เตือนภัยเงียบของ ‘โรคหลอดเลือดสมอง’ อันตรายมากกว่าที่คิด

ย้อนดูข้อมูล สถิติย้อนหลังถึงอัตราการเสียชีวิตด้วยโรคหลอดเลือดสมองในประเทศไทย จากสถาบันการแพทย์ฉุกเฉิน จะพบว่าในเมืองไทยเรา มีแนวโน้มที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และทุกกลุ่มอายุ โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ซึ่งมีปัจจัยเสี่ยงสำคัญจากภาวะความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน อายุที่มากขึ้น การสูบบุหรี่ และการดื่มแอลกอฮอล์ ฯลฯ

โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) หรือโรคอัมพฤกษ์ อัมพาต 

เป็นโรคและหนึ่งปัญหาที่พบได้บ่อยมากๆ และเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย ที่โรคนี้ สามารถเกิดขึ้นได้ทุกเพศทุกวัยที่สำคัญเป็นหนึ่งในสาเหตุการตายอันดับต้นๆ ของประชากรทั้งหญิงและชาย และยังเป็นสาเหตุของความพิการ และทุพพลภาพ ที่สำคัญ อีกด้วย “ปัจจุบันมีผู้ป่วยโรคนี้ประมาณกว่า 500,000 คน”

 

โรคหลอดเลือดสมองคืออะไร

โรคหลอดเลือดสมองหรืออัมพฤกษ์ อัมพาต เป็นอาการของแขน หรือใบหน้าซีกใดซีกหนึ่งชา อ่อนแรง เคลื่อนไหวลำบาก หรือเคลื่อนไหวไม่ได้ อย่างทันทีทันใด เกิดขึ้นเนื่องจากหลอดเลือดแดงไปเลี้ยงสมองตีบ ตัน หรือแตก ทำให้เนื้อสมองขาดอาหารและออกซิเจน เกิดภาวะเนื้อสมองเสียหาย

สาเหตุของการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง

สาเหตุของโรคหลอดเลือดสมอง หรือ โรคอัมพฤกษ์ อัมพาต มีสาเหตุสำคัญมาจาก 3 ประการ คือ

1. หลอดเลือดแดงในสมองเสื่อม หรือหลอดเลือดแดงตีบแข็ง (Atherosclerosis) เกิดจากการสะสมของไขมัน ที่ผนัง ชั้นในหลอดเลือดแดงเสื่อมจากการสูบบุหรี่ การรับประทานอาหารไขมันสูง โรคความดันโลหิตสูง และโรคเบาหวาน
2. หลอดเลือดแดงสมองอุดตันจากลิ่มเลือด หรือชิ้นส่วนของไขมันที่หลุดลอยมา ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ คือ การมีภาวะ หัวใจเต้นผิดจังหวะ โรคของลิ้นหัวใจ หรือภาวะหัวใจโต
3. หลอดเลือดแดงสมองแตก จากภาวะความดันโลหิตสูงที่ควบคุมไม่ได้ หรือควบคุมได้ไม่ดี หรือเส้นเลือดโป่งพอง เป็นต้น

โรคหลอดเลือดสมอง สามารถสังเกตได้จากหลัก

BE FAST ที่เป็นหลักที่เข้าใจง่าย ได้แก่

B – BALANCE: สูญเสียการทรงตัว

E – EYE: มองเห็นภาพซ้อน ภาพเบลอ หรือสูญเสียการมองเห็น

F – FACE: ใบหน้าอ่อนแรง มีอาการชา หรือปากเบี้ยว

A – ARM: แขนขาอ่อนแรง หรือมีอาการชาครึ่งซีก

S – SPEECH: พูดไม่ชัด พูดลำบาก พูดไม่ได้ หรือพูดไม่เข้าใจ

T – TIME: เวลาเป็นสิ่งสำคัญ

หากมีอาการดังที่กล่าวมา ควรรีบไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาล หรือโทรเรียกรถฉุกเฉิน (1669) ทันที เพื่อลดความรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นจากตัวโรคได้ ทั้งนี้ผู้ป่วยที่ประสบภาวะโรคหลอดเลือดในสมอง มีความจำเป็นที่จะต้องทำการฟื้นฟูร่างกายโดยเฉพาะในระยะฟื้นฟูในช่วงแรกถือว่ามีความจำเป็นอย่างยิ่ง

 

อาการและอาการแสดง/อาการสำคัญที่ต้องนำส่งโรงพยาบาล

อาการแสดงของโรคหลอดเลือดสมอง

ชาหรืออ่อนแรง บริเวณแขนขา หรือใบหน้าซีกใดซีกหนึ่ง
ตามัวหรือเห็นภาพซ้อนทันทีทันใด
ปวดศีรษะอย่างรุนแรงโดยไม่ทราบสาเหตุ
มึนงง เวียนศรีษะ เดินเซ วิธีการรักษาทำอย่างไร 

 

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคหลอดเลือดสมอง

1. ภาวะความดันโลหิตสูง เป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญ เนื่องจากไปทำให้ผนังหลอดเลือดอ่อนแอ หลอดเลือดจึงแตก ได้ง่าย
2. การสูบบุหรี่ จะลดปริมาณออกซิเจน และเพิ่มความหนืดของหลอดเลือด ทำให้เลือดไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ไม่เพียงพอ โดยเฉพาะสมอง ทำให้เกิดอัมพาตได้
3. มีน้ำตาลในเลือดสูง ทำให้ผนังหลอดเลือดหนาตัวขึ้น และตีบแคบทำให้เลือดไหลเวียนไม่สะดวก ไปเลี้ยงสมอง ไม่เพียงพอเกิดอัมพาตได้
4. ไขมันในเลือดสูง ทั้งโคเลสเตอรอล และไตรกลีเซอไรด์ทำให้เกิดเป็นก้อนไขมันเกาะติดกับผนังหลอดเลือด ทำให้ หนาตัวขึ้นและหลอดเลือดตีบแคบ เลือดไหลเวียนไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ ทำให้เกิดเป็นอัมพาตได้
5. การบริโภคที่ไม่ถูกต้อง โรคอ้วน การรับประทานอาหารในปริมาณที่มากเกินไป การทานอาหารที่มีเกลือ และไขมัน สูง การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณที่มากเป็นประจำ จะทำให้เกิดปัญหาความดันโลหิตสูง ไขมันและน้ำตาลในเลือดสูง ซึ่งเพิ่มโอกาสเสี่ยงต่อการเป็นอัมพาตมากขึ้น
6. ประวัติเป็นโรคหัวใจ จะเพิ่มโอกาสเสี่ยงต่อการเป็นอัมพาตมากขึ้น ต้องควบคุมให้อยู่ในภาวะปกติ
7. กรรมพันธุ์ ผู้ที่มีพ่อ แม่ พี่น้อง หรือญาติสายตรงและมีประวัติการเป็นโรคหลอดเลือดสมอง มีโอกาสเสี่ยงสูงที่จะ เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต

วิธีการรักษาโรคเส้นเลือดสมองแตก

1. ประคับประคอง หรือผ่าตัด
2. หาสาเหตุของเส้นเลือดในสมองแตก

วิธีการรักษาโรคเส้นเลือดสมองตีบ และตัน

การรักษาในระยะเฉียบพลัน (ภายใน 270 นาที)

• ประเมินคัดแยกอาการโรคหลอดเลือดสมองอย่างทันที
• ซักประวัติ ตรวจร่างกาย ประเมินอาการทางระบบประสาท
• การตรวจวินิจฉัยอย่างเร่งด่วนตามมาตรฐานที่กำหนดโดยการเจาะเลือด ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ
• เอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง (CT Scan) เพื่อแยกอาการว่าเป็นโรคหลอดเลือดสมองชนิดใด
• อธิบายให้ผู้ป่วย หรือญาติทราบรายละเอียดของโรค และแผนการรักษา
• ให้การรักษาด้วยการใช้ยาละลายลิ่มเลือด (rTPA) การให้ยาภายใน 4 ชั่วโมงครึ่ง (270 นาที) หลังเกิดอาการจะทำให้อาการผิดปกติทางประสาทดีขึ้นประมาณ 30% ซึ่งเป็นวิธีที่ได้ผลดีมากในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองบางกลุ่ม
• Mechanical Thrombectomy การนำเอาลิ่มเลือดที่อุดตันในหลอดเลือดสมองออกผ่านทางสายสวน เพื่อเปิดหลอดเลือดให้เลือดสามารถไปเลี้ยงสมองส่วนนั้นๆได้

การรักษาในระยะยาว

• ควบคุมภาวะความเสี่ยง เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง และไขมันในเลือดสูง เป็นต้น
• รับประทานยา และพบแพทย์สม่ำเสมอ
• ออกกำลังกาย ควบคุมน้ำหนัก หมั่นทำกายภาพบำบัด
• รับประทานอาหารที่มีประโยชน์
• ไม่สูบบุหรี่ ไม่ดื่มสุรา
• กายภาพบำบัด หากผู้ป่วยยังคงมีอาการทุพพลภาพ

ขอขอบคุณ บทความดีๆ จากแพทย์หญิงจักษณี วรนุชกุล 

แพทย์ผู้ชำนาญการด้านสมองและระบบประสาท

และโรงพยายาบาลสุขุมวิท มา ณ โอกาสนี้

 

ขอบคุณภาพจาก: https://www.freepik.com/