ที่สำคัญ นี่คือสูตรสำเร็จที่สหรัฐฯ ใช้มาแล้วทั่วภูมิภาค ตั้งแต่ข้อตกลงกับมาเลเซียที่แทบไม่มีผลบังคับใช้จริง การเจรจากับอินโดนีเซียที่หยุดชะงัก ไปจนถึงเวียดนามที่เริ่มอ่อนล้ากับการถูกบีบให้ยอมซ้ำแล้วซ้ำเล่า วอชิงตันเชี่ยวชาญการทูตแบบ "เซ็นกรอบไว้ก่อน" เพื่อผูกมัดให้คู่ค้ายอมเปิดตลาดล่วงหน้า ในขณะที่ตัวเองยังกำไพ่เรื่องกำแพงภาษีไว้ในมืออย่างเหนียวแน่น ส่วนข้อตกลงจะบังคับใช้จริงได้ราบรื่นหรือไม่นั้นเป็นเรื่องรอง เพราะพาดหัวข่าวที่มะนิลาคือรางวัลใหญ่ที่ต้องการในวันนี้
สิ่งที่กรุงเทพฯ ได้: การซื้อเวลาและความแน่นอนทางภาษีระยะสั้น
ในมุมของนายกรัฐมนตรีอนุทิน การตัดสินใจครั้งนี้ตั้งอยู่บนโจทย์ของการตั้งรับที่เน้นความอยู่รอดและผลทางการเมืองไม่แพ้กัน สหรัฐฯ ยังคงเป็นตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทย เมื่อต้องเผชิญหน้ากับความเสี่ยงที่จะถูกขึ้นภาษีในอัตราที่สูงลิ่วจนกระทบภาคการส่งออกทั้งระบบ แถมประเทศคู่แข่งในอาเซียนต่างก็วิ่งเข้าหาโต๊ะเจรจากับวอชิงตัน รัฐบาลไทยจึงไม่อาจเสี่ยงตกขบวนได้
การลงนามในแถลงการณ์ร่วมช่วยให้รัฐบาลไทยเดินทางกลับประเทศพร้อมคำอธิบายว่า สามารถสกัดกั้นวิกฤตกำแพงภาษีเลวร้ายที่สุดและรักษาเสถียรภาพให้ผู้ส่งออกไทยไว้ได้ ขณะเดียวกัน กรุงเทพฯ ก็แอบวางทางหนีทีไล่ไว้เงียบๆ ด้วยการกำหนดให้เอกสารที่มะนิลาเป็นเพียง "แถลงการณ์ร่วมที่ยังไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย" แทนที่จะเป็นสนธิสัญญาฉบับสมบูรณ์ ซึ่งเปิดช่องให้รัฐบาลใช้กระบวนการภายในประเทศเป็นกันชน ทั้งการขัดเกลาถ้อยคำทางกฎหมาย การทำประชาพิจารณ์ และการขอความเห็นชอบจากรัฐสภาตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 178
พูดง่ายๆ คือ รัฐบาลไทยกำลังเอา "คำสัญญาที่จะแก้กฎระเบียบในอนาคต" มาแลกกับ "พื้นที่หายใจในวันนี้" โดยเดิมพันว่า กระบวนการทางกฎหมายในประเทศจะช่วยดึงจังหวะหรือลดทอนความรุนแรงของเงื่อนไขที่อ่อนไหวทางการเมืองที่สุด เช่น การนำเข้าเนื้อหมูสหรัฐฯ ที่มีสารเร่งเนื้อแดง ออกไปได้หลังจากแสงไฟบนเวทีประชุมสุดยอดดับลง
บิลค่าใช้จ่ายที่ถูกซ่อนไว้
ความอันตรายของข้อตกลงที่ต่างฝ่ายต่างได้หน้าทางการเมืองเช่นนี้ คือต้นทุนที่แท้จริงไม่ได้หายไปไหน แต่เป็นเพียงการ "เลื่อนเวลาจ่ายบิล" ออกไปเท่านั้น
ผลตอบแทนที่สหรัฐฯ กวาดไปทันทีคือคะแนนนิยมทางการเมืองและกรอบข้อตกลงที่เอื้อประโยชน์ฝ่ายเดียว ซึ่งเปิดช่องให้วอชิงตันหยิบยกมาตรการไต่สวนทางการค้ามาขู่ไทยได้อีกทุกเมื่อหากไทยดำเนินการล่าช้า ส่วนสิ่งที่ไทยได้กลับมาคือความแน่นอนทางภาษีเพียงระยะสั้น แต่ต้องแลกด้วยการเอาชีวิตความเป็นอยู่ของผู้เลี้ยงหมูไทย รายได้ภาษีจากแพลตฟอร์มดิจิทัล และอธิปไตยด้านโครงสร้างพื้นฐานโทรคมนาคมของชาติมาวางไว้บนโต๊ะเจรจา
บทเรียนของมาเลเซียและอินโดนีเซียพิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การจับมือกับวอชิงตันไม่ได้การันตีว่าข้อตกลงจะเดินหน้าได้อย่างราบรื่น ที่กรุงมะนิลา ผู้นำทั้งสองประเทศต่างเดินออกจากห้องประชุมพร้อมพาดหัวข่าวที่ตัวเองต้องการ แต่สุดท้ายแล้ว เกษตรกร แรงงาน และภาคธุรกิจไทยจะต้องเป็นคนควักกระเป๋าจ่ายบิลราคาแพงนี้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่ารัฐบาลไทยจะมองแถลงการณ์ร่วมฉบับนี้เป็น "ใบยอมจำนนที่ต้องทำตามทุกข้อ" หรือจะกล้าใช้กลไกรัฐสภาและเสียงของประชาชนในประเทศมาต่อรองแก้ไขรายละเอียดสำคัญ ก่อนที่น้ำหมึกในสัญญาฉบับจริงจะแห้งสนิท