หากชาวบ้านอยากเห็นอัยการมีบทบาทเชิงรุกในการค้นหาความจริงก่อนพาคดีไปศาล อัยการจะทำได้หรือไม่ โดยไม่ต้องรอแก้กฎหมาย

เกาะติดข่าวสาร >> Nation Online
logoline

บทบาทอัยการในการสืบสวนแสวงหาความจริง
โดย จตุพร อาจคงหาญ และ กนกศักดิ์ พ่วงลาภ

อัยการผู้เชี่ยวชาญ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาการสอบสวนและการดำเนินคดี สำนักงานวิชาการ สำนักงานอัยการสูงสุด

 

บทบาทของพนักงานอัยการในการสืบสวนแสวงหาข้อเท็จจริงสามารถทำได้ในบริบทของการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน ตาม พ.ร.บ. องค์กรอัยการ พ.ศ. ๒๕๕๓ มาตรา ๑๖ ที่บัญญัติรองรับไว้ และอาจทำได้ในขอบเขตที่กว้างขวาง เมื่อพิจารณาประกอบมาตรา ๑๔ และมาตรา ๒๓  จะเห็นได้ว่าให้อำนาจอัยการครอบคลุมในการปฏิบัติการในการแสวงหาพยานหลักฐานเพื่อดำเนินการตามกฎหมายได้เป็นอย่างดี

 

​​การสืบสวนแสวงหาข้อเท็จจริงตามหลักกฎหมาย ดังกล่าวนี้เมื่อพิจารณาแล้ว จะเห็นได้ว่าสามารถดำเนินการได้ ทั้ง ก่อนและหลังจากที่พนักงานอัยการรับสำนวนจากพนักงานสอบสวน แต่ทั้ง ๒ กรณีปัจจุบันอัยการมีการนำมาใช้ทางปฏิบัติบ้างแต่ไม่เป็นที่แพร่หลายส่วนใหญ่แล้วอัยการจะมุ่งเน้นพิจารณาคดีที่พนักงานสอบสวนส่งสำนวนมาให้พิจารณา หากเห็นว่าการสอบสวนยังไม่สิ้นกระแสความจะแจ้งให้พนักงานสอบสวนทำการสอบสวนเพิ่ม แต่ในบางครั้งการสอบสวนเพิ่มเติมนี้ก็ไม่ทำให้ได้รับข้อเท็จครบถ้วนแต่อย่างใด

 

 การใช้อำนาจสืบสวนตามกฎหมายดังกล่าวทั้ง ๓ มาตรานี้เป็นการใช้อำนาจเฉพาะการสืบสวนแสวงหาข้อเท็จจริงรวบรวมพยานหลักฐานเบื้องต้นเท่านั้นยังไม่ได้ล่วงเลยไปถึงขั้นสอบสวนแต่อย่างใด แต่หากสืบสวนได้ข้อเท็จจริงหรือหากมีพฤติการณ์อื่นที่อยู่ในอำนาจของอัยการต้องทำการสอบสวนหรือควรเข้าไปคุ้มครองสิทธิเสรีภาพประชาชน ตามกฎหมายพนักงานอัยการก็สามารถดำเนินการได้ตามกฎหมาย

เช่นสืบสวนพบว่ามีความตายเกิดขึ้นโดยการกระทำของเจ้าพนักงานซึ่งอ้างว่ากระทำการตามหน้าที่หรือตายระหว่างควบคุมของเจ้าหน้าที่ หรือพบว่าเป็นการกระทำความผิดนอกราชอาณาจักรหรือพบว่ามีการจับกุมหรือคุมขังผู้ต้องหาหรือบุคคลอื่นไม่ชอบด้วยกฎหมาย ซี่งเป็นอำนาจหน้าที่ของพนักงานอัยการที่ต้องดำเนินการ เข้าร่วมชันสูตรพลิกศพ เข้าสอบสวนหรือเข้าร่วมสอบสวนหรือต้องมีคำร้องขอต่อศาลให้ปล่อยผู้ถูกคุมขังแล้วแต่กรณีไปทั้งนี้เป็นอำนาจตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา ๒๐,๙๐,๑๔๓,๑๕๐,๑๕๐/๑ เป็นต้น ซึ่งกรณีดังกล่าวหากเจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่โดยตรงจงใจปกปิดการกระทำหรือปกปิดความผิดเช่นกรณีคดีวิสามัญฆ่าตกรรมที่เป็นข่าวใหญ่ใน จังหวัดนครสวรรค์ พนักงานอัยการและเจ้าพนักงานอื่นก็ไม่อาจทราบได้ ดังนั้นการสืบสวนแสวงหาข้อเท็จจริงของอัยการเพื่อให้ได้ข้อเท็จจริงจึงเป็นไปเพื่อดำเนินการตามกฎหมายดังกล่าว 

การสืบสวนดังกล่าวเป็นการแสวงหาและเก็บรวบรวมพยานหลักฐานเท่าที่จะเก็บได้โดยไม่ฝ่าฝืนกฎหมาย กล่าวคือการเข้าไปในสถานที่เกิดเหตุและเก็บหลักฐานโดยความยินยอมของเจ้าของ การสอบปากคำบุคคลที่ยินยอมให้ถ้อยคำพยานและสิ่งของวัตถุพยานที่เก็บมาได้จะเป็นหลักฐานที่จะนำมาเปรียบเทียบกับสำนวนการสอบสวนของตำรวจ  การสืบสวนของอัยการจะทำคู่ขนานไปกับการสอบสวนของตำรวจในลักษณะที่ไม่ก้าวก่ายซึ่งกันและกัน และอาจร่วมกันกับตำรวจหรือเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองหรือเจ้าพนักงานอื่นในการสืบสวนแสวงหาข้อเท็จจริงรวบรวมพยานหลักฐาน และพยานหลักฐานบางอย่าง

ถ้าจำเป็นต้องตรวจสอบทางวิทยาศาสตร์ก็สามารถส่งให้สถาบันนิติวิทยาศาสตร์ตรวจสอบให้ตามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ( MOU) เพื่อการอำนวยความยุติธรรมทางอาญาซึ่งทางสำนักงานอัยการสูงสุดได้มีการทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือไว้กับสมาคมแพทย์นิติเวชแห่งประเทศไทยและอีกหลายหน่วยงาน การมีพยานหลักฐานในชั้นพนักงานอัยการเพิ่มขึ้นจะเป็นส่วนเติมเต็มให้พยานหลักฐานในคดีสมบูรณ์ยิ่งขึ้น พยานหลักฐานที่เก็บมาได้นั้นเป็นพยานหลักฐานชั้นดีเพราะเป็นพยานหลักฐานที่เก็บในเวลาที่ใกล้ชิดกับเวลาที่เกิดเหตุ

หลักฐานที่ได้จากการสืบสวนของพนักงานอัยการแม้ไม่ใช่หลักฐานที่ได้จากการสอบสวน แต่อาจนำไปใช้ในการนำสืบในชั้นศาลได้ เช่นกรณีที่พนักงานสอบสวนส่งสำนวนมาให้พิจารณาแต่ขาดพยานหลักฐานที่สำคัญที่พนักงานอัยการได้จัดเก็บไว้ดังกล่าวแล้ว พนักงานอัยการอาจสั่งให้พนักงานสอบสวนทำการสอบสวนเพิ่มเติมตามพยานหลักฐานที่จัดเก็บไว้หรือสั่งให้พนักงานสอบสวนส่งพยานนั้นมาซักถามเพื่อสอบสวนต่อไปได้และนำพยานเช่นว่านั้นเข้ามาในสำนวนคดีและนำสืบในชั้นศาลได้ แต่เพียงเท่านี้ถือว่ามีคุณค่ามากในการอำนวยความยุติธรรมในภาพรวมยังเป็นการป้องกันการบิดเบือน ป้องปรามความคิดของบุคคลใดก็ตามที่คิดจะยักย้ายถ่ายเทหรือปกปิดพยานหลักฐานได้ อีกทั้งในกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของไทยไม่ได้ห้ามนำสืบพยานหลักฐานที่เก็บได้ในชั้นพนักงานอัยการหรือพยานหลักฐานของผู้เสียหาย เพียงแต่ศาลจะรับฟังหรือไม่อย่างไร มีน้ำหนักแค่ไหน ขึ้นอยู่กับว่าพยานหลักฐานนั้นเป็นพยานชนิดใดและมีน้ำหนักน่ารับฟังแค่ไหน ซึ่งศาลอาจจะรับฟังได้เช่นเดียวกับพยานหลักฐานที่ผ่านการสอบสวนของพนักงานสอบสวนก็ได้ หรืออีกนัยคือ หากพยานหลักฐานนั้นเป็นประจักษ์พยานสำคัญ และยิ่งผ่านการตรวจเก็บรวบรวมโดย เจ้าพนักงานของรัฐหลายฝ่ายมาร่วมมือกันในการจัดเก็บรวบรวมพยานหลักฐานแล้วพยานหลักฐานนั้นก็ต้องเป็นพยานหลักฐานชั้นดีที่น่าเชื่อถือและมีน้ำหนักดีที่น่ารับฟังตามกฎหมายยิ่งกว่าพยานหลักฐานที่จัดเก็บโดยเจ้าพนักงานฝ่ายเดียวเสียอีก

เกี่ยวกับเรื่องการสืบสวนในชั้นพนักงานอัยการการนั้น ดร.น้ำแท้  มีบุญสล้าง ผู้อำนวยการสถาบันการวิจัยเพื่อพัฒนาการสอบสวนและการดำเนินคดี สำนักงานอัยการสูงสุด ได้ให้ความเห็นไว้ว่า ​"การสืบสวนเป็นการแสวงหาข้อมูลธรรมดาๆ ไม่ต้องใช้อำนาจพิเศษอะไร ใครมีหน้าที่ทำภารกิจใดก็ต้องแสวงหาข้อเท็จจริงทั้งนั้น เพียงแต่กระบวนการยุติธรรมเรียกว่าการสืบสวน ส่วนวงการอื่นเรียกว่าการสอบถามข้อมูลหรือเรียกอะไรก็ได้"
​การสืบสวนนี้อาจกล่าวได้ว่าในทุกองค์กรของทางราชการต้องมีการสืบสวนหาข้อมูลก่อนจะตัดสินใจกระทำการหรือมีคำสั่งใด ๆการทำงานของราชการแต่ละหน่วยอาจมีภารกิจงานที่ซ้อนทับกันอยู่โดยธรรมชาติ เช่น การสืบสวนของ ป.ป.ง. บางส่วนอาจซ้อนทับกับการสืบสวนของตำรวจ หรือกรมการปกครอง หรือแม้กระทั่งสำนักข่าวกรอง สำนักงานเกี่ยวกับความมั่นคงอื่น  ในขณะที่องค์กรหนึ่งหาข้อมูลอีกองค์กรหนึ่งก็กำลังหาข้อมูลอยู่เหมือนกัน มองในแง่หนึ่งก็คือการหาข้อมูลในทางคู่ขนาน หากในสายงานกระบวนการยุติธรรมทั้งหลายจะมีการทำงานในลักษณะนี้ก็ไม่มีข้อเสียหายอย่างใด และจะเห็นว่าไม่ใช่การใช้อำนาจก้าวก่ายทับซ้อนระหว่างหน่วยงาน แต่เป็นการร่วมมือกันทำงานเพื่ออำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชนอีกทั้งยังเป็นการตรวจสอบถ่วงดุลระหว่างหน่วยงาน และสอดคล้องกับ การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมตาม รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๖๐  มาตรา ๒๕๘ ง. (๒)  ที่บัญญัติให้มีการตรวจสอบถ่วงดุลไว้

 

​การแสวงหาข้อมูลในทางคู่ขนานในชั้นพนักงานอัยการสมควรที่จะมีขึ้นเพื่อรองรับการอำนวยความยุติธรรมในเชิงรุก ระบบการสืบสวนคู่ขนานนี้มีปรากฏชัดในระบบอัยการประเทศเกาหลีใต้ ซึ่งมีประสิทธิภาพภาพมากตามที่ปรากฏเห็นชัดแล้วว่าอัยการเกาหลีใต้สามารถดำเนินคดีกับบุคคลสำคัญได้ นั่นแสดงว่าระบการสืบสวนของพนักงานอัยการทำงานได้เป็นอย่างดี ซึ่งประเทศไทยสามารถนำมาเป็นแบบอย่าง หรือเป็นโมเดลในการพัฒนางานสืบสวนสอบสวน
​การทำงานในเชิงรุกในการสืบสวนนี้เป็นไปเพื่ออำนวยความยุติธรรมแก่ประชาชนและเป็นการปฏิรูปการสอบสวนในประเทศไทยโดยไม่ต้องแก้ไขกฎหมาย แต่เป็นการใช้อำนาจตามกฎหมายที่มีอยู่แล้วให้ครอบคลุมภารกิจหน้าที่ให้ครบถ้วน อีกทั้งการตีความการใช้กฎหมายควรเลือกการตีความแล้วเป็นผลมากกว่าตีความแล้วไร้ผลเพราะหากถือเอานัยที่ไร้ผล กฎหมายนั้นไม่สามารถบังคับใช้ได้อย่างแท้จริง ไม่สมเจตนารมณ์ของกฎหมาย ยิ่งนัยที่เป็นผลนั้นทำได้ทันทีไม่ต้องแก้ไขกฎหมาย หากทำทันทีแล้วก็จะเป็นประโยชน์แก่ประชาชนทันทีเช่นเดียวกัน

​อีกประการ หากมองว่าการที่อัยการเข้าไปลงพื้นที่เพื่อตรวจดูที่เกิดเหตุและเก็บรวบรวมพยานหลักฐานร่วมกับเจ้าพนักงานตำรวจและ/หรือเจ้าพนักงานฝ่ายปกครองและ/หรือเจ้าพนักงานอื่นนั้นตามเป็นการร่วมกันทำงานเพื่ออำนวยความยุติธรรมให้แก่ประชาชนซึ่งอัยการเป็นผู้ที่มีอำนาจหน้าที่ในการพิจารณาคดีอาญาและสืบพยานในชั้นศาลย่อมต้องทราบดีว่าพยานหลักฐานชิ้นใดเป็นพยานหลักฐานอันสำคัญที่จะดำเนินการเพื่อให้รู้ตัวผู้กระทำความผิดหรือเพื่อที่จะพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของบุคคลใด เมื่อมองภาพรวมผลของสังคมการที่อัยการได้เข้าไปมีส่วนร่วมในการสืบสวนแสวงหาข้อเท็จจริงเพียงฝ่ายเดียวหรือร่วมกับเจ้าพนักงานฝ่ายอื่นดังกล่าวแล้ว จะเกิดประโยชน์แก่ประชาชนในด้านการอำนวยความยุติธรรมและคุ้มครองสิทธิของประชาชนเป็นอย่างมาก ในสวนของพนักงานสอบสวนเองก็จะทำงานได้สะดวกมากขึ้นเพราะทุกหน่วยงานล้วนมาร่วมมือกันมาช่วยกันค้นหาพยานหลักฐานเพื่อจะได้รู้ตัวผู้กระทำความผิดหรือเพื่อพิสูจน์ความผิดหรือบริสุทธิ์ของผู้ต้องหาหรือผู้ถูกกล่าวหาหรือพูดง่าย ๆ คือมีคนมาช่วยทำงานที่นั่นเอง อีกทั้งหากมีข้อกฎหมายอันยุ่งยากซับซ้อนอัยการสามารถให้คำปรึกษาได้ทันที การแจ้งข้อหาแก่ผู้ต้องหาก็จะเป็นไปตามความผิดที่ได้กระทำไป ไม่แจ้งข้อหาเกินความจริงหรือแจ้งให้หนักไว้ก่อนจนต้องพิจารณาสั่งไม่ฟ้องผู้ต้องหาในบางข้อหา ทำให้คดีล่าช้าจนผู้เสียหายและผู้ต้องหาไม่ได้รับการคุ้มครองสิทธิหรือได้รับความเสียหาย อีกทั้งหากเจ้าพนักงานในกระบวนการยุติธรรมร่วมมือกันทำงานบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มข้นจริงจังจะทำให้บุคคลอื่นผู้ที่คิดจะกระทำความผิดเกรงกลัวไม่กล้าจะกระทำความผิดบ้านเมืองจะสงบสุขมากขึ้น เฉกเช่นเดียวกันกับในประเทศสิงคโปร์ซึ่งเป็นประเทศที่มีการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มข้นบ้านเมืองสงบสุข ฉันใดกลับกันก็ฉันนั้นหากบ้านเราเจ้าพนักงานของรัฐในกระบวนการยุติธรรมมีการร่วมมือกันทำงานในการกันป้องกันและปราบปรามผู้กระทำความผิดอย่างจริงจังบ้างเมืองไทยเราก็จะสุขสงบได้เช่นเดียวกัน

logo-pwa

เพิ่ม NationTV

ลงในหน้าจอหลักของคุณ

ติดตั้ง
ปิด