เนชั่นทีวี

ข่าว

เจาะลึกเหตุผลรัฐบาล "อนุทิน" เลือกใช้ "พ.ร.บ.ปภ." แทน "ภาวะฉุกเฉินมลพิษ"

22 พ.ย. 2569 | natthanan_chu

เจาะลึกเหตุผลรัฐบาล "อนุทิน" เลือกใช้ "พ.ร.บ.ปภ." แทน "ภาวะฉุกเฉินมลพิษ"

เจาะลึกเหตุผลรัฐบาล "อนุทิน" เลือกใช้ "พ.ร.บ.ปภ." แทน "ภาวะฉุกเฉินมลพิษ" แก้ปมสารพิษน้ำเหนือ-ขยะพิษตะวันออก เน้นตั้งรับและเยียวยามากกว่าใช้ยาแรงหยุดต้นตอ?

เจาะลึกเหตุผลรัฐบาล "อนุทิน" เลือกใช้ "พ.ร.บ.ปภ." แทน "ภาวะฉุกเฉินมลพิษ" แก้ปมสารพิษน้ำเหนือ-ขยะพิษตะวันออก เน้นตั้งรับและเยียวยามากกว่าใช้ยาแรงหยุดต้นตอ?

KEY

POINTS

  • นายกฯ เมินประกาศ "ภาวะฉุกเฉินสิ่งแวดล้อม" มาตรา 9 เลือกใช้กลไก พ.ร.บ.ปภ. แก้สารพิษ-ขยะพิษแทน
  • หวั่นยาแรงกระทบเศรษฐกิจ ท่องเที่ยว และเสี่ยงถูกเอกชนฟ้องกลับหากหลักฐานยังไม่ชัดเจนพอ
  • ใช้ พ.ร.บ.ปภ. ปลดล็อกงบทดรองราชการง่าย ฝ่ายปกครองคุ้นชิน เน้นตั้งรับและเยียวยามากกว่าหยุดต้นตอ

22 พฤศจิกายน 2569 ในที่สุด "นายกฯ" ก็กลับมาจากต่างประเทศ และนั่งหัวโต๊ะประชุมแก้ไขปัญหา “สารพิษในแม่น้ำทางภาคเหนือ” และ “ขยะพิษในภาคตะวันออก” อย่างจริงๆ จังๆ อย่างเป็นทางการ และเปิดเผยต่อสื่อมวลชนเป็นครั้งแรก 

 

แต่เรื่องที่ดูจะเซอร์ไพรส์ และสวนทางกับข้อเสนอของหลายๆ ฝ่าย ก็คือ นายกฯไม่ได้ประกาศ “ภาวะฉุกเฉินด้านสิ่งแวดล้อม” ตามมาตรา 9 ของพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 แต่กลับใช้ พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ.2550 แทน 

 

เจาะลึกเหตุผลรัฐบาล "อนุทิน" เลือกใช้ "พ.ร.บ.ปภ." แทน "ภาวะฉุกเฉินมลพิษ"

 

เจาะลึกเหตุผลรัฐบาล "อนุทิน" เลือกใช้ "พ.ร.บ.ปภ." แทน "ภาวะฉุกเฉินมลพิษ"

เพราะนายกฯนั่งหัวโต๊ะประชุมโครงสร้างที่เรียกว่า บกปภ.ช. หรือ กองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ ซึ่งเป็นกลไกตามมาตรา 6 ของกฎหมาย ที่กำหนดให้มี “คณะกรรมการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ” ซึ่งมีนายกรัฐนมตรีเป็นประธาน

 

กลไกนี้นายกฯตั้งและประชุมมาอย่างต่อเนื่องรอบหนึ่งแล้ว ช่วงที่มีสถานการณ์น้ำท่วมใหญ่ในกรุงเทพฯ และอีกหลายจังหวัด ซึ่งเป็นจังหวะเวลาคล้ายๆ กัน คือ ช่วงที่เกิดเหตุรุนแรง นายกฯอยู่ต่างประเทศ เมื่อกลับมา นายกฯก็ประชุม บกปภ.ช. ตามโครงสร้างนี้ และนั่งหัวโต๊ะสั่งการ 

แต่ปัญหาก็คือ เป็นการสั่งการในภาพกว้าง เพราะเป็นการประชุมระดับนโยบาย ระดับประเทศ ทำให้ไม่เห็นแผนการแก้ไขปัญหาระดับพื้นที่ เช่น จังหวัด อำเภอ หรือเขต ซึ่งเคยถูกตั้งคำถามในช่วงอุทกภัยใหญ่ปลายเดือนกรกฎาคมมาครั้งหนึ่งแล้ว 

 

เมื่อวาน “ข่าวข้นคนข่าว” เล่าให้คุณผู้ชมฟัง ถึงจุดเด่น หรือจุดแข็ง ของมาตรา 9 พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมฯ ก็คือ 

  •  - นายกฯมีอำนาจเต็มในการสั่งระงับ ยับยั้ง หรือบรรเทาความรุนแรงของภาวะมลพิษได้ทันที 
  •  - มอบอำนาจให้ผู้ว่าราชการจังหวัด ใช้อำนาจแทนภายในเขตจังหวัดนั้นได้
  •  - ทำให้เกิดเอกภาพในการสั่งการ หรือ Single Command สามารถสั่งการข้ามกระทรวงและหน่วยงานอิสระได้ทันที โดยไม่ต้องรอขั้นตอนตามระบบราชการปกติ
  •  - สามารถออกคำสั่งจำกัดสิทธิหรือควบคุมกิจกรรมที่ก่อมลพิษได้เด็ดขาด และเฉพาะเจาะจงในด้านสิ่งแวดล้อม 
  •  - สามารถเบิกจ่ายงบฉุกเฉิน การระดมเครื่องมือ เครื่องจักร และบุคลากรจากทุกภาคส่วนทำได้อย่างรวดเร็วเพื่อเข้าแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

 

แต่ข้อเสีย หรือ จุดอ่อน ที่ฝ่ายการเมืองมักจะกังวล และไม่กล้าประกาศใช้มาตรการนี้ ก็คือ 

  •   - ทำให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจชะงักงันทันที กระทบต่อรายได้ของผู้ประกอบการและแรงงาน
  •  - หากคำสั่งที่ออกไปกระทบต่อสิทธิหรือสร้างความเสียหายแก่ภาคธุรกิจโดยไม่มีหลักฐานรองรับที่ชัดเจนพอ รัฐอาจเผชิญกับการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายในภายหลัง
  •   - การประกาศคำว่า "ภาวะฉุกเฉิน" ในระดับประเทศ หรือในเมืองเศรษฐกิจหลัก อาจส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของนักลงทุนและนักท่องเที่ยวต่างชาติ รวมถึงกระทบต่อบริษัทประกันภัยและการเดินทาง

 

ที่ผ่านมา มี “กูรูสิ่งแวดล้อม” เคยให้ข้อมูลกับ “ข่าวข้นคนข่าว” ว่า รัฐบาลอาจเลือกใช้กฎหมายอื่นแทน โดยเฉพาะ พระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยฯ เพราะมีความคุ้นเคยมากกว่า และนายกฯนั่งควบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นแม่งานด้านบรรเทาสาธารณภัยโดยตรงอยู่แล้ว อาจทำให้ท่านนายกฯรู้สึกว่ามีอำนาจเต็มมือ และมีระเบียบการเบิกจ่ายงบประมาณ ตลอดจนขั้นตอนการปฏิบัติที่ชัดเจนและคุ้นเคยมากกว่า

 

สรุปง่ายๆ ก็คือ นายกฯเลือกจัดระดับปัญหาของสารพิษปนเปื้อนในแหล่งน้ำภาคเหนือ เป็น “สาธารณภัย” หรือ “ภัยพิบัติ” คล้ายๆ น้ำท่วม หรือฝนแล้ง หรือไฟป่า ซึ่งเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นบ่อย และคุ้นชิน ไม่สร้างความตื่นตระหนก ทั้งในประเทศเอง และต่างประเทศ 

เท่ากับรัฐบาลเลือกแนวทาง “ใช้กลไกมาตรฐานเพื่อจัดการภัยพิบัติและเยียวยา” แทนการใช้ “ยาแรงเพื่อหยุดต้นตอ มลพิษ” 

 

ผลอีกด้านที่รัฐบาลเลือกแนวทางนี้ คือ การปลดล็อกงบทดรองราชการได้ทันที เพราะมีระเบียบรองรับว่าด้วยการช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน แต่เรื่องสิ่งแวดล้อมยังไม่มีระเบียบปฏิบัติที่ชัดเจนในเรื่องนี้ 

 

นอกจากนั้น ยังทำให้ข้าราชการที่มีบทบาทในการจัดการปัญหาระดับพื้นที่ ซึ่งส่วนใหญ่เป็น “ฝ่ายปกครอง” ของมหาดไทย มีความมั่นใจในการทำงานมากกว่า เพราะมีคู่มือ แผนป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ และระเบียบกระทรวงการคลังรองรับชัดเจน ไม่เสี่ยงกับการใช้อำนาจเกินขอบเขตแล้วถูกฟ้องภายหลัง 

มุมมองต่อการเลือกแนวทางแก้ไขปัญหาของรัฐบาลนายกฯอนุทิน คือ "ตั้งรับและเยียวยา" มากกว่า "สั่งหยุดมลพิษโดยใช้ยาแรง” เพราะจะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ทางเศรษฐกิจ จำเป็นต้องมีงบประมาณรองรับ และมีกลไกเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบควบคู่ไปด้วย

 

ข่าวล่าสุด