อย่าให้ซ้ำรอย...2500 เลือกตั้งสกปรก บทเรียนราคาแพงจากอดีต

11 กุมภาพันธ์ 2569 ประเทศไทยเคยผ่านประสบการณ์ “เลือกตั้งสกปรก” จนมีการชุมนุมประท้วงใหญ่ ทำให้ผู้มีอำนาจระดับต่างๆ อยู่ไม่ได้ แต่สุดท้ายจบลงด้วยการรัฐประหาร..มาแล้ว

เนชั่นออนไลน์ พาไปย้อนอดีตเหตุการณ์ “เลือกตั้งสกปรก 2500” จากบทความวิชาการสถาบันพระปกเกล้า

สาเหตุและที่มา

เป็นการจัดการเลือกตั้งโดยมีเป้าหมายสืบทอดอำนาจของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ต้องการรักษาอำนาจ หลังจากเป็นรัฐบาลจากการรัฐประหารมานาน จึงหวังใช้ "กระบวนการประชาธิปไตย" สร้างความชอบธรรมให้ตนเอง

• แต่มีสถานการณ์ขัดแย้งทางการเมืองซ้อนอยู่ เป็น “การเมืองสามเส้า” ความขัดแย้งระหว่าง 3 ขั้วอำนาจ ได้แก่ จอมพล ป. หรือกลุ่มเสรีมนังคศิลา, พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ คุมตำรวจ และ จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ คุมทหาร
• รัฐบาล จอมพล ป. ประกาศ “คำสัญญาพุทธบูชา” จะจัดการเลือกตั้งให้บริสุทธิ์เพื่อฉลอง "กึ่งพุทธกาล" แต่กลับกลายเป็นตรงกันข้าม

โดย จอมพล ป. ตั้งพรรคเสรีมนังคศิลา ขึ้นมาเพื่อแข่งขันในการเลือกตั้งครั้งนั้น

 ปฏิบัติการ "กลโกง" สารพัดที่ต้องบันทึกไว้

1. ไพ่ไฟ => การยัดบัตรเลือกตั้งปลอมลงในหีบบัตร โดยเตรียมบัตรเลือกตั้งที่กาเบอร์ของตนไว้แล้ว และยัดลงไปหลังปิดหีบ หรือช่วงที่คนเผลอ 
2. เวียนเทียน => ขโมยบัตรเลือกตั้งแค่ใบเดียว เข้าไปกาเบอร์ตัวเอง แล้วรับใบใหม่ออกมาส่งต่อให้คนในเครือข่าย เข้าไปกาเบอร์ตัวเอง วนไปเรื่อยๆ 
3. พลร่ม => การนำคนจากนอกเขตหมุนเวียนไปลงคะแนนในหลายๆ โดยใช้วิธี “เหน็บแถบแพรเครื่องหมายของพรรคตน” ให้เป็นที่สังเกต รับรู้กันในขบวนการโกง 
4. อิทธิพลมืด มีการใช้ "นักเลง" คุมหน่วยเลือกตั้ง ข่มขู่ผู้สมัครคู่แข่งและประชาชน
5. นับคะแนนมาราธอนหลายพื้นที่ใช้เวลานานผิดปกติ แม้แต่กรุงเทพฯ  บางหน่วยนับคะแนนถึง 7 วัน 7 คืน เชื่อว่าเพื่อตกแต่งตัวเลข

**อย่างไรก็ดี กลโกงเหล่านี้ ในอดีตใช้กันหลายครั้งอย่างแพร่หลาย แต่ระยะหลังแทบเป็นไปไม่ได้แล้ว โดยเฉพาะในยุคโซเชียลมีเดีย

ไทม์ไลน์เลือกตั้งสกปรก

• 26 ก.พ. 2500 => วันเลือกตั้งเกิดความวุ่นวายและพบการทุจริตอย่างกว้างขวาง มีการร้องเรียน ชุมนุมปิดหน่วยเลือกตั้งหลายหน่วย หลายพื้นที่
• 2 มี.ค. 2500 นิสิตจุฬาฯ นักศึกษา และประชาชนเริ่มเคลื่อนไหว ประท้วงการเลือกตั้ง มีการ "ลดธงครึ่งเสา" ไว้อาลัยประชาธิปไตย
• 14 มี.ค. 2500 มีการชุมนุมใหญ่ที่ท้องสนามหลวง ประชาชนนับหมื่นเดินขบวนไปทำเนียบรัฐบาล

จอมพลสฤษดิ์ ผู้นำกองทัพในขณะนั้น ในฐานะผู้ควบคุมสถานการณ์ เริ่มตีตัวออกห่างจอมพล ป. โดยพูดประโยคประวัติศาสตร์ว่า "ข้าพเจ้าขอรับผิดชอบแต่เพียงผู้เดียว"

สถานการณ์คุกรุ่นยืดเยื้อ กระทั่ง...

16 ก.ย. 2500 จอมพลสฤษดิ์ ก่อรัฐประหารยึดอำนาจจาก จอมพล ป. พิบูลสงคราม ปิดฉากการเลือกตั้งที่อื้อฉาวที่สุด

ผลทางการเมือง

• สิ้นสุดอำนาจจอมพล ป. ต้องลี้ภัยไปต่างประเทศและไม่ได้กลับมาตุภูมิอีกเลย
• จุดเริ่มระบอบสฤษดิ์ หลังยึดอำนาจ ได้สถาปนาระบอบเผด็จการทหารที่ครองเมืองยาวนาน ส่งต่ออำนาจไปยัง จอมพลถนอม กิตติขจร กระทั่งเกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ 2516