ไขปริศนา "แผ่นดินไหวอิตาลี" แค่ 4.7 ทำไมอาคารพังถล่มยับ

ศ.ดร.อมร พิมานมาศ นายกสมาคมวิศวกรโครงสร้างแห่งประเทศไทย ได้ออกมาสแกนและถอดบทเรียนทางวิศวกรรมจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวทางตอนใต้ของประเทศอิตาลี บริเวณเมืองปอซซูโอลี (Pozzuoli) ทางทิศตะวันตกของเมืองเนเปิลส์ เมื่อวันที่ 31 กรกฎาคม 2569 ที่ผ่านมา ซึ่งแม้ว่าจะมีความรุนแรงเพียงขนาด 4.7 แต่กลับสร้างความเสียหายและส่งผลให้โครงสร้างอาคาร โบสถ์เก่าแก่ ตลอดจนเปลือกผนังพังทลายลงมาจำนวนมาก โดยได้สรุป 5 ปัจจัยหลักที่ทำให้แผ่นดินไหวขนาดปานกลางครั้งนี้สร้างความเสียหายได้รุนแรงเกินคาด

ศ.ดร.อมร อธิบายว่า สาเหตุที่อาคารเสียหายน่าจะมาจาก

1. แผ่นดินไหวเกิดขึ้นที่ความลึกเพียง 3 กม. ซึ่งถือว่าตื้นมาก เทียบกับแผ่นดินไหวทั่วไปที่มักเกิดที่ความลึกมากกว่านั้น ด้วยความที่ระยะตื้นมาก พลังงานจากคลื่นแผ่นดินไหวถูกลดทอนน้อย การสั่นไหวที่ผิวดินจึงรุนแรงมาก

2. จุดเกิดเหตุอยู่ในบริเวณแหล่งชุมชนหนาแน่น จึงกระทบต่ออาคารและประชาชนมาก

3. อาคารส่วนใหญ่ไม่ได้พังทั้งหลัง แต่ส่วนที่พังทลายคือ เปลือกและผนังอาคารที่แตกหักและร่วงลงมา โดยเฉพาะอาคารและโบสถ์เก่าที่ก่อสร้างจากอิฐหรือปูนปั้นไม่เสริมเหล็ก (Unreinforced masonry) จึงเปราะ แตกหัก และพังทลายได้ง่าย นอกจากอาคารพังทลายแล้ว ยังพบหินถล่มด้วย

4. แผ่นดินไหวที่เกิดขึ้น ไม่ใช่เกิดจากรอยเลื่อนธรรมดา แต่เนื่องจากพื้นที่นี้อยู่ในเขตภูเขาไฟที่ยังไม่สงบ ใต้พื้นดินยังมีแม็กม่าหรือแก๊ส หรือของเหลวร้อนอยู่ ทำให้เกิดปรากฏการณ์ bradyseism ดันให้พื้นดินยกและทรุดตัวแบบไม่สม่ำเสมอมาเป็นเวลานาน บางจุดยกสูงถึง 1.6 ม. ก็อาจทำให้อาคารบางส่วนสะสมรอยแตกร้าวหรือเสียมาก่อนหน้าแล้ว เมื่อเจอแผ่นดินไหวคราวนี้ จึงพังลงมา

5. พื้นที่แถบนี้ ยังมีกลุ่มแผ่นดินไหวสะเทือน (seismic swarm) ต่อเนื่องหลายครั้ง ซึ่งน่าจะเกี่ยวกับกับการเป็นเขตภูเขาไฟที่ยังไม่สงบ อาจมีส่วนทำให้อาคารแตกร้าวเสียหายจากแผ่นดินไหวก่อนหน้าอยู่แล้วด้วย