เคล็ดลับสุขภาพ : พาตับไปหาหมอ ไม่ต้องรอปวดตับ!!

“ตับ” เป็นอวัยวะที่มีหน้าที่สำคัญหลายอย่าง ทั้งผลิตสารโปรตีนที่มีความจำเป็นต่อการแข็งตัวของเลือด ผลิตโปรตีนที่มีการดึงน้ำไว้ในเลือด รวมทั้งขจัดของเสีย ซึ่งตับต้องทำงานตลอดเวลาในทุกๆ วัน หากละเลยไม่ดูแลหรือไม่เคยตรวจตับเลย ก็อาจเสี่ยงต่อการอักเสบ การเป็นโรคตับแข็ง หรือรุนแรงถึงขั้น “มะเร็งตับ” ได้

โดยทั่วไปหากเราตรวจสุขภาพมาแล้วพบว่า “ค่าตับขึ้น” อาจบ่งชี้ได้ว่าอาจตับมีการบาดเจ็บ การตายของเซลล์ หรือตับนั้นมีการอักเสบ ซึ่งเกิดได้จากหลายปัจจัย

สาเหตุที่มักพบได้บ่อยในคนไทย ยังคงเป็นเรื่องของไวรัสตับอักเสบบี ไวรัสตับอักเสบซี การดื่มแอลกอฮอล์ การใช้ยา ไม่ว่าจะเป็นยาสมุนไพร ยาแผนปัจจุบัน ซึ่งพวกนี้มีผลต่อการทำงานของตับ และปัจจุบันที่พบเพิ่มมากขึ้นในคนไทย คือการมี “ไขมันพอกตับ” ส่งผลให้เกิดการอักเสบของตับมากขึ้น

“นอนราบ ยกแขนไว้เหนือศีรษะ ขาขวาไขว้ทับขาซ้าย ทำท่าเหมือนปลาโลมา โค้งตัวนิดนึง” คุณพยาบาลพูดไปยิ้มไปแล้วช่วยจัดท่าให้จนเข้าที่ รอสักครู่แพทย์สาวสวยก็เข้ามาทักทาย นั่งลงก่อนหยิบเครื่องมือ พร้อมพูด “เดี๋ยวหมอทำ Fibroscan ให้นะคะ เรามาดูสุขภาพตับกัน ไม่ต้องกลัวเจ็บ แค่รู้สึกเหมือนมีอะไรมาเคาะๆ นิดนึง”

แพทย์หญิงทิวาพร ธรรมมงคล แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลสมิติเวช ชลบุรี เริ่มขั้นตอนการตรวจโดยทาเจลที่เครื่องมือแล้ววางบนชายโครงระหว่างร่องซี่โครง พลางอธิบายว่าการทำงานของเครื่อง Fibroscan จะส่งคลื่นความถี่สูงผ่านช่องระหว่างซี่โครงเข้าไปที่ตับ ผู้ตรวจจึงต้องโค้งตัวเป็นปลาโลมาให้ซี่โครงแต่ละซี่มีระยะห่างออกและคลื่นความถี่สูงลอดเข้าไปได้เพื่อดูว่าตับของเราเป็นอย่างไร สำหรับคนที่เนื้อเยอะอาจจะดูยากหน่อยเพราะคลื่นต้องผ่านชั้นไขมันหนา ส่วนคนผอมอาจจะยากไปอีกแบบ คือช่องว่างระหว่างซี่โครงมีน้อยและอาจจะหาตำแหน่งที่จะส่งคลื่นเข้าไปได้ยากหน่อย

เวลาที่คลื่นความถี่สูงถูกยิงออกมาจากเครื่อง จะรู้สึกเหมือนโดนเคาะที่สีข้าง อารมณ์เหมือนเวลาหมอเอาไม้ที่มียางสามเหลี่ยมมาเคาะเข่าดูการตอบสนองอัตโนมัติ หนึ่ง... สอง... สาม... อึดใจเดียวแพทย์ก็เก็บภาพตับไว้ได้ 10 ช็อตตามต้องการ เสร็จสิ้นกระบวกการตรวจตับในเวลาฉับไวไม่ถึง 10 นาที ไม่ต้องเจาะเอาชิ้นเนื้อไปตรวจ ไม่ต้องเจ็บตัว เสร็จปั๊บก็รอฟังผลทันที

“ Fibroscan เป็นเครื่องมือช่วยตรวจหาพังผืดในตับ ประเมินระยะของโรค ใช้ตรวจวัดปริมาณไขมันในตับทางอ้อมได้ โดยการใช้คลื่นเสียงความถี่ต่ำเข้าไปแล้ววัดการสะท้อนกลับของเสียงเพื่อประเมินพังผืดในตับและไขมันในตับได้” แพทย์หญิง จิตรลดา เอี่ยมหฤท อายุรแพทย์ระบบทางเดินอาหาร โรงพยาบาลสมิติเวช ชลบุรี กล่าว

สำหรับเครื่อง Fibroscan จะวัดประเมินหลักๆ อยู่สองเรื่องคือ “พังผืดในตับ” กับ “ไขมันในตับ” ซึ่งสองสิ่งนี้คือตัวการที่ทำให้ “ตับแข็ง” ซึ่งไม่ได้แปลว่าตับกลายเป็นหิน แต่หมายถึงว่าภาวะที่ไขมันเข้าไปแทรกและพังผืดจะยึดเนื้อตับให้มีความยืดหยุ่นน้อยลง เนื้อตับแข็งขึ้น ทำให้ตับขาดประสิทธิภาพในการกรองของเสียออกจากเลือด การขจัดสารพิษตกค้างจากอาหารที่เรารับประทานเข้าไป กำจัดเชื้อโรคออกจากเลือดได้น้อยลง

ข้อดีของตรวจตับด้วยเทคโนโลยีข้างต้น คือไม่เจ็บตัว ไม่ต้องผ่าตัด ใช้เวลาน้อย ซึ่งโดยทั่วไปจะใช้เวลาไม่เกิน 10 นาที ไม่มีภาวะแทรกซ้อน งดน้ำงดอาหารเพียง 3 ชั่วโมง แต่ข้อห้าม สำหรับคนท้อง และคนที่ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ ซึ่งเทคโนโลยีของเครื่อง Fibroscan จะทำให้แพทย์ประเมินภาวะของตับ และสามารถดูระยะของโรคเพื่อความจำเป็นในการรักษา

อ่านมาถึงตรงนี้หลายคนอาจเกิดคำถามว่า  ไม่เป็นไวรัสตับ ไม่ดื่มเหล้า ไม่มีความเสี่ยงตับแข็ง แล้วทำไมถึงอยากไปตรวจตับ?

คำตอบที่ซ่อนในพุงเป็นตัวเฉลยจุดประสงค์ในการมาครั้งนี้ นั่นคือ “ความอ้วน” ทั้งจากอาหารนานาชนิดที่รับประทานเข้าไป ตลอดจนเครื่องดื่มผสมน้ำตาลเพิ่มหวานมันจากทั้งนม ครีมเทียม จนสะสมอยู่กลางลำตัว นี่แหละหนึ่งในสาเหตุไขมันพอกตับ

ทั้งนี้ หากค่าการวัดพังผืดในเนื้อตับได้คะแนนต่ำกว่า 7 และปริมาณไขมันในตับต่ำกว่า 248 ถือว่าผ่านฉลุย แต่หากเกินกว่านั้นต้องเริ่มปรับพฤติกรรม ระวังอาหาร เลือกกินเลือกดื่มเมนูที่ดีต่อสุขภาพ และออกกำลังกายให้มากขึ้น เพื่อช่วยฟื้นฟูตับ

“ผลตรวจออกมาดีนะคะ ค่าตับยังอยู่ในเกณฑ์ปกติทุกอย่าง แต่ควรดูแลสุขภาพ เลือกอาหารที่ไขมันต่ำ หวานน้อย ไม่ดื่ม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ คุณหมอแนะนำให้มาตรวจตับเป็นประจำอย่างน้อยทุกๆ สองปี” คุณหมออ่านผล ทำให้คนตรวจโล่งอก

เมื่อตับปลอดภัยก็ดูแลต่อไปตามคำแนะนำคุณหมอ...ใครอยากทราบค่าตับลองพาตับไปหาหมอ ไม่ต้องรอปวดตับ นะคะ