หนึ่งในพระราชกรณียกิจ ตอน "พระบิดาแห่งการวิจัยและพัฒนาข้าวไทย"

เพราะเป็นพระราชปณิธานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9ที่จะพัฒนาความเป็นอยู่ของชาวนา ซึ่งเปรียบเสมือนกระดูกสันหลังของชาติ โดยทรงพระราชดําริและทรงดําเนินการเกี่ยวกับการวิจัยและพัฒนาข้าว ทรงมุ่งมั่นทุ่มเทกําลังพระวรกายในการปรับใช้ผลการวิจัยและพัฒนาเพื่อให้เกิดความมั่นคงทางอาหาร เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมแก่เกษตรกรที่ประกอบอาชีพทํานา อาทิ การฟื้นฟูพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ก่อให้เกิดขวัญกําลังใจและความภูมิใจในอาชีพเกษตรกรรม

ทรงค้นคิดวิธีเกษตรทฤษฎีใหม่ การทํานาขั้นบันได โครงการฝนหลวงเพื่อบรรเทาปัญหาความแห้งแล้ง การแก้ปัญหาดินเปรี้ยวในพื้นที่ต่างๆ ที่เรียกว่า แกล้งดิน การกระจายเมล็ดพันธุ์ข้าวพันธุ์ดีสู่เกษตรกรที่เรียกว่า พันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทาน ทรงพระราชทานที่ดินเพื่อการวิจัยและพัฒนาข้าวไร่และธัญพืชเมืองหนาว ทรงเป็นองค์อุปถัมภ์องค์กรวิจัยและพัฒนาข้าว ทั้งในประเทศและต่างประเทศให้แก่มูลนิธิข้าวไทยในพระบรมราชูปถัมภ์และสถาบันวิจัยข้าวระหว่างประเทศ และพระราชทานทุนสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาข้าวให้แก่ส่วนราชการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ด้วยพระวิริยะอุตสาหะ ทําให้ข้าวไทยได้รับการพัฒนาอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การคัดเลือกพันธุ์ การวิจัยและปรับปรุงพันธุ์ การจัดระบบชลประทานที่เหมาะสม การขนส่งและการพัฒนาระบบการผลิตโดยรวม ประเทศไทยจึงมีความมั่นคงทางด้านอาหาร ส่งผลต่อการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
โดยสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ (International Rice Research Institute IRRI) ได้ทูลเกล้าฯ ถวาย เหรียญรางวัลสถาบันวิจัยข้าวนานาชาติ เมื่อวันที่ 5 มิถุนายน พ.ศ. 2539 เพื่อเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 พระผู้สถิตในดวงใจตราบนิรันดร์
และด้วยพระมหากรุณาธิคุณ ที่ทรงสนับสนุนส่งเสริมการวิจัยและพัฒนาข้าวไทย รวมถึงสร้างขวัญกำลังใจให้กับชาวนา คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเห็นชอบเฉลิมพระเกียรติให้พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เป็น พระบิดาแห่งการวิจัยและพัฒนาข้าวไทย เมื่อวันที่ 18 ตุลาคม พ.ศ.2559 ในโอกาสครบรอบ 100 ปี งานวิจัยข้าวไทย