สร้างไมอีลิน สร้างพัฒนาการสมอง เพื่อเตรียมสมองลูกทันโลกยุคอนาคต

แต่คำถามที่ตามมาก็คือ ความฉลาดเกิดขึ้นมาได้อย่างไร? เราสามารถส่งเสริมกระบวนการเหล่านี้ของสมองลูกให้ดีขึ้นได้หรือไม่?


ต้นกำเนิดสารสื่อประสาทที่มาจากอาหาร (3,4,9)


ในปัจจุบันพบว่าสารสื่อประสาทมีมากกว่าร้อยชนิดและมีบทบาทแตกต่างกันไปในการทำงาน สารสื่อประสาทส่วนใหญ่จะถูกสังเคราะห์มาจาก "กรดอะมิโน" ซึ่งเป็นหน่วยย่อยที่สุดของโปรตีน มีอยู่ราว 20 ชนิด บางชนิดร่างกายสร้างเองได้ แต่บางชนิดร่างกายก็ไม่สามารถสร้างได้ กรดอะมิโนที่ร่างกายสร้างเองไม่ได้ เรียกว่า "กรดอะมิโนจำเป็น" ซึ่งต้องได้รับจากอาหาร


ในช่วงวัยทารกและเด็กเล็ก แหล่งของกรดอะมิโนที่ดีที่สุดคือ "น้ำนมแม่" เพราะมีโปรตีนที่เป็นประโยชน์และเหมาะสมกับทารกอยู่มาก โดยเฉพาะ แอลฟ่า-แล็คตัลบูมิน (Alpha-lactalbumin) ซึ่งเป็นแหล่งของกรดอะมิโนจำเป็น ที่ชื่อ "ทริปโตเฟน" (Tryptophan) โดยร่างกายจะนำไปสังเคราะห์สารสื่อประสาทเซโรโทนิน (Serotonin) ที่มีบทบาทในด้านอารมณ์ และฮอร์โมนเมลาโทนิน (Melatonin) ซึ่งมีหน้าที่ในการเป็นตัวควบคุมวงจรการหลับการตื่นของคนเรา ดังนั้นจะสังเกตได้ว่า ทารกที่ได้รับนมแม่จะอารมณ์ดี และนอนหลับได้ดี เพราะมีสารตั้งต้นคือกรดอะมิโนในการสร้างสารสื่อประสาทและฮอร์โมนในสมองอย่างเพียงพอ


การทำงานของสมองไม่ได้เกิดจากสารอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งเพียงชนิดเดียว แต่เป็นผลมาจากการทำงานร่วมกัน (Synergistic effects) ของสารอาหารหลากหลายชนิด จึงจะทำให้การพัฒนาศักยภาพสมองและประสิทธิภาพในการทำงานของสมองเกิดขึ้นได้เต็มที่

"ไมอีลิน" เพิ่มประสิทธิภาพการส่งสัญญาณประสาทให้เร็วขึ้น (5-8)


อีกปัจจัยหนึ่งที่มีความสำคัญเป็นอย่างมากต่อการเพิ่มประสิทธิภาพของการส่งสัญญาณประสาทคือ "การสร้างไมอีลิน" (Myelination) ที่จะช่วยทำให้การส่งสัญญาณประสาทเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็ว จึงเป็นกระบวนการที่มีความจำเป็นต่อการพัฒนาสมองของลูกน้อย

ปัจจุบันเราสามารถเสริมการสร้างไมอีลินได้ ด้วยโภชนาการ เช่น การได้รับสารอาหารที่เสริมสร้างไมอีลิน ได้แก่ สฟิงโกไมอีลิน ดีเอชเอ โคลีน และสารอาหารอื่นๆจากอาหาร 5 หมู่ เป็นต้น รวมถึงการจัดหาสิ่งกระตุ้นที่เหมาะสมกับพัฒนาการของสมองในช่วงนั้น ๆ เช่น ในช่วงขวบปีแรก การฟังเสียงที่หลากหลายและการฟังเสียงดนตรีจะช่วยส่งเสริมการสร้างวงจรประสาทและการสร้างไมอีลินในส่วนของการรับเสียงและการแปลความหมายของเสียง ส่วนการฝึกการแก้โจทย์ปัญหาจะช่วยพัฒนาวงจรประสาทและการสร้างไมอีลินในสมองส่วนหน้าที่มีบทบาทในด้านการเรียนรู้ ซึ่งจะเกิดขึ้นมากในช่วงวัยเรียน เป็นต้น

ดังนั้น การทำงานของสมองในด้านกระบวนการทางสติปัญญาและความเฉลียวฉลาด ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการทำงานของเซลล์ประสาทในตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง หรือสมองเพียงส่วนใดส่วนหนึ่ง แต่หากต้องอาศัยการติดต่อเชื่อมโยงวงจรประสาทระหว่างสมองหลาย ๆ ส่วนให้มาทำงานร่วมกัน จึงจะช่วยให้มนุษย์สามารถคิดได้ วิเคราะห์ได้ วางแผนได้ ยับยั้งและควบคุมตนเองได้ การส่งเสริมการส่งสัญญาณประสาทผ่านวงจรประสาทสามารถกระทำได้โดยการฝึกหรือการกระตุ้นพัฒนาการอย่างเหมาะสมในแต่ละช่วงอายุ

นอกจากนี้การได้รับสารอาหารที่พอเพียงก็เป็นเรื่องสำคัญ เพราะไมอีลินมีองค์ประกอบเป็นไขมันถึงร้อยละ 70 ดังนั้นไขมันที่ได้รับจากอาหาร โดยเฉพาะไขมันจากนมแม่ จะเป็นแหล่งที่สำคัญในการสร้างไมอีลินในสมอง


"สฟิงโกไมอีลิน" อีกหนึ่งตัวช่วยสร้างไมอีลินเมื่อไมอีลิน เป็นตัวช่วยสมองส่งกระแสสัญญาณประสาทเพื่อการส่งข้อมูลที่รวดเร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้นสฟิงโกไมอีลิน ก็คือสารอาหารตัวหนึ่งที่ช่วยกระตุ้นการสร้างไมอีลินค่ะ แต่ไม่ใช่มีแค่สฟิงโกไมอีลินเท่านั้นนะ สารอาหารอื่นๆที่มีส่วนช่วยกระตุ้นการสร้างไมอีลิน เช่น ดีเอชเอ ธาตุเหล็ก โคลีน วิตามิน บี12 โปรตีน เป็นต้น (10)


แต่ถ้าพูดถึงสฟิงโกไมอีลินแล้ว จะไปหารับประทานได้จากไหนบ้างล่ะ เพราะเป็นสารอาหารที่แม่ๆอย่างเราคงยังไม่คุ้นชินหูเท่าไหร่นักคำตอบคือ การรับประทานอาหารครบ 5 หมู่หลากหลายเป็นประจำ ไข่ นม ครีม ชีส ก็เป็นแหล่งอาหารที่คุณแม่มั่นใจได้ว่าลูกจะได้รับสฟิงโกไมอีลินอีกทางหนึ่งค่ะ

ข้อมูลอ้างอิง
1.Dean Falk, et al. The cerebral cortex of Albert Einstein: a description and preliminary analysis of unpublished photographs, Brain 2013: 136; 13041327
2.Tao Sun and Robert F. Hevner. Growth and folding of the mammalian cerebral cortex: from molecules to malformations, Nat Rev Neurosci. 2014 April ; 15(4): 217232
3.Heine WE, Klein PD, Reeds PJ. The importance of alphalactalbumin in infant nutrition; American Institute of Nutrition. Received 24 September 1990. Accepted 27 November 1990: 277-283
4.The Structures of Neurotransmitters. Compound Interest 2015 - www.compoundchem.com
5.Minds Machine, 2e, Figure 2.1 The Major Parts of the Neuron. https://2e.mindsmachine.com/figures/02/02.01.html. Textbook Reference: The Nervous SystemIs Composed of Cells, p. 22
6.Hiroaki Asou, et al. Development of Oligodendrocyte and Myelination in the Central Nervous System. Keio J Med 44(2), 47-52 (1995)
7.Otwin Linderkamp, Ludwig Janus, et al. Time Table of Normal Foetal Brain Development. Int. J. Prenatal and Perinatal Psychology and Medicine Vol. 21(2009) No. 1/2, pp. 416
8.Purves D, Augustine GJ, Fitzpatrick D, et al., editors. Increased Conduction Velocity as a Result of Myelination Neuroscience. 2nd edition. Sunderland (MA): Sinauer Associates; 2001
9.MARKUS ET AL. Whey protein rich in alpha-lactalbumin increases the ratio of plasma tryptophan to the sum of the other large neutral amino acids and improves cognitive performance in stress-vulnerable subjects. Am J Clin Nutr 2002;75:10516
10.Georgieff MK. The American Journal of Clinical Nutrition, Volume 85, Issue 2, 1 February 2007, Pages 614S620S