ย้อนรอยการพัฒนา "ฝูโจว" จากชุมชนแออัดสู่มหานครของ “สี จิ้นผิง”
16 พ.ย. 2569 | katchatapong_lee

จากชุมชนแออัดสู่เมืองของประชาชน : ย้อนรอยการพลิกโฉม “ชุมชนชางเสีย” นครฝูโจว กับแนวคิดพัฒนาเมืองเพื่อประชาชนของ “สี จิ้นผิง”
ข่าว
16 พ.ย. 2569 | katchatapong_lee

จากชุมชนแออัดสู่เมืองของประชาชน : ย้อนรอยการพลิกโฉม “ชุมชนชางเสีย” นครฝูโจว กับแนวคิดพัฒนาเมืองเพื่อประชาชนของ “สี จิ้นผิง”
หากย้อนกลับไปเมื่อกว่า 30 ปีที่แล้ว ภาพของ “นครฝูโจว” เมืองเอกของ “มณฑลฝูเจี้ยน” สาธารณรัฐประชาชนจีน อาจแตกต่างจากนครฝูโจวในปัจจุบันที่เต็มไปด้วยอาคารสูง ถนนหนทาง และสิ่งอำนวยความสะดวกอย่างสิ้นเชิง เพราะในอดีตนครฝูโจว เคยเป็นเมืองที่มีชุมชนแออัดกระจายอยู่เป็นจำนวนมาก ประชาชนหลายครัวเรือน ต้องอาศัยอยู่ภายในบ้านไม้เก่าแก่ มีสภาพแออัด ทรุดโทรม และขาดแคลนระบบสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน
หนึ่งในพื้นที่ที่สะท้อนปัญหาดังกล่าวได้อย่างชัดเจน คือ ชุมชนชางเสีย (苍霞棚屋区) ใน เขตไถเจียง (台江区) ของนครฝูโจว ซึ่งชุมชนแห่งนี้ เคยเป็นที่อยู่อาศัยของประชาชนหลายพันคน ก่อนจะได้รับการปรับปรุงครั้งใหญ่ในปี ค.ศ.2000 ภายใต้นโยบายพัฒนาเมืองและยกระดับคุณภาพชีวิตประชาชน
เรื่องราวของ “ชุมชนชางเสีย” ไม่ได้เป็นเพียงประวัติศาสตร์การรีโนเวทอาคารเก่า และก่อสร้างที่อยู่อาศัยใหม่เท่านั้น แต่ยังสะท้อนการบริหารเมือง ที่ให้ความสำคัญกับความต้องการของประชาชน ซึ่งมีจุดเริ่มต้นสำคัญในช่วงที่ สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีสาธารณรัฐประชาชนจีน ดำรงตำแหน่งผู้บริหารท้องถิ่นในนครฝูโจว ก่อนก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำสูงสุดของจีนในเวลาต่อมา
“เมืองแห่งความทรุดโทรม” ชีวิตประชาชนท่ามกลางความแออัด
ในช่วงต้นทศวรรษ 1990 นครฝูโจว มีอาคารบ้านเรือนจำนวนมาก มีสภาพเก่าแก่ และเปราะบาง ข้อมูลจากนิทรรศการประวัติศาสตร์การพัฒนาชุมชนชางเสีย อ้างอิงหนังสือ “สี จิ้นผิงในฝูโจว” (习近平在福州) ถ่ายทอดความทรงจำของประชาชนในอดีตว่า บ้านเรือนหลายหลัง มีสภาพทรุดโทรมอย่างหนัก บางครอบครัวต้องใช้ชีวิตท่ามกลางสภาพแวดล้อมที่ไม่ถูกสุขลักษณะ ประชาชน ต้องเผชิญกับปัญหาน้ำรั่วจากหลังคา ขาดแคลนห้องสุขา และความเสี่ยงจากอัคคีภัย เพราะบ้านเรือนส่วนใหญ่ ก่อสร้างด้วยแผ่นไม้ ที่บางและติดไฟง่าย และการประกอบอาหาร และการจุดธูปเทียนของประชาชน อาจกลายเป็นต้นเหตุของเพลิงไหม้ได้ทุกเมื่อ และเสี่ยงที่จะลุกลามอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้เกิดความเสียหายต่อทรัพย์สิน และอาจมีผู้ได้รับบาดเจ็บ หรือเสียชีวิตได้
ก่อนการปรับปรุงพื้นที่ในปี 2000 ชุมชนชางเสีย มีประชาชนอาศัยอยู่ 3,441 ครัวเรือน จำนวนประมาณ 9,500 คน บางครอบครัวต้องอาศัยอยู่ร่วมกับญาติหลายรุ่นภายในบ้านหลังเดียว ซึ่งเป็นบ้านไม้เก่า ที่ตั้งเรียงรายอย่างหนาแน่น มีตรอกซอกซอยแคบ ๆ และพื้นที่อยู่อาศัย แทบไม่มีการแบ่งสัดส่วนสำหรับกิจกรรมต่าง ๆ ภายในครอบครัว สภาพความเป็นอยู่ดังกล่าว จึงกลายเป็นโจทย์สำคัญ ของการพัฒนาเมืองฝูโจว โดยเฉพาะการยกระดับมาตรฐานที่อยู่อาศัยของประชาชนผู้มีรายได้น้อย
จุดเริ่มต้นการปฏิรูปเมือง : จากนโยบายสู่การลงมือปฏิบัติ
หลังเข้ารับตำแหน่งผู้บริหารนครฝูโจวของ นายสี จิ้นผิง ได้ให้ความสำคัญกับการปรับปรุงเขตเมืองเก่า และการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยของประชาชน นายสี จิ้นผิง ได้ลงพื้นที่ตามถนน ตรอกซอย และบ้านเรือนของประชาชน เพื่อศึกษาสภาพความเป็นอยู่และรับฟังปัญหาที่เกิดขึ้นจริง เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน ค.ศ.1991 มีการเสนอแนวทางให้ใช้ประโยชน์จากจุดแข็งของฝูโจวในการดึงดูดเงินทุนจากต่างประเทศ รวมถึงเงินทุนจากชาวจีนโพ้นทะเล และไต้หวัน ตลอดจนพิจารณาการใช้เงินกู้ระหว่างประเทศ เพื่อเร่งดำเนินโครงการปรับปรุงเขตเมืองเก่า
ต่อมา วันที่ 22 มิถุนายน ค.ศ.1991 หนังสือพิมพ์ ฝูโจวหว่านเป้า (福州晚报) รายงานแนวทางการพัฒนาเมือง โดยเน้นย้ำว่า การปรับปรุงเขตเมืองเก่าต้องให้ความสำคัญกับผลประโยชน์ของประชาชนอย่างสูงสุด รับฟังความต้องการของประชาชน และอาศัยการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาเมือง แนวทางดังกล่าวยังให้ความสำคัญกับการปรับปรุงสภาพแวดล้อม การอำนวยความสะดวกต่อการดำรงชีวิต และการประกอบอาชีพ ตลอดจนการรักษาเอกลักษณ์ของเมืองฝูโจว
นโยบายพัฒนาเมืองในระยะต่อมา จึงไม่ได้มุ่งเน้นเพียงการก่อสร้างอาคารใหม่ แต่ยังครอบคลุมถึงการจัดระบบสาธารณูปโภค การพัฒนาพื้นที่อยู่อาศัย และการแก้ไขปัญหาความยากจน
โครงการใหญ่ 3 ด้าน แก้ปัญหาที่อยู่อาศัยประชาชน
วันที่ 3 กุมภาพันธ์ ค.ศ.1994 หนังสือพิมพ์ ฝูโจวหว่านเป้า เผยแพร่รายงานเกี่ยวกับการดำเนินโครงการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยครั้งสำคัญของนครฝูโจว ภายใต้แนวทางที่เรียกว่า “โครงการใหญ่ 3 ด้าน” (三大工程) ประกอบด้วย โครงการที่อยู่อาศัยมั่นคง, โครงการขยายการจัดหาที่อยู่อาศัย และโครงการสร้างประโยชน์และยกระดับชีวิตประชาชน โดยมีเป้าหมายดำเนินการให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลา 5 ปี
รายงานดังกล่าว ยังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการรับฟังความคิดเห็นของประชาชน โดยระบุว่าการรื้อถอน การเวนคืนที่ดิน การจัดสรรที่อยู่อาศัย และการโยกย้ายประชาชน ต้องคำนึงถึงผลประโยชน์และความร่วมมือจากผู้ได้รับผลกระทบ รวมถึงหน่วยงานภาครัฐ ต้องกำหนดขั้นตอนดำเนินงานให้ชัดเจน เปิดเผยข้อมูล และป้องกันปัญหาการใช้อำนาจโดยมิชอบ การดำเนินนโยบายดังกล่าว ทำให้เกิดโครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยหลายแห่งในนครฝูโจว ตัวอย่างเช่น ปี 1995 มีการพัฒนาพื้นที่ จตุรัสฉางฟู่กงฮวาหยวน (长富宫花园广场) ซึ่งเป็นโครงการนำร่องด้านการก่อสร้างที่อยู่อาศัยด้วยเทคโนโลยี และในปี 1996 มีการก่อสร้างโครงการที่อยู่อาศัยสำหรับผู้มีรายได้น้อย อูจุ่ยฉาฮุ่ย (乌嘴茶会) ซึ่งโครงการเหล่านี้ สะท้อนความพยายามของนครฝูโจวในการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยอย่างเป็นระบบ ก่อนที่การพัฒนาชุมชนชางเสียจะกลายเป็นหนึ่งในโครงการสำคัญของเมือง
ปี 2000 พลิกโฉมชางเสีย จากบ้านไม้เก่าสู่ที่อยู่อาศัยใหม่
การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญของชุมชนชางเสียเกิดขึ้นในปี 2000 เมื่อมีการดำเนินโครงการปรับปรุงพื้นที่ชุมชนแออัดครั้งใหญ่ เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม ค.ศ.2000 นายสี จิ้นผิง ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งผู้ว่าการมณฑลฝูเจี้ยน ได้เข้าร่วมการประชุมกับประชาชนในพื้นที่ชางเสีย เพื่อรับฟังความคิดเห็นและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับโครงการปรับปรุงชุมชน โดยย้ำว่า การพัฒนาชุมชนแออัด ต้องตั้งอยู่บนพื้นฐานของผลประโยชน์ของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มผู้มีรายได้น้อย และจุดประสงค์ของการปรับปรุงเมืองเก่า ไม่ใช่การพัฒนาที่ดิน เพื่อผลประโยชน์ทางธุรกิจ แต่เป็นการจัดหาที่อยู่อาศัยให้ประชาชน โดยเฉพาะผู้ที่มีฐานะยากจน สำหรับที่อยู่อาศัยใหม่ต้องมีมาตรฐานเหมาะสม มีสิ่งอำนวยความสะดวกครบถ้วน และมีห้องสุขาภายในบ้าน เพื่อไม่ให้ประชาชน ต้องกลับไปเผชิญกับสภาพความเป็นอยู่แบบเดิมอีก การดำเนินโครงการดังกล่าว ได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐ และภาคส่วนต่าง ๆ ของนครฝูโจว ทั้งเจ้าหน้าที่ฝ่ายบริหาร องค์กรแรงงาน องค์กรสตรี อาสาสมัคร และหน่วยงานด้านสาธารณูปโภค
หนังสือพิมพ์ ฝูโจวยื่อเป้า (福州日报) ฉบับวันที่ 12 สิงหาคม ค.ศ.2000 รายงานว่า เจ้าหน้าที่จากหลายหน่วยงาน ได้ลงพื้นที่ช่วยเหลือประชาชนในการขนย้ายสิ่งของและแก้ไขปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการย้ายที่อยู่อาศัย ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนที่อยู่สำหรับรับจดหมาย การย้ายหมายเลขโทรศัพท์ หรือการจัดการระบบน้ำประปาและไฟฟ้า เพื่อช่วยลดภาระของประชาชนในช่วงเปลี่ยนผ่าน โครงการปรับปรุงชุมชนชางเสีย จึงไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการรื้อถอนอาคาร แต่ยังครอบคลุมถึงการจัดการปัญหาในชีวิตประจำวันของประชาชนที่ได้รับผลกระทบด้วย
จากการพัฒนาอาคาร สู่การพัฒนาคุณภาพชีวิต
ภายหลังการปรับปรุงพื้นที่ ชุมชนแออัดจำนวนมากในนครฝูโจวได้รับการพัฒนาเป็นเขตที่อยู่อาศัยใหม่ ประชาชนทยอยย้ายออกจากบ้านไม้เก่า ที่มีสภาพคับแคบ ร้อนชื้น และขาดแคลนสิ่งอำนวยความสะดวก ไปสู่ที่อยู่อาศัยที่มีมาตรฐานสูงขึ้น อาคารที่อยู่อาศัยใหม่ มีการจัดระบบน้ำประปา ไฟฟ้า ระบบระบายน้ำ และห้องสุขาภายในบ้าน รวมถึงการพัฒนาสภาพแวดล้อมโดยรอบให้เหมาะสมต่อการดำรงชีวิต
การดำเนินโครงการปรับปรุงชุมชนแออัดในนครฝูโจวดำเนินต่อเนื่องเป็นระยะ และภายหลังสี จิ้นผิงย้ายไปดำรงตำแหน่งในระดับมณฑลแล้ว นครฝูโจว ยังคงขับเคลื่อนนโยบายตามแผนงานที่กำหนดไว้ จนท้ายที่สุด พื้นที่ชุมชนแออัดจำนวนมากในเมืองได้รับการปรับปรุง และสภาพที่อยู่อาศัยของประชาชน เปลี่ยนแปลงไปอย่างมากเมื่อเทียบกับอดีต
“เมืองของประชาชน” แนวคิดที่สืบทอดจากอดีตสู่ปัจจุบัน
การพัฒนา "ชุมชนชางเสีย" สะท้อนให้เห็นว่า การขยายตัวของเมือง ไม่ได้หมายถึงการเพิ่มจำนวนอาคารสูง หรือการสร้างโครงสร้างพื้นฐานเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับคุณภาพชีวิตของประชาชนที่อาศัยอยู่ภายในเมือง ในการลงพื้นที่ศึกษาการปรับปรุงเมืองเก่าเมื่อเดือนมิถุนายน ค.ศ.1995 สี จิ้นผิง ได้เน้นย้ำว่า การพัฒนาเมือง เป็นงานที่มีความซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับหลายภาคส่วน การอาศัยกำลังจากหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเพียงอย่างเดียวย่อมไม่เพียงพอ แต่จำเป็นต้องระดมการมีส่วนร่วมและความร่วมมือจากประชาชน แนวคิดดังกล่าว ให้ความสำคัญกับหลักการที่ว่า “ทุกสิ่งเพื่อประชาชน” ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นพื้นฐานของการพัฒนาเมือง
จากอดีตที่ชางเสียเคยเป็นชุมชนแออัด มีบ้านไม้เก่าตั้งเรียงรายอย่างหนาแน่น และประชาชนต้องเผชิญกับสภาพความเป็นอยู่ที่ยากลำบาก การปรับปรุงพื้นที่ครั้งใหญ่ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์การพัฒนานครฝูโจว
ขณะเดียวกัน เรื่องราวดังกล่าวยังเป็นตัวอย่างของการนำแนวคิดพัฒนาเมืองที่ให้ความสำคัญกับประชาชนไปสู่การปฏิบัติ ผ่านการวางนโยบาย การรับฟังความคิดเห็น การประสานงานของหน่วยงานภาครัฐ และการจัดการปัญหาที่อยู่อาศัยอย่างเป็นระบบ
ปัจจุบัน เมื่อมองย้อนกลับไปยังภาพถ่ายของชุมชนชางเสียในอดีต ก่อนเปรียบเทียบกับภาพการพัฒนาเมืองฝูโจวในปัจจุบัน ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นไม่ได้สะท้อนเพียงความเจริญเติบโตทางกายภาพของเมืองเท่านั้น แต่ยังสะท้อนความพยายามในการเปลี่ยนแปลงสภาพความเป็นอยู่ของประชาชน จากการอาศัยอยู่ในบ้านไม้ที่ทรุดโทรม สู่การมีที่อยู่อาศัยที่มั่นคงและสิ่งอำนวยความสะดวกขั้นพื้นฐาน และนี่คือหนึ่งในเรื่องราวที่เชื่อมโยง กับแนวคิดการพัฒนาเมืองของจีนที่ว่า “เมืองของประชาชน สร้างขึ้นโดยประชาชน และเมืองของประชาชน มีไว้เพื่อประชาชน”
“ฝากบอกประชาชนด้วยว่า รัฐบาลจะดำเนินการเรื่องดี ๆ เพื่อประชาชน ให้สำเร็จลุล่วงด้วยดี” — สี จิ้นผิง กล่าว ณ ชุมชนชางเสีย (苍霞) เมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม ค.ศ. 2000 หรือ พ.ศ.2543
คัชฑาพงศ์ ลีลาพงศ์ฤทธิ์
รายงานจาก..นครฝูโจว มณฑลฝูเจี้ยน
สาธารณรัฐประชาชนจีน