเพื่อให้ได้ข้อยุติที่ชัดเจน และเพื่อให้สอดคล้องกับคำแถลงนโยบายของคณะรัฐมนตรี

-อนุมัติให้รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ  หารืออย่างไม่เป็นทางการกับฝ่ายกัมพูชาในห้วงการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 48  หรือการประชุมอื่น ๆ ที่เหมาะสมเพื่อแจ้งความจำนงของไทยในการบอกเลิก MOU 2544 พร้อมกับทาบทามการเจรจากำหนดเขตทางทะเลกับกัมพูชาในพื้นที่ OCA บนพื้นฐานของ UNCLOS และรายงานผลให้คณะรัฐมนตรีทราบต่อไป

-ทั้งนี้ หากมีความจำเป็นต้องแก้ไขปรับปรุงในส่วนที่ไม่ใช่สาระสำคัญหรือไม่ขัดต่อผลประโยชน์ของปรงประเทศไทย ขออนุมัติให้กระพรวงการต่างประเทศพิจารณาและดำเนินการได้โดยไม่ต้องนำเสนอคณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณาอีก

-อนุมัติแต่งทั้งคณะกรรมการเพื่อพิจารมาแวทางแก่ไขปัญที่ที่ใที่ที่ไทยและกัมพูชาอ้างสิทธิในไหล่ทวีปทับซ้อนกัน โดยมีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเป็นประธาน เพื่อศึกษาและวิเคราะห์ประเด็นกฎหมาย ประเด็นเทคนิด และประเด็นทรัพยากรธรรมธรรมชาติ เพื่อเตรียมข้อมูลประกอบการเจรจา ตลอดจนกำหนดกรอบท่าทีและยุทธศาสตร์ในการเจรจาแบ่งเขตทางทะเลของไทยให้เป็นไปอย่างรอบคอบ  รัดกุม และเป็นเอกภาพ รวมทั้งให้สามารถพิจารณาหาแนวทางความเป็นไปได้อื่น ๆ ในการแก้ไขปัญหาพื้นที่ OCA กับกัมพูชา หากพิจารณาแล้วเห็นว่าจะให้ประโยชน์สูงสุดแก่ประเทศไทย