ศึกสองหน้าในสงครามเมียนมา : กลเกมแห่งพันธมิตรและการท้าทายอิทธิพลจีน

รศ.ดร.ฐิติวุฒิ บุญยวงศ์วิวัชร

อาจารย์คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

 

ปฏิบัติการ 1027 ซึ่งเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2566 ถือเป็นจุดเริ่มต้นของความฝันของฝ่ายต่อต้านรัฐบาลทหารเมียนมาที่หวังว่าปฏิบัติการร่วมของพันธมิตร 3 พี่น้อง ได้แก่ กองทัพอาระกัน (AA) , โกก้าง (MNDAA) , และกองกำลังตะอ้าง (TNLA)  จะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ความฝันของกลุ่มแนวร่วมต่อต้านเป็นจริง โดยเฉพาะจากฝ่ายของรัฐบาลเอกภาพแห่งชาติ อย่างไรก็ตาม ความคลุมเครือสำคัญประการหนึ่งคือช่วงเวลาที่ถูกประกาศจากกลุ่มพันธมิตรคือปฏิบัติการ 1027 นี้ถือเป็นการกวาดล้างอาชญากรรมข้ามชาติ ซึ่งมักถูกตีความว่าได้รับไฟเขียวจากจีน ทั้งนี้ กลุ่มพี่น้องพันธมิตรยังได้รับประโยชน์จากการควบคุมพื้นที่ทางตอนเหนือของเมียนมา โดยเฉพาะกลุ่มโกก้างที่ได้รับประโยชน์มากที่สุด 

อย่างไรก็ตาม ปฏิบัติการ 1027 ได้ก่อให้เกิดปฏิบัติการย่อยต่อเนื่อง จนทำให้เกิดความขัดแย้งและความไม่ลงรอยกันระหว่างฝ่ายต่อต้าน โดยเฉพาะการขยายเขตพื้นที่ควบคุมของกองกำลังชาติพันธุ์ที่ไปทับซ้อนกับพื้นที่ของกลุ่มอื่น ๆ เช่น กลุ่มคะฉิ่น ในอีกด้านหนึ่ง กองทัพรัฐบาลทหารเมียนมาได้พัฒนายุทธศาสตร์ใหม่ โดยเฉพาะด้านการทูตที่พยายามเจรจากับรัฐบาลจีน ซึ่งก่อนหน้านี้มีการรักษาระยะห่าง โดยเฉพาะความรู้สึกเสียหน้าเมื่อเกิดการปฏิบัติการข้ามพรมแดนที่ได้รับการสนับสนุนจากประเทศเพื่อนบ้าน

การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญปรากฏเมื่อผู้นำรัฐบาลเมียนมาเดินทางเยือนจีนครั้งแรกหลังการรัฐประหารปี 2564 ในการประชุมสุดยอดผู้นำแผนความร่วมมือทางเศรษฐกิจในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ครั้งที่ 8 เมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน ที่ผ่านมา การเยือนนี้เป็นสัญลักษณ์ว่ารัฐบาลจีนยังให้ความสนิทสนมและสนับสนุนเมียนมาในเวทีการเมืองระหว่างประเทศ แต่อีกด้านหนึ่ง จีนได้ปิดพื้นที่ชายแดนเกือบทั้งหมด โดยเฉพาะพื้นที่ที่ติดกับกองกำลังของพันธมิตรภาคเหนือ นอกจากนี้ยังมีข่าวลือเกี่ยวกับการควบคุมผู้นำกลุ่มโกก้างที่เข้ารับการรักษาในจีน

การเปลี่ยนแปลงนี้เป็นจุดสำคัญที่แสดงให้เห็นว่านี่อาจเป็นการเปลี่ยนแปลงนโยบายต่างประเทศของจีน โดยเฉพาะหากจีนหันมาสนับสนุนรัฐบาลทหารเมียนมาอีกครั้งหรือไม่ อย่างไรก็ตาม การสนับสนุนทั้งรัฐบาลทหารเมียนมาและกองกำลังชาติพันธุ์ในช่วงเวลาต่าง ๆ  ไม่ถือว่าเป็นสิ่งใหม่ เนื่องจากยุทธศาสตร์สำคัญของจีนคือการพบปะกับทุกฝ่ายในสงครามกลางเมืองเมียนมา ไม่ว่าจะเป็นผู้นำทหารหรือกลุ่มชาติพันธุ์ เพื่อบรรลุผลประโยชน์ของจีน

 

 

การสนับสนุนการเลือกตั้งในอนาคตโดยการใช้ข้ออ้างเพื่อแก้ไขปัญหาสงครามกลางเมืองในเมียนมาไม่ได้หมายความว่าจีนจะเลิกสนับสนุนกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับจีน แต่เป็นการส่งสัญญาณว่าจีนยังคงมีอิทธิพลในการควบคุมทิศทางของสงครามกลางเมือง หากรัฐบาลทหารเมียนมาไม่ปฏิบัติตามที่จีนต้องการ โดยเฉพาะเสถียรภาพบริเวณชายแดนและผลประโยชน์ด้านการลงทุน และในส่วนของกองกำลังกลุ่มชาติพันธุ์เอง การดำเนินการทางทหารหรือ “การสร้างพันธมิตรใหม่” โดยเฉพาะที่มีสายสัมพันธ์ทั้งจาก “คนในและคนแดนไกล” ที่ไม่ได้รับการยอมรับจากจีนจะต้องถูกลงโทษอย่างสาสม

ปฏิบัติการ 1027 จึงกำลังกลายเป็นความฝันที่สลายไปของฝ่ายต่อต้านรัฐบาลทหารเมียนมา แต่เมื่อพิจารณาโดยตระหนักถึงสัจธรรมในสงครามกลางเมืองจะพบว่า ปฏิบัติการนี้เป็นส่วนหนึ่งของกลวิธีทางยุทธศาสตร์ของจีน ซึ่งครอบคลุมการเข้าครอบงำพื้นที่เชิงพหุมิติ ทั้งทางบก ทะเล อวกาศ และภูมิภาคอื่น ๆ การรับมือกับยุทธศาสตร์ของจีนอาจกลายเป็นความท้าทายต่อไปสำหรับฝ่ายต่อต้าน แต่ทั้งนี้ ต้องไม่ลืมว่าบางกลุ่มชาติพันธุ์ก็มีความคุ้นเคยกับจีน การต่อสู้ในรูปแบบนี้จึงจะยังหลายเป็นสมการเชิงซ้อนในสงครามกลางเมืองเมียนมา และมิน อ่อง หล่าย ก็ยังคงต้องรับศึกหนักต่อไปบนพื้นฐานของสัจธรรมใหม่เช่นกันว่า “อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจจีน”