ฝีดาษลิงสายพันธุ์ Clade Ib ขึ้นแท่นสายพันธุ์หลักในไทย เตือนระวังสัมผัสใกล้ชิด

9 พฤศจิกายน 2569 นายแพทย์มณเฑียร คณาสวัสดิ์ อธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวว่า จากข้อมูลขององค์การอนามัยโลกและการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยา โรคฝีดาษวานรหรือฝีดาษลิงสามารถแสดงอาการได้หลากหลาย ขึ้นกับตำแหน่งของรอยโรค โดยอาจพบผื่น ตุ่ม หรือแผล บริเวณผิวหนังและเยื่อบุต่างๆ เช่น จุดซ่อนเร้น ทวารหนัก ช่องปาก ใบหน้า แขน ขา รวมถึงบริเวณเยื่อบุอ่อน ร่วมกับมีอาการเจ็บบริเวณรอยโรค โดยผู้ป่วยอาจมีอาการไข้ เจ็บคอ เจ็บบริเวณทวารหนัก หรือมีอาการอักเสบของเยื่อบุ ซึ่งอาจมีอาการคล้ายโรคติดเชื้อทางเดินหายใจหรือภาวะทอนซิลอักเสบ แม้ยังไม่พบผื่น ตุ่ม หรือแผลอย่างชัดเจน หรือพบเพียงเล็กน้อย แต่ถือเป็นข้อมูลสำคัญที่บุคลากรทางการแพทย์ต้องเพิ่มความสังเกตและซักประวัติอย่างครอบคลุม

จากการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาและการตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ ที่ผ่านมาพบสายพันธุ์ Clade IIb เป็นสายพันธุ์หลักที่ระบาด (สายพันธุ์เดียวกับที่ระบาดทั่วโลกมาตั้งแต่ปี 2565) ซึ่งในช่วงกลางปี 2569 เริ่มตรวจพบสายพันธุ์ Clade Ib เพิ่มมากขึ้นและกลายเป็นสายพันธุ์หลักในประเทศขณะนี้ ซึ่งหน่วยงานด้านสาธารณสุขที่เกี่ยวข้องได้ร่วมเฝ้าระวังสายพันธุ์ Clade Ib อย่างต่อเนื่อง โดยสายพันธุ์นี้มีอัตราการเสียชีวิตน้อยกว่าร้อยละ 0.5 แต่หากได้รับเชื้ออาจก่อให้เกิดอาการแสดงของโรคที่ชัดเจน โดยเฉพาะในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ หรือผู้ที่มีโรคร่วมแล้วไม่ได้เข้ารับการรักษาหรือทานยาอย่างต่อเนื่อง อาจทำให้โรครุนแรงขึ้นหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนได้

ทั้งนี้ กรมควบคุมโรค ได้รับรายงานผู้ป่วยสายพันธุ์นี้ได้แบบกระจายในจังหวัดใหญ่ จังหวัดที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว หรือ ประชากรหนาแน่น และยังพบประปรายตามแต่ละพื้นที่ ยังไม่พบสัญญาณการแพร่ระบาดของสายพันธุ์ Clade Ib เป็นวงกว้างภายในกลุ่มประชากร ผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นเพศชาย อายุระหว่าง 18 – 49 ปี ซึ่งมีปัจจัยเสี่ยงจากพฤติกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับเพศสัมพันธ์ ปาร์ตี้สังสรรค์ร่วมกับผู้ป่วย หรือ การอาศัยร่วมบ้าน

ด้าน นายแพทย์นิติ เหตานุรักษ์ รองอธิบดีกรมควบคุมโรค กล่าวเพิ่มเติมว่า โรคฝีดาษวานรสามารถแพร่กระจายผ่านการสัมผัสใกล้ชิด (Direct and Close Contact) กับผู้ติดเชื้อ โดยเฉพาะการสัมผัสโดยตรงกับผื่น ตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง หรือรอยโรคบริเวณผิวหนัง รวมถึงการมีสัมผัสแนบแน่นทางเพศสัมพันธ์ อาจเกิดขึ้นได้จากการใช้เครื่องใช้ เช่น เสื้อผ้า หรือผ้าเช็ดตัวที่ปนเปื้อนสารคัดหลั่งของผู้ป่วย หรือการสัมผัสละอองฝอยจากการหายใจ (Respiratory droplets) ในกรณีที่อยู่ใกล้ชิดกันเป็นเวลานานมาก ๆ

สำหรับผู้ที่มีอาการสงสัยและอยู่ระหว่างรอเข้ารับการตรวจหรือรอผลตรวจ ควรแยกตัวจากผู้อื่น หลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิดและการมีเพศสัมพันธ์ ปกคลุมรอยโรคให้มิดชิด ล้างมือด้วยสบู่หรือแอลกอฮอล์ 70% อย่างสม่ำเสมอ และสวมหน้ากากอนามัยที่กระชับใบหน้าตลอดเวลา ทั้งนี้ ผู้ป่วยที่ได้รับการยืนยันว่าเป็นโรคฝีดาษวานรไม่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลทุกราย แพทย์จะพิจารณาจากอาการ ความเสี่ยง และความพร้อมในการแยกตัวที่บ้าน โดยผู้ป่วยควรแยกตัว งดการเดินทาง แยกใช้ภาชนะและเครื่องใช้ส่วนตัว ทำความสะอาดเครื่องนุ่งห่มและสิ่งของเครื่องใช้ พร้อมปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด จนกว่ารอยโรคทั้งหมดจะหาย สะเก็ดหลุด และมีผิวหนังใหม่ปกคลุม รวมถึงรอยโรคบริเวณเยื่อบุหายแล้ว

กรมควบคุมโรค ขอให้ผู้ที่มีความเสี่ยงหรืออาการสงสัย ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและรักษาทันที และขอความร่วมมือทุกภาคส่วนไม่ตีตราหรือเลือกปฏิบัติต่อผู้ป่วย และเคารพความเป็นส่วนตัว เพื่อให้ทุกคนสามารถเข้าถึงบริการสุขภาพได้อย่างเท่าเทียม โรคฝีดาษวานรไม่ได้ติดต่อกันได้ง่ายจากการดำรงชีวิตประจำวันทั่วไป แต่เกิดจากการสัมผัสใกล้ชิดแนบแน่นกับผู้ป่วยหรือรอยโรค ทั้งนี้ ประชาชนสามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่สถานพยาบาลใกล้บ้าน หรือสายด่วนกรมควบคุมโรค โทร. 1422