เนชั่นทีวี

Exclusive

ดีลการค้าหรือละครการเมือง? ชำแหละเกมต่อรอง 'อนุทิน–ทรัมป์' แลกภาษี 19% กับเงื่อนไข 5 ข้อ

17 พ.ย. 2569 | กฤษฎา บุญเรือง

ดีลการค้าหรือละครการเมือง? ชำแหละเกมต่อรอง 'อนุทิน–ทรัมป์' แลกภาษี 19% กับเงื่อนไข 5 ข้อ

"กฤษฎา บุญเรือง" วิเคราะห์เบื้องหลังพิธีลงนามแถลงการณ์ร่วมไทย-สหรัฐฯ ที่มะนิลา ตรึงภาษี 19% แลกเงื่อนไข 5 ข้อ ชี้เป็นเกมแลกแต้มทางการเมืองที่ซ่อนบิลราคาแพงไว้

"กฤษฎา บุญเรือง" วิเคราะห์เบื้องหลังพิธีลงนามแถลงการณ์ร่วมไทย-สหรัฐฯ ที่มะนิลา ตรึงภาษี 19% แลกเงื่อนไข 5 ข้อ ชี้เป็นเกมแลกแต้มทางการเมืองที่ซ่อนบิลราคาแพงไว้

KEY

POINTS

  • นายกฯ อนุทินและประธานาธิบดีทรัมป์ลงนามในแถลงการณ์ร่วมทางการค้า โดยไทยยอมรับอัตราภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ที่ 19% เพื่อแลกกับการเปิดตลาดและปรับแก้กฎระเบียบ 5 ข้อ
  • เงื่อนไข 5 ข้อที่ไทยต้องยอมรับ รวมถึงการเปิดตลาดสินค้าเกษตร (เช่น เนื้อหมู), การงดเว้นภาษีบริการดิจิทัล, การคุมเข้มกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา และการเพิ่มสัดส่วนการถือหุ้นของต่างชาติในธุรกิจโทรคมนาคม
  • บทวิเคราะห์มองว่าข้อตกลงนี้เป็นเกมการเมืองที่ผู้นำทั้งสองฝ่ายได้ประโยชน์ด้านภาพลักษณ์ โดยทรัมป์ได้แสดงผลงานต่อฐานเสียง ขณะที่อนุทินสามารถอ้างว่ารักษาเสถียรภาพการส่งออกได้ในระยะสั้น
  • รัฐบาลไทยใช้การลงนาม "แถลงการณ์ร่วม" ซึ่งยังไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย เพื่อซื้อเวลาและเปิดช่องให้ใช้กระบวนการภายในประเทศ เช่น มติรัฐสภา มาต่อรองหรือลดทอนเงื่อนไขที่เสียเปรียบในภายหลัง

ในค่ำวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ แห่งสหรัฐอเมริกา มีกำหนดร่วมลงนามใน "แถลงการณ์ร่วม" (Joint Statement) เพื่อประกาศความคืบหน้าความตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ภายใต้กรอบอัตราภาษีนำเข้า 19% แลกกับการที่ไทยต้องเปิดตลาดและปรับแก้กฎระเบียบภายในประเทศ 5 ด้านหลัก ท่ามกลางเสียงจับตาว่าดีลนี้คือความสำเร็จทางการค้าหรือเป็นเพียงการซื้อเวลาทางการเมือง

 

เกี่ยวกับเรื่องนี้ อ.กฤษฎา บุญเรือง นักวิชาการอิสระด้านความมั่นคงและเศรษฐกิจระหว่างประเทศ ได้เขียนบทความวิเคราะห์เรื่อง "ดีลการค้าหรือละครการเมือง? ภาษี 19% กับเงื่อนไข 5 ข้อ : วิเคราะห์เกมต่อรอง ‘อนุทิน–ทรัมป์’ ที่มะนิลา" โดยมีรายละเอียดดังนี้...

---

ดีลการค้าหรือละครการเมือง? ภาษี 19% กับเงื่อนไข 5 ข้อ : วิเคราะห์เกมต่อรอง ‘อนุทิน–ทรัมป์’ ที่มะนิลา
โดย กฤษฎา บุญเรือง
17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569

 

ในเวลาประมาณ 19.30 น. ตามเวลาท้องถิ่นกรุงมะนิลา ของวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 เมื่อนายกรัฐมนตรี อนุทิน ชาญวีรกูล ของไทย และประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ นั่งลงร่วมโต๊ะเพื่อลงนามใน "แถลงการณ์ร่วม" (Joint Statement) เดินหน้าความตกลงการค้าต่างตอบแทน (ART) ภาพที่จะปรากฏต่อหน้าสื่อมวลชนทั่วโลกคือฉากการทูตที่คุ้นตา ทั้งรอยยิ้ม การจับมือ การประกาศรื้อฟื้นความเป็นพันธมิตร และการประนีประนอมที่พาดหัวข่าวได้สวยหรูว่า ไทยสามารถตรึงเพดานภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ไว้ที่ 19% เพื่อแลกกับการเปิดตลาดและปรับแก้กฎระเบียบภายในประเทศ 5 ด้านใหญ่

แต่หากเราลองอ่านเกมให้ลึก พิธีลงนามที่มะนิลาครั้งนี้ไม่ได้ดูเหมือนความสำเร็จของการเปิดเสรีการค้า หากแต่เป็น "การแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ทางการเมืองที่ถูกจัดฉากไว้อย่างแนบเนียน" ผู้นำทั้งสองประเทศไม่ได้เซ็นเพราะข้อตกลงนี้พร้อมบังคับใช้ได้อย่างไร้รอยต่อ แต่เซ็นเพราะ "ภาพลักษณ์ของการบรรลุข้อตกลง" ช่วยตอบโจทย์ทางการเมืองในบ้านของทั้งคู่ได้ทันที แม้ว่าเนื้อในทางเศรษฐกิจจะยังคงเสียเปรียบและเต็มไปด้วยขวากหนามก็ตาม

 

สิ่งที่วอชิงตันได้: แต้มต่อทางการเมืองและอำนาจกดดันฝ่ายเดียว

สำหรับทำเนียบขาวที่เพิ่งผ่านศึกเลือกตั้งกลางเทอมอันบอบช้ำและกำลังเผชิญข้อจำกัดในการผลักดันกฎหมายในรัฐสภา นโยบายต่างประเทศจึงต้องทำหน้าที่เป็นเวทีแสดงแสนยานุภาพให้คนในประเทศได้เห็น รัฐบาลทรัมป์ต้องการ "ชัยชนะที่จับต้องได้และเข้าใจง่าย" เพื่อนำไปโชว์ฐานเสียงว่าตัวเองยังคุมเกมโลกอยู่

 

ที่มะนิลา ทรัมป์ได้ในสิ่งที่ต้องการครบถ้วนโดยไม่ต้องยอมลดกำแพงภาษีหลักลงแม้แต่เซ็นต์เดียว สหรัฐฯ ยังคงเก็บภาษีนำเข้าสินค้าไทยในอัตราฐานที่ 19% ไว้เหมือนเดิม แต่กลับดึงคำมั่นสัญญาจากไทยได้ถึง 5 เรื่องใหญ่ ทั้งการเปิดตลาดสินค้าเกษตร (รวมถึงเนื้อหมูและเครื่องในสัตว์จากสหรัฐฯ) การงดเว้นภาษีบริการดิจิทัล การคุมเข้มกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาและแรงงาน ไปจนถึงการเปิดทางให้ต่างชาติถือหุ้นในธุรกิจโทรคมนาคมมากขึ้น ทำให้ทำเนียบขาวสามารถประกาศได้เต็มปากว่า บีบให้ประเทศผู้ส่งออกรายใหญ่ในเอเชียยอมเดินตามกติกาของอเมริกาได้สำเร็จ

ที่สำคัญ นี่คือสูตรสำเร็จที่สหรัฐฯ ใช้มาแล้วทั่วภูมิภาค ตั้งแต่ข้อตกลงกับมาเลเซียที่แทบไม่มีผลบังคับใช้จริง การเจรจากับอินโดนีเซียที่หยุดชะงัก ไปจนถึงเวียดนามที่เริ่มอ่อนล้ากับการถูกบีบให้ยอมซ้ำแล้วซ้ำเล่า วอชิงตันเชี่ยวชาญการทูตแบบ "เซ็นกรอบไว้ก่อน" เพื่อผูกมัดให้คู่ค้ายอมเปิดตลาดล่วงหน้า ในขณะที่ตัวเองยังกำไพ่เรื่องกำแพงภาษีไว้ในมืออย่างเหนียวแน่น ส่วนข้อตกลงจะบังคับใช้จริงได้ราบรื่นหรือไม่นั้นเป็นเรื่องรอง เพราะพาดหัวข่าวที่มะนิลาคือรางวัลใหญ่ที่ต้องการในวันนี้

 

สิ่งที่กรุงเทพฯ ได้: การซื้อเวลาและความแน่นอนทางภาษีระยะสั้น

ในมุมของนายกรัฐมนตรีอนุทิน การตัดสินใจครั้งนี้ตั้งอยู่บนโจทย์ของการตั้งรับที่เน้นความอยู่รอดและผลทางการเมืองไม่แพ้กัน สหรัฐฯ ยังคงเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทย เมื่อต้องเผชิญหน้ากับความเสี่ยงที่จะถูกขึ้นภาษีในอัตราที่สูงลิ่วจนกระทบภาคการส่งออกทั้งระบบ แถมประเทศคู่แข่งในอาเซียนต่างก็วิ่งเข้าหาโต๊ะเจรจากับวอชิงตัน รัฐบาลไทยจึงไม่อาจเสี่ยงตกขบวนได้

 

การลงนามในแถลงการณ์ร่วมช่วยให้รัฐบาลไทยเดินทางกลับประเทศพร้อมคำอธิบายว่า สามารถสกัดกั้นวิกฤตกำแพงภาษีเลวร้ายที่สุดและรักษาเสถียรภาพให้ผู้ส่งออกไทยไว้ได้ ขณะเดียวกัน กรุงเทพฯ ก็แอบวางทางหนีทีไล่ไว้เงียบๆ ด้วยการกำหนดให้เอกสารที่มะนิลาเป็นเพียง "แถลงการณ์ร่วมที่ยังไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย" แทนที่จะเป็นสนธิสัญญาฉบับสมบูรณ์ ซึ่งเปิดช่องให้รัฐบาลใช้กระบวนการภายในประเทศเป็นกันชน ทั้งการขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมาย การทำประชาพิจารณ์ และการขอความเห็นชอบจากรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178

 

พูดง่ายๆ คือ รัฐบาลไทยกำลังเอา "คำสัญญาที่จะแก้กฎระเบียบในอนาคต" มาแลกกับ "พื้นที่หายใจในวันนี้" โดยเดิมพันว่า กระบวนการทางกฎหมายในประเทศจะช่วยดึงจังหวะหรือลดทอนความรุนแรงของเงื่อนไขที่อ่อนไหวทางการเมืองที่สุด เช่น การนำเข้าเนื้อหมูสหรัฐฯ ที่มีสารเร่งเนื้อแดง ออกไปได้หลังจากแสงไฟบนเวทีประชุมสุดยอดดับลง

 

บิลค่าใช้จ่ายที่ถูกซ่อนไว้

ความอันตรายของข้อตกลงที่ต่างฝ่ายต่างได้หน้าทางการเมืองเช่นนี้ คือต้นทุนที่แท้จริงไม่ได้หายไปไหน แต่เป็นเพียงการ "เลื่อนเวลาจ่ายบิล" ออกไปเท่านั้น

 

ผลตอบแทนที่สหรัฐฯ กวาดไปทันทีคือคะแนนนิยมทางการเมืองและกรอบข้อตกลงที่เอื้อประโยชน์ฝ่ายเดียว ซึ่งเปิดช่องให้วอชิงตันหยิบยกมาตรการไต่สวนทางการค้ามาขู่ไทยได้อีกทุกเมื่อหากไทยดำเนินการล่าช้า ส่วนสิ่งที่ไทยได้กลับมาคือความแน่นอนทางภาษีเพียงระยะสั้น แต่ต้องแลกด้วยการเอาชีวิตความเป็นอยู่ของผู้เลี้ยงหมูไทย รายได้ภาษีจากแพลตฟอร์มดิจิทัล และอธิปไตยด้านโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคมของชาติมาวางไว้บนโต๊ะเจรจา

 

บทเรียนของมาเลเซียและอินโดนีเซียพิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การจับมือกับวอชิงตันไม่ได้การันตีว่าข้อตกลงจะเดินหน้าได้อย่างราบรื่น ที่กรุงมะนิลา ผู้นำทั้งสองประเทศต่างเดินออกจากห้องประชุมพร้อมพาดหัวข่าวที่ตัวเองต้องการ แต่สุดท้ายแล้ว เกษตรกร แรงงาน และภาคธุรกิจไทยจะต้องเป็นคนควักกระเป๋าจ่ายบิลราคาแพงนี้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่ารัฐบาลไทยจะมองแถลงการณ์ร่วมฉบับนี้เป็น "ใบยอมจำนนที่ต้องทำตามทุกข้อ" หรือจะกล้าใช้กลไกรัฐสภาและเสียงของประชาชนในประเทศมาต่อรองแก้ไขรายละเอียดสำคัญ ก่อนที่น้ำหมึกในสัญญาฉบับจริงจะแห้งสนิท

ข่าวล่าสุด