เมื่อปัญหาจากสายน้ำส่งต่อไปถึงพื้นที่เกษตรกรรมและอาหารบนโต๊ะ ผลกระทบไม่ได้หยุดอยู่แค่ในแม่น้ำ เพราะน้ำจากแม่น้ำสายหลักยังถูกส่งผ่านฝาย คลองชลประทาน และระบบกระจายน้ำ ไปยังพื้นที่เพาะปลูก แปลงผัก นาข้าว บ่อเลี้ยงปลา และพื้นที่เลี้ยงสัตว์ ดังนั้น การเฝ้าระวังจึงต้องครอบคลุมตั้งแต่แหล่งน้ำต้นทาง ไปจนถึงดิน พืชผลทางการเกษตร และสัตว์น้ำที่นำมาบริโภค เพื่อให้สามารถประเมินความเสี่ยงต่อความปลอดภัยทางอาหารได้อย่างรอบด้าน เมื่อประชาชนไม่มั่นใจในคุณภาพน้ำและอาหารที่มาจากแหล่งน้ำธรรมชาติ วิถีชีวิตที่เคยพึ่งพาการจับปลา การทำเกษตร และการใช้น้ำจากแม่น้ำจึงต้องเปลี่ยนแปลง
มหาวิทยาลัยแม่โจ้ จึงส่งเสริมการสร้างความมั่นคงทางอาหาร เริ่มต้นได้จากครัวเรือน ในระหว่างที่การแก้ไขปัญหา ระดับลุ่มน้ำและการฟื้นฟูระบบนิเวศต้องใช้เวลา สิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการคือการทำให้ประชาชนเข้าถึงน้ำสะอาดและอาหารที่ปลอดภัย พร้อมสนับสนุนการผลิตอาหารในระดับครัวเรือน แนวทางหนึ่งที่สามารถนำมาปรับใช้ได้ คือ การเลี้ยงปลาในระบบปิดหรือระบบหมุนเวียนน้ำ โดยจัดทำบ่อเลี้ยงปลาบริเวณบ้าน ใช้น้ำจากแหล่งที่ผ่านการตรวจสอบว่าปลอดภัย ส่งเสริมให้ประชาชนปลูกผักสวนครัวและพืชอาหารที่จำเป็นต่อการบริโภคในครัวเรือน โดยเลือกใช้น้ำสะอาดและวัสดุปลูกที่ปลอดภัย พร้อมทั้งพิจารณาการเลี้ยงสัตว์ขนาดเล็กเพื่อเป็นแหล่งอาหารเสริม โดยต้องควบคุมคุณภาพน้ำและอาหารสัตว์ให้เหมาะสมด้วย แนวทางดังกล่าวเป็นการปรับรูปแบบการผลิตอาหารให้เหมาะสมกับสถานการณ์ ลดการพึ่งพาแหล่งอาหารจากแม่น้ำที่ยังมีความเสี่ยง และช่วยให้แต่ละครัวเรือนมีแหล่งอาหารที่สามารถควบคุมกระบวนการผลิตได้ด้วยตนเอง
ขณะเดียวกัน ภาครัฐต้องเร่งตรวจสอบคุณภาพน้ำ ดิน ตะกอนดิน พืชผลทางการเกษตร และสัตว์น้ำอย่างต่อเนื่อง พร้อมจัดหาแหล่งน้ำสะอาด สนับสนุนองค์ความรู้และทรัพยากรให้ประชาชนสามารถปรับตัวได้จริง รวมถึงประสานความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อแก้ไขปัญหามลพิษบริเวณต้นน้ำ เพราะการฟื้นฟูแม่น้ำไม่ได้หมายถึงเพียงการทำให้น้ำกลับมาใส แต่ต้องทำให้แหล่งอาหาร ถิ่นอาศัย และความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตกลับคืนมาได้ด้วย
สำหรับหน่วยงานทั้งรัฐและเอกชนที่มีความสนใจ สามารถร่วมสนับสนุนโครงการสร้างความมั่นคงทางอาหาร “เลี้ยงปลา ปลูกผัก สร้างอาหารใกล้บ้าน ทางเลือกรับมือวิกฤตมลพิษทางน้ำ” ในพื้นที่โครงการ ลุ่มน้ำกก-น้ำสาย - น้ำรวก-น้ำโขง สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ โทร. 053 875100