คัดชื่อ "คนหนีคดี" พ้นทะเบียนบ้าน

เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา เผยแพร่ประกาศบังคับใช้ พ.ร.บ.การทะเบียนราษฎร (ฉบับที่ 3) พ.ศ.2562
เป็นการ "ปฏิวัติ" ให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ด้าน "งานทะเบียนราษฎร์" ครั้งใหญ่ โดยเฉพาะ "กลุ่มคนชายขอบ คนไทยไทยไร้รัฐ" นี่คือโอกาสที่พวกเขารอคอยมาหลายชั่วอายุคน ดังนี้
มาตรา 4 "ให้ส่วนราชการ หรือหน่วยงานของรัฐเชื่อมโยงข้อมูล" เพื่อให้บริการแก่ประชาชน หรือการรักษาความสงบเรียบร้อย หรือความมั่นคงในราชอาณาจักร โดยเป็นอำนาจ รมว.มหาดไทย
มาตรา 5 "ให้ ผอ.ทะเบียนกลาง กำหนดเลขประจำตัวแก่ผู้มีสัญชาติไทย หรือคนซึ่งไม่มีสัญชาติไทยที่อาศัยอยู่ในราชอาณาจักร และบุคคลที่ได้จดทะเบียนคนเกิด ณ สถานทูตไทย หรือสถานกงสุลไทย คนละหนึ่งเลขโดยไม่ซ้ำกัน และต้องแยกระหว่างผู้มีสัญชาติไทย และไม่มีสัญชาติไทย"
มาตรา 6 "ให้นายทะเบียนผู้รับแจ้ง พิสูจน์สถานะการเกิด และสัญชาติของเด็ก แต่ในกรณีที่ไม่อาจพิสูจน์สถานะการเกิด และสัญชาติได้ภายใน 90 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้ง ให้จัดทําทะเบียนประวัติ และออกเอกสารแสดงตนให้เด็กไว้เป็นหลักฐาน เว้นแต่เด็กนั้นมีอายุครบ 5 ปีแล้ว ให้นายทะเบียน ออกบัตรประจำตัว ให้แทนตามระเบียบ"
"ผู้ซึ่งได้รับการจัดทําทะเบียนประวัติ ถ้ามีหลักฐานแสดงว่าได้อาศัยอยู่ในราชอาณาจักรอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาไม่น้อยกว่า 10 ปี และมีคุณสมบัติอื่นตามที่ รมว.มหาดไทยกำหนด ให้ผู้นั้นมีสิทธิยื่นคำร้องขอมีสัญชาติไทยได้ และ รมว.มหาดไทย ประกาศให้ผู้นั้นมีสัญชาติไทย ทั้งนี้ ภายใน 120 วัน นับแต่วันที่ได้รับคำร้อง และให้ถือว่าผู้นั้นมีสัญชาติไทยตั้งแต่วันที่รัฐมนตรีมีประกาศ"
ถ้าภายหลังปรากฏหลักฐานว่ามีกรณีไม่ถูกต้องตามเงื่อนไข หรือขาดคุณสมบัติให้ รมว.มหาดไทย ประกาศเพิกถอนการให้สัญชาตินั้นโดยพลัน
การประกาศใช้ พ.ร.บ.นี้ นอกจากจะปรับปรุงวิธีปฏิบัติทะเบียนราษฎรได้อย่างมีประสิทธิภาพ อํานวยความเป็นธรรม และอํานวยความสะดวกให้แก่ประชาชนยิ่งขึ้น เป็นมาตรการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับเด็กที่ไร้รากเหง้า ที่ไร้รัฐ และไร้สัญชาติในประเทศไทย ให้สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง และหลักสิทธิมนุษยชน
ทั้งมาตรา 4 5 6 ก็เพื่อรองรับการจัดการประชากร ของประเทศไทย ซึ่งเป็นสมาชิกในประชาคมอาเซียน ให้เหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบัน
เป็นการ "ปลดล็อค" ปัญหาสถานะคนชายขอบ ที่อาศัยอยู่ตามตะเข็บชายแดนไทย จะได้รับรองสถานะความเป็นคนไทย ให้พวกเขามีอิสระในการเดินทาง อิสระในการเลือกอาชีพ โดยไม่ต้องโดนกดขี่ อีกต่อไป

นอกจากนี้ เนื้อหาสำคัญ ก็ยัง "ริดรอดสิทธิ" คนบางจำพวก ตามมาตรา 13 ดังนี้
"ในกรณีที่ศาล ออกหมายจับผู้ใดตามคําร้องขอของพนักงานฝ่ายปกครอง หรือตํารวจ หรือในกรณีที่พนักงานฝ่ายปกครอง หรือตํารวจ ได้รับแจ้งจากศาลให้จับกุมผู้ใดตามหมายจับที่ศาลออกเอง ถ้ายังมิได้ตัวผู้นั้นมาภายใน 180 วัน นับแต่วันที่ศาลออกหมายจับ ให้พนักงานฝ่ายปกครอง หรือตํารวจแจ้งให้ ผอ.ทะเบียนกลาง เพื่อแจ้งต่อไปยังนายทะเบียน ให้ "ย้ายผู้นั้นออกจากทะเบียนบ้าน" และ "เพิ่มชื่อและรายการของผู้นั้นไว้ในทะเบียนบ้านกลาง" และให้หมายเหตุ ว่า "อยู่ในระหว่างการติดตามตัวตามหมายจับ"
ประการสำคัญ คือ ถ้าผู้นั้นประสงค์จะย้ายออกจากทะเบียนบ้านกลาง ต้องมาแสดงตนต่อนายทะเบียน พร้อมทั้งหลักฐานว่าได้เพิกถอนหมายจับ หรือปฏิบัติตามหมายจับ เสร็จสิ้นแล้ว
ส่วนการแจ้ง ยื่น หรือส่งหนังสือหรือเอกสารให้ผู้ถูกออกหมายจับ ณ ภูมิลําเนา หรือที่อยู่ที่ปรากฏตามหลักฐานทางทะเบียนที่ปรากฏครั้งสุดท้าย ก่อนย้ายมาในทะเบียนบ้านกลาง ให้ถือว่าได้แจ้ง ยื่น ส่ง หรือปิดโดยชอบด้วยกฎหมาย และผู้นั้นได้รับทราบแล้ว
พระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562 มีผลใช้บังคับในวันที่ 15 เมษายน 2562 เป็นต้นไป
ผลคือ "บุคคล" ที่มีชื่ออยู่ในทะเบียนบ้านกลาง ไม่สามารถใช้อ้างอิงหรือยืนยันที่อยู่ของตนตามทะเบียนบ้านได้ เพราะบ้านเลขที่ตามทะเบียนบ้านกลาง ปัจจุบันคือที่ตั้งของสำนักงานเขต หรือที่ตั้งของสำนักทะเบียนราษฎร ในแต่ละท้องที่
กรณีที่ "ชื่อ" ไปปรากฏอยู่ในทะเบียนบ้านกลาง นอกจากบุคคลหนีหมายจับ ยังมีกรณีเจ้าบ้าน แจ้งว่าผู้มีชื่อในทะเบียนบ้านของตน ไม่ได้อาศัยอยู่ในบ้านหรือได้ย้ายออกไปนานแล้ว แต่ผู้นั้นไม่ได้แจ้งย้ายเข้าไปในทะเบียนบ้านอื่น ชื่อจึงไปอยู่ในทะเบียนบ้านกลาง
กฎหมายใหม่นี้ จึงทำให้คนที่หนีหมายจับ หรือตำรวจไม่ได้ตัวมาภายใน 180 วัน นับแต่วันที่ศาลออกหมายจับ ต้องถูกย้ายชื่อไปอยู่ทะเบียนบ้านกลาง ไม่ว่าคนนั้นจะเต็มใจหรือไม่ก็ตาม และนอกเหนือไปกว่านั้นกฎหมายยังให้หมายเหตุไว้ในทะเบียนบ้านด้วยว่า เขากำลังอยู่ระหว่างการติดตามตัวตามหมายจับ พูดแบบชาวบ้านก็คือ ทะเบียนบ้านจะระบุว่าท่านหนีหมายจับอยู่
โฆษกสภาทนายความฯ ว่าที่ พ.ต.สมบัติ วงศ์กำแหง บอกว่า เป็นการละเมิดสิทธิของบุคคล เพราะเขาไม่ยินยอม การระบุไว้ในทะเบียนบ้านว่า "เป็นบุคคลที่มีหมายจับ" เท่ากับประจานตัวบุคลไปด้วย ทั้งๆ ที่ รัฐธรรมนูญให้สันนิษฐานไว้ว่า บุคคลเป็นผู้บริสุทธิ์อยู่จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษา

สถิติตั้งแต่ปี 2555-2558 มีจำเลยที่ศาลอนุญาตให้ปล่อยชั่วคราวแล้วหลบหนี ประมาณ 27,000 ราย และเมื่อรวมถึงปีปัจจุบัน น่าจะไม่น้อยกว่า 30,000 ราย โดยบุคคลที่มีชื่อเสียง ที่หลบหนีคดี มีดังนี้
ผู้ต้องหาเหล่านี้ แยกแยะเป็นกลุ่ม ๆ ดังนี้
1.นักการเมืองทักษิณ ชินวัตร และ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกฯประชา มาลีนนท์ อดีต รมช.มหาดไทย ทุจริตรถและเรือดับเพลิงกทม.วัฒนา อัศวเหม อดีตรมช.มหาดไทย ทุจริตที่ดินคลองด่านประชา โพธิพิพิธ หรือกำนันเซี๊ยะ และ เขมพรต่างใจเย็น ภรรยา
2.คดีอาญาวรยุทธ หรือบอส อยู่วิทยา ทายาทเจ้าของธุรกิจเครื่องดื่มชูกำลัง เมาขับชนตร.ตาย
3.คดีทุจริตปล่อยกู้กรุงไทยกาญจนาภา-วันชัย หงษ์เหิน มานพ ทิวารี
4.คดีฟอกเงินสหกรณ์คลองจั่นพระไชยบูลย์ ธมฺมชโย หรือ ไชยบูลย์ สุทธิผล ผู้ต้องหาคดีฟอกเงิน
5.คดีทุจริตเงินทอนวัดพระพรหมเมธี ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศาราม ผู้ต้องหาทุจริตเงินทอนวัด
6.คดีความขัดแย้งทางการเมืองจารุพงศ์ เรืองสุวรรณ อดีตหัวหน้าพรรคเพื่อไทย ผู้ต้องหาตามหมายจับ คสช.จอม เพชรประดับ อดีตพิธีกรรายการข่าว หลบหนีไม่มารายงานตัว คสช.
7.คดีอาญา 112จรัล ดิษฐาอภิชัย นักเคลื่อนไหวฝ่ายซ้ายสุดจักรภพ เพ็ญแข อดีตแกนนำรุ่นบุกเบิก นปก.-นปช.จรรยา ยิ้มประเสริฐศรัณย์ ฉุยฉาย หรือ "อั้ม เนโกะ"เอกภพ เหลือรา หรือ "ตั้ง อาชีวะ"ปวิน ชัชวาลพงศ์พันธ์ นักวิชาการศูนย์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ศึกษา มธ.สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล อดีตอาจารย์คณะศิลปศาสตร์ มธ.
สำหรับ คนที่หลบหนีคดี ส่วนใหญ่แล้วล้วนต่างมีเงิน มีคอนเนคชั่น มีการช่วยเหลือจากต่างประเทศ แม้จะใช้ชีวิตหรูหราต่างประเทศ การปฏิวัติกฎหมายทะเบียนราษฎร์เพื่อย้ำว่า คนจำพวกนี้ "หนีหมายจับ" และไม่มีวันที่จะลบออกไปจากสาระบบ ตราบใดที่ไม่กลับมาต่อสู้คดี หรือถ้าคิดจะหนี ก็ต้องหนีไปตลอดชีวิต